درسهای هشت سال جنگ تحمیلی-31
مسئله 26: خدمات بهداشتی در ردههای مختلف فرماندهی تعاریف: کتاب رکن یکم دافوس، قسمتهای سازمانی مربوط به خدمات بهداری را معرفی و توضیح داده است. در سازمان گردانهای رزمی، دسته بهداری در ارکان گردان منظور شده است. این دسته نیز شامل: ارکان دسته+ یک گروه امداد+ یک گروه کمک دهنده+ یک گروه تخلیه میباشد. فرمانده دسته بهداری، پزشک گردان نیز میباشد.

رسد بهداری در گردان‌های توپخانه و مهندسی و گروهان قرارگاه لشکر. سایر یگان‌های لشکر، از نزدیک‌ترین تاسیسات بهداری لشکر در منطقه استفاده می‌نمایند.

در رده لشکر و در پشتیبانی لشکر، یک گردان بهداری وجود دارد. گردان بهداری لشکر شامل: ارکان گردان (ارکان+ رسد آماد+ رسد نگهداری) + گروهان پشتیبانی+ سه گروهان بهداری. هر گروهان دارای ارکان گروهان+ یک دسته جمع‌آوری+ یک دسته آمبولانس.

در رده پشتیبانی مناطق نزاجا، ساختار خدمات بهداری به این شرح تعریف شده است: مدیریت بهداری (در قرارگاه پشتیبانی منطقه) + گردان خدمات بهداری صحرائی.

مدیریت بهداری پشتیبانی منطقه، اقدامات ستادی درباره امور فنی پزشکی+ مواد غذائی+ بهداشت صحرائی+ طب پیشگیری+ امور بیمارستانها و درمانگاهها+ طرح‌های تخلیه و بستری کردن.

گردان خدمات بهداری صحرائی شامل: ارکان و قسمت پشتیبانی+ گروهان جمع‌آوری+ گروهان آمبولانس+ بیمارستان صحرائی.

گروهان آماد بهداری در سازمان گردان آماد آمادگاه صحرائی پشتیبانی منطقه.

در رده نیروی زمینی: مدیریت بهداری و دامپزشکی در معاونت لجستیکی نزاجا+ اداره بهداری نیروی زمینی که کلیه بیمارستان‌ها و درمانگاه‌ها و مراکز آموزشی پزشکی نزاجا و مشابه را مدیریت می‌کند.

کتاب رکن یکم دافوس در مورد هر کدام از سازمان‌های نام برده شده، شرحی، همراه با وظایف هر کدام بیان نموده است.

اسامی و ساختار بعضی از سازمان‌ها در حال حاضر تغییر کمی و کیفی یافته است.

 

 

 

شرح و نکات مسئله 26:

تعاریف بیان شده مربوط به نزاجا می‌باشد. سایر نیروهای ارتش و نیروهای سپاه نیز هر کدام در این باره، سازمان و یگان‌هائی را تعریف نموده‌اند. معرفی آن سازمان‌ها و شرح هر کدام، از موضوع کلی و ظرفیت این کتاب خارج است. آنچه که می‌توان گفت، آن است که این قسمت‌ها و یگان‌ها، به‌طور مستقل قادر به خدمات پزشکی به مناطق عملیاتی تحت مسئولیت نزاجا نبودند و نیاز است از سایر امکانات بالقوه پزشکی در مجموعه کشوری و لشکری نیز استفاده نمایند و یا آن امکانات نیز در صحنه میدان نبرد تا عمق کشور به یاری قسمت‌ها و سازمان‌های پزشکی نظامی وارد شوند. در جنگ 8 ساله نیز به تدریج این همکاری و هماهنگی شکل گرفت و اجرا شد.

راه‌حل‌ها و پیشنهادهای مسئله 26:

1 ـ تجربه 8 ساله جنگ نشان داد که ما در عمل، فراتر از آنچه که در کتاب‌های نظامی آمده بود، اقدام نمودیم. چاره‌ای هم غیر از آن نداشتیم، زیرا که وسعت و حجم کار به قدری زیاد بود که از توان قسمت‌ها و یگان‌های پزشکی نظامی بویژه در نبرد زمینی خارج بود.

لازم است تمام این تجربیات حاصل شده و محاسن، معایب و نواقص آن، در اثر 8 سال جنگ، بازنگری و به صورت علمی و یا فرمولی برای جنگ بعدی در زمان نامعلوم دور و یا نزدیک، مشخص و یا اعلام گردد. در آن دستورالعمل و یا شیوه‌نامه و یا هر نام مناسب دیگر که در سطح ملی لشکری و کشوری اعتبار داشته باشد، وظایف تمام دستگاه‌های مربوط به این موضوع باید تعریف و معلوم گردد. در رده ستاد کل نیز نسبت به روز نگهداری و هماهنگی‌های نوبه ای مجموعه‌های نام برده، شده در شیوه نامه اقدام لازم و منظم به عمل آید.

2 ـ ساختار مربوط به موضوع پزشکی نظامی به معنای عام، در کلیه نیروهای ارتش و سپاه و دیگران، برای زمان صلح و جنگ و هر کدام به‌طور خاص، مورد بازنگری و تعریف و سازمان‌دهی مطلوب‌تر قرار گیرد. در هر حال ساختار موجود زمان جنگ 8 ساله دارای محاسن، نواقص و معایبی بود که در میدان عمل معلوم شد و ما باید آنها را فراموش نکرده و برای سازمان‌دهی مطلوب‌تر، آنها را مورد توجه قرار دهیم.

 

 

 

مسئله 27: تخلیه و بستری کردن بیماران و مجروحان

 

تعاریف:

کتاب رکن یکم دافوس، تعاریفی را درباره چگونگی تخلیه بیماران، مصدومان و مجروحان، در شرایط مختلف میدان نبرد، برابر آنچه که در ساختار نیروی زمینی ارتش معین شده، ارائه داده است.

مانند: تخلیه زمینی بیماران از گروهان‌های خط مقدم تا ایستگاه امدادی گردان، و پس از انجام کمک‌های اولیه، از ایستگاه امدادی گردان‌ها به ایستگاه‌های تخلیه و درمان لشکر و از آنجا به بیمارستان‌های جراحی متحرک و ثابت منطقه‌ای و بالاخره به بیمارستان‌های اداره بهداری نیروی زمینی.

وسایل تخلیه از نقطه شروع تا آخر، با برانکارد، آمبولانس، سایر خودروهای ممکن، بالگرد، هواپیما، قطار و اتوبوس.

برای هر کدام از رده‌های نام برده شده، زمان مجاز برای مراقبت درمانی، تعیین شده است. عوامل موثر در خط مش تخلیه مانند: ماهیت عملیات تاکتیکی، تعداد و نوع بیماران، وسایل موجود، مقدورات جایگزین نیز در کتاب رکن یکم دافوس شرح داده شده است.

در بخشی از صفحات کتاب رکن یکم، درباره چگونگی برآورد نیازمندی‌های تخلیه بیماران شرح مختصری ارائه داده شده است.

درباره روش تخلیه مجروحان و مصدومین در جنگ تحمیلی نیز در کتاب رکن یکم دافوس مطالبی گفته شده است. شامل: از سنگر به ایستگاه امدادی گردان در وضعیت غیر فعال آفندی و یا وضعیت پدافندی دوطرفه، در وضعیت عملیات آفندی خودی و دشمن، از ایستگاه امدادی گردان تا مراحل بعدی و بالاخره تا بیمارستان‌های ثابت نظامی و غیر نظامی در شهر‌های مختلف کشور.

در مواقع عملیات آفندی و یا پدافندی، ترکیبی از همکاری و هماهنگی دستگاه‌های لشکری و کشوری انجام می‌گرفت. از ابتدای جنگ تحمیلی به منظور جوابگوئی به نیازهای یگان‌های رزمنده و رفع محدودیت‌های موجود در مناطق عملیاتی، ستادهای تخلیه مجروحین و مصدومین به وجود آمد که یگان‌های منطقه عملیات، بیماران خود را به این ستادها تخلیه و ستادهای مزبور نیز بیماران دریافتی را به بیمارستان‌های نظامی و غیر نظامی در سراسر کشور اعزام می‌نمودند.

در تخلیه مجروحین و مصدومین از بالگردهای هوانیروز، آمبولانس‌های: ارتش، سپاه پاسداران، هلال احمر، وزارت بهداری و اهدائی مساجد و سایر موسسات خیریه و کمک‌های مردمی استفاده می‌شد.

تخلیه بیماران از مناطق عملیاتی به سراسر کشور با هواپیماهای نهاجا انجام می‌گرفت. فعالیت این ستادها شبانه‌روزی بود.

عناصر متشکله ستاد تخلیه مجروحین و مصدومین عبارت بود از: قسمت کادر درمانی، قسمت آمار و اطلاعات پرسنلی، شعبه بنیاد شهید، قسمت هلال احمر، قسمت تخلیه بیماران، قسمت ضد عفونی کننده، قسمت انتظامات و حفاظت، قسمت تغذیه، قسمت اورژانس تهران (برای شهر تهران).

پرسنل متشکله این ستاد ترکیبی از نفرات سازمان‌های ارتش، سپاه، نیروی انتظامی، بنیاد شهید، وزارت بهداری، هلال احمر و سازمان هواپیمائی جمهوری اسلامی ایران (هما) بود.

وظایف قسمت‌های اشاره شده، هر کدام در کتاب رکن یکم به‌طور مختصر بیان شده است.

در زمان جنگ، ستاد رسیدگی به وضع مجروحین و مصدومین جنگی نیز در وزارت بهداری تشکیل شده بود و اقداماتی را انجام می‌داد. مانند: اعزام پزشکان دولتی و غیر دولتی به مناطق عملیاتی، اعزام پزشکیار، پرستار، و تخصص‌های مشابه به مناطق عملیاتی، اعزام امدادگر (از هلال احمر) و آمبولانس به مناطق عملیاتی، تامین نیازمندی‌های آماد طبقه 8(اقلام بهداری) به مناطق عملیاتی، کامپیوتری کردن آمار مجروحین و مصدومین.

روابط ستادی رکن یکم با سایر افسران ستاد هماهنگ کننده و تخصصی در مورد خدمات بهداشتی نیز در کتاب رکن یکم دافوس به‌طور خلاصه شرح داده شده است. مانند: روابط ستادی با رکن2، رکن3، رکن4، رکن5، افسر بهداری، دندان پزشکی، افسر هوانیروز.

 

شرح و نکات مسئله 27:

آنچه که درباره جنگ تحمیلی می‌توان گفت، آن است که تمام موارد گفته شده در کتاب رکن یکم دافوس را، ما در 8 سال جنگ تحمیلی تجربه کردیم و تجربه موفقی هم بود. در نگاه به آن فعالیت‌ها معلوم می‌شود که کشور از تمام امکانات بالفعل و بالقوه لشکری و کشوری خود استفاده نمود و ما توانستیم در آن شرایط سخت و محدودیت‌های زیاد، کار رسیدگی، درمان، تخلیه در مراحل مختلف را به شکل قابل قبول سامان دهی نمائیم. از آنجا که این سامانه به نجات جان رزمندگان بستگی داشت و نیز خواسته شدید خانواده رزمندگان بود، خوشبختانه انگیزه قوی در تمام سامانه بهداشت و درمان لشکری و کشوری و مسئولان مربوطه وجود داشت که تا حداکثر توان، شرایط مطلوب را فراهم آورند و در این کار نیز با توجه به آن وضعیت نسبتاً موفق بودند.

نکته دیگر آنکه، در مدت هشت سال جنگ، ما تعدادی از مجروحان را به خارج از کشور اعزام کردیم، به دو دلیل زیر:

1- آگاهی جامعه جهانی از جنایات صدام، بویژه در خصوص مصدومین شیمیایی.

2- معالجه بیمارانی که در داخل کشور به دلایل کمبودهای تخصص‌های پزشکی، درمانی یا مراقبت‌های ویژه، امکان معالجه آنها وجود نداشت.

 

راه‌حل‌ها و پیشنهادهای مسئله 27:

نکته دیگر آن که در مدت 8 سال جنگ،ما تعدادی از مجروهان را به خارج از کشور اعزام کردیم و به دو دلیل زیر:

1- آگاهی جامعه جهانی از جنایات صدام ، بویژه در حضور مصدومین شیمیایی

2- معالجه بیمارانی که در داخل کشور به دلایل کمبود های تخصص های پزشکی،یا درمان، یا مراقبت های ویژه.

نیاز است آن تجربه در ترکیب سازمان‌ها و دستگاه‌های لشکری و کشوری به صورتی علمی و مطمئن برای روزهای جنگ احتمالی مدون و مصوب گردد و در مجموعه ستاد کل نیروهای مسلح متولی این سامان سازی و سامان دهی در زمان صلح برای روزهای جنگ، معین و به صورت زمان‌بندی، آمادگی این ترکیب مورد نظر حضور و غیاب و تکمیل گردد.

 

مسئله 28: مدیریت قرارگاه

تعاریف:

کتاب رکن یکم دافوس درباره مدیریت قرارگاه تعاریف و نکاتی را بیان نموده است که به نمونه‌ای از آن مطالب اشاره می‌شود.

مدیریت قرارگاه عبارت است از کنترل سازمان و اداره قرارگاه به منظور اطمینان از اینکه عملیات انجام شده با حداکثر کارائی همراه است.

مدیریت، شامل گسترش فیزیکی قرارگاه، کنترل و یکنواخت سازی روشها و سایر فعالیت‌ها در داخل قرارگاه می‌باشد. فعالیت‌های اداری هر یک از قسمت‌های ستاد مورد توجه افسر ستاد مربوطه می‌باشد. لیکن افسر پرسنل، علاوه بر مسئولیت حسن اداره قسمت ستادی مربوطه (قسمت رکن1) مسئول کمک به فرمانده در هدایت فعالیت‌های اداری در داخل قرارگاه نیز می‌باشد. در انجام این وظیفه، افسر پرسنل، دخالتی در وظایف و مسئولیت‌های ویژه دیگر افسران ستاد نمی‌نماید. بلکه آماده است بنا به تقاضای سایر افسران ستاد، کمک‌های لازم را ارائه نماید.

در منطقه رزم، معمولاً قرارگاه لشکر و یگان‌های بزرگتر در دو رده عمل می‌کنند. این کار به منظور ایجاد پراکندگی بیشتر پرسنل و ساز و برگ و کنترل بهتر یگان‌ها انجام می‌شود.

غالباً قرارگاه‌های تاکتیکی عمده ارتش مثل: قرارگاه‌های ارتش، سپاه و لشکر در دو رده جلو و عقب سازمان داده می‌شود.

قرارگاه رده جلو، شامل پاسگاه اصلی فرماندهی، پاسگاه تاکتیکی و پاسگاه یدکی می‌باشد.

کتاب رکن یکم درباره هر کدام از پاسگاه‌ها توضیحات لازم در چگونگی و شرایط آنها بیان نموده است. به نمونه‌ای از آن توضیحات اشاره می‌شود:

از سال 1960 زمزمه متحرک نمودن پاسگاه فرماندهی به میان آمد. تغییر مکان، با بکارگرفتن نفربرهای زرهی به مدت 45 تا 60 دقیقه تقلیل یافت. در شرایط برتری هوائی، سرعت تحرک با بکارگیری هلی‌کوپتر افزایش داده شد.

جنگ خاورمیانه در اکتبر 1973 آسیپ‌پذیری شدید تاسیسات کنترل و فرماندهی را آشکار کرد. این جنگ نشان داد، یکی از عوامل مهمی که دشمن را از کشف یا حداقل از انهدام پاسگاه فرماندهی خودی محروم می‌سازد، تحرک زیاد پاسگاه فرماندهی است. مقدورات الکترونیکی دشمن در کشف و انهدام پاسگاه‌های فرماندهی در زمانی کمتر از چند دقیقه پس از مکالمات طرف مقابل و نیز در شرایط برتری هوائی دشمن، ایجاب می‌کند که پاسگاه‌های فرماندهی در تحرک، توان و مهارت لازم را داشته باشند.

شرح و نکات مسئله 28:

در 8 سال جنگ تحمیلی، ما پاسگاه فرماندهی را به شکل‌های بیان شده تجربه کردیم. اما پاسگاه فرماندهی متحرک و تغییر مکان سریع پاسگاه فرماندهی را به‌طور قابل ملاحظه تجربه نکردیم و یا تجربه موفقی نداشتیم. ششاید یکی از علل آن ضعف دشمن در قدرت تخریب سریع پاسگاه‌های فرماندهی خودی بود. اما اگر دشمن قدرت تخریب سریع داشته باشد، حتما باید از پاسگاه‌های فرماندهی متحرک برخوردار بود.

 

راه‌حل‌ها و پیشنهادهای مسئله 28:

1 ـ تمرین لازم در تغییر مکان پاسگاه‌های فرماندهی در سریع‌ترین زمان ممکنه گنجاندن تحرک مورد انتظار در سناریوی مانور‌های آفندی و پدافندی و تمرین‌های پاسگاه‌های فرماندهی.

2 ـ طراحی وسایل لازم برای استراحت کوتاه مدت، توالت و غیره در پاسگاه‌های فرماندهی متحرک و تاکتیکی به شکلی که امکان نصب و جمع‌آوری و نقل و انتقال آن آسان و سریع باشد.

 

 

منبع: درس‌های هشت سال جنگ تحمیلی ؛ صادقی‌گویا، نجاتعلی،1399 ، انتشارات سبز ایران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده