درسهای هشت سال جنگ تحمیلی-24
مسئله 14: بالا بردن روحیه و نگهداری آن تعاریف: فرهنگ واژههای نظامی: روحیه: روحیه حالت و کیفیتی است نفسانی که هر فرد با داشتن آن، اشتیاق به انجام وظیفه را پیدا کرده و بهعنوان یک عضو از یگان و یا تیم در انجام مأموریتها و رسیدن به هدف، از خود علاقهمندی و فداکاری نشان میدهد.

کتاب رکن یکم دافوس:

روحیه عبارت است از نحوه تفکر یک فرد در علاقه‌مندی به اجرای وظایف محوله و تشریک مساعی به‌عنوان عنصری از یک سازمان برای نیل به هدف آن سازمان.

نشانه روحیه خوب از طرف یک فرد، کشش مثبت به سوی وظیفه و ارائه اشتیاق و ذوق در برآوردن تمایلات مافوق‌ها و رهبران می‌باشد.

روحیه ضعیف یا عدم رضایت، سبب بی‌علاقگی و کمبود انضباط می‌گردد.

روحیه خود به خود یک غرور است و از جنبه نظامی می‌توان گفت، انتخاب به خدمت در یک سازمان می‌باشد.

هر کاری که فرمانده در زمینه اجرای مسئولیت‌های فرماندهی انجام می‌دهد، در روحیه مؤثر می‌باشد. از این رو فرمانده در اجرای مسئولیت فرماندهی خود، همواره روحیه را مورد توجه قرار می‌دهد. از آنجا که روحیه پرسنل، روی نحوه انجام کارهای فرماندهی نیز اثر می‌گذارد، افسران ستاد بایستی در تمام اقدامات خود، وضع روحیه را مورد توجه قرار دهند.

افسر پرسنل مسئولیت دارد که وضع روحیه یگان را مورد توجه قرار داده و در بالا بردن روحیه افراد یگان کوشش نماید.

افسر پرسنل با انجام بازدیدهای ستادی و استفاده از گزارش یگان‌ها و همچنین هماهنگی با دیگر افسران ستاد، عوامل نشانه‌های روحیه را ارزیابی نموده و فرمانده را در جریان وضع روحیه قرار داده و پیشنهادهای مناسب ارائه می‌دهد.

افسر پرسنل به فعالیت‌هائی که مستقیماً در روحیه اثر می‌گذارد، نظارت ستادی می‌نماید. فعالیت‌های مزبور عبارت‌اند از:

الف ـ خدمات پرسنلی: هدف از خدمات پرسنلی، توجه به نیازها و توجه افراد یگان به‌عنوان یک فرد می‌باشد و شامل موارد زیر است:

1 ـ خدمات دینی     2 ـ استراحت و مرخصی 3 ـ گردش در مشاغل

4 ـ خدمات پستی    5 ـ خدمات ویژه          6 ـ فعالیت‌های غیر بودجه‌ای

7ـ خدمات فروشگاهی

ب ـ فعالیت‌های امور در گذشتگان    

پ ـ سیستم گزارش تلفات

ت ـ نشان‌ها و امتیازات

موارد تقویت روحیه:

1 ـ تبلیغات و انتشارات و برقراری سخنرانی‌های مذهبی

 2 ـ توجه به برنامه‌های آموزشی و دقت در تهیه آن

3 ـ آشنائی به روحیه، اخلاق و تمایلات زیردستان

 4 ـ احترام به معلومات و قابلیت اشخاص و تقدیر از آنان

5 ـ تشویق و انتقاد به موقع و در مکان مناسب از زیردستان

 6ـ استفاده از تمام وسایل آموزشی و نمایشات نظامی

7 ـ ایجاد و نگهداری انضباط واقعی یگان‌های تابعه

 8 ـ فراهم کردن مسابقات و تشویق برندگان

9 ـ شرکت در غم و شادی زیردستان

 10 ـ اعمال تنبیه در مواقعی که اجتناب‌ناپذیر است.

 11_معیشت و رفاه مناسب خانواده (مدرسه، درمان، تهیه مایحتاج، در دسترس بودن ضروریات زندگی و غیره).

موارد سقوط روحیه:

1ـ بی‌کفایتی و ناشایستگی فرمانده و تضعیف ایمان پرسنل زیردست

 2ـ فراهم نکردن وسایل آسایش و تفریح لازم

 3ـ عدم توجه به شخصیت افسران، درجه‌داران و افراد یگان

 4ـ ناراحتی خیال برای معیشت خانواده

 5ـ فشارهای زیاد و بی‌مورد و یا کار بیهوده

 6ـ تضییع قابلیت و استعداد‌های شخصی

 7ـ وجود شایعات ناراحت‌کننده و ترسناک

 8ـ تنبیه و تشویق بی‌مورد و نامناسب

 9ـ عدم توجه به خدمات بهداشتی

سایر نکات برگزیده درباره روحیه افراد با استفاده از منابع مختلف و یادداشت‌های شخصی نگارنده این کتاب:

انسان، اساسی‌ترین و گرانبها‌ترین وسیله برای انجام کلیه امور می‌باشد. چه بسا ممکن است، بهترین، مدرن‌ترین، دقیق‌ترین و گرانبهاترین وسایل و ابزار آماده باشد، ولی نیروئی که بایستی از وسایل موجود استفاده نماید و باعث تحرک آن گردد، به علت عدم توانایی و قوه رهبری، بهره‌برداری از آنها امکان پذیر نباشد. پرسنلی که دارای روحیه قوی و مشتاق اجرای دستور باشند، اساسی‌ترین روش برای انجام برنامه‌ها و طرح‌های نظامی می‌باشند.

بعضی از صاحب‌نظران، روحیه را اینگونه تعریف نموده‌اند: «روحیه عبارت است از مجموعه عواملی که شخص را وادار می‌نماید بدون الزام و اجبار قانونی تا همان گونه که دستگاه از او انتظار دارد، عمل کند.»

قرآن کریم و احادیث (چند نمونه):

…و باید شما به یکدیگر در نیکوکاری و تقوی کمک کنید، نه بر گناه و ستمکاری. سوره مائده آیه 2

…و نیکوئی کنید که خدا نیکوکاران را دوست دارد. سوره بقره آیه 195

مردم نیکوکار به نیکوترین پاداش عمل خود و زیادت لطف خدا نائل می‌شوند… سوره یونس آیه 26

مردان و زنان مؤمن یاور و دوستدار یکدیگرند. خلق را به کار نیکو وادار و از کار زشت منع می‌کنند… سوره توبه آیه 71

پیامبر اکرم (ص): بهترین مردم کسی است که بیش از همه برای مردم سودمند باشد.

از پیامبر خدا (ص) پرسیدند، چه کسی پیش خدا از همه محبوب‌تر است؟ فرمودند: آن‌کس که نفعش به جامعه بیشتر باشد. وسایل‌الشیعه، ج2، ص163

خلق خدا، عائله خدا هستند. بنابراین محبوب‌ترین خلق خدا، پیش خدا کسی است که به عائله خدا نفع برساند و خاندانی را شاد کند. اصول کافی، ج3، ص 239

در روز رستاخیز، کسی در نزد خدای متعال مقامش بالاتر تست که بیش از همه، در راه خیرخواهی بندگان خدا قدم برداشته باشد. وسایل‌الشیعه، ج2، ص163

شرح و نکات مسئله 14:

همانطور که در تعاریف روحیه ملاحظه شد، دامنه بحث موضوع وسیع است و در صورتی که به جزئیات تمام مطلب اشاره شده پرداخته شود، صفحات زیادی را در بر خواهد گرفت که از ظرفیت این کتاب خارج است. در اینجا، در شرح این مسئله، فقط مقداری مطالب کلی ارائه می‌شود و بحث مربوط به هر کدام از عوامل مذکور که نیاز به توضیح دارد و در تعاریف این مسئله آمده است، به شکل مسئله مستقل و جداگانه در صفحات بعد بیان شده است.

کتاب رکن یکم دافوس، هر چند که تعدادی از مهمترین عوامل تقویت و سقوط روحیه را معرفی نموده است، اما این بدان معنا نیست که فقط عوامل مذکور اثر‌گذار هستند، بلکه عوامل بیشماری هستند که تمام رده‌ها می‌توانند با توجه به مأموریت، زمان، مکان، نوع تربیت، فرهنگ و آموزش افراد و نیز امکانات بالقوه و بالفعل، اقدامات اثر‌گذار مثبت یا منفی را اعمال نمایند.

نگارنده این کتاب در سال‌های 66 تا 68 که مدیریت پرسنلی معاونت پرسنلی نزاجا را بر عهده داشت، در تاریخ 19/4/67 بخشنامه‌ای تهیه نمود و آن با امضای فرمانده نزاجا به کلیه یگان‌های نزاجا صادر گردید.

این بخشنامه، ضمن توضیح لازم درباره لزوم افزایش روحیه در یگان‌های تابعه، بر مواردی که فرماندهان یگان‌های تابعه نزاجا با استفاده از امکانات بالفعل و بالقوه می‌توانند نسبت به افزایش روحیه اقدام نمایند، در 68 ردیف با تقسیم‌بندی: نمونه عوامل پرسنلی (کادر و وظیفه)، نمونه اقدامات پادگانی و نمونه اقدامات منازل سازمانی نام برده بود.

آن عوامل نام برده شده با توجه به محدودیت‌های موجود زمان جنگ، شناسائی و معرفی شده بود. امروز هم اگر هر کدام از اهالی فن و دست‌اندرکاران نیروهای مسلح، نسبت به عوامل ممکن و بیش از عوامل جاری بیندیشند شناسائی نمایند، مسلماً عوامل زیادی که قابل اجرا باشند، شناسائی و انتخاب خواهند نمود.

عواملی که با توجه به تجربه‌های گذشته، بویژه زمان جنگ 8 ساله و نیز مقاطع مختلف زمانی سپری شده و کنونی می‌توان افزون بر عوامل جاری، برای حال و آینده انتخاب و به اجرا درآورد.

نگارنده در بررسی آن بخشنامه متوجه شدم که بسیاری از عوامل معرفی شده و حتی فراتر از آنها، برای افزایش روحیه، در حال حاضر به اجرا درآمده است. با این حال کافی نیست.

این کتاب در بحث مربوطه به سایر مسائل روحیه که در صفحات بعد ارائه شده است، به بسیاری از عوامل مثبت و منفی که در زمان جنگ وجود داشت و نیز در آن بخشنامه ابلاغ شده بود، اشاره خواهد نمود.

ما زمانی که افسر جوانی بودیم، در آموزش‌ها به ما یاد داده بودند که منظور از تربیت و آموزش هر سرباز یا رزمنده آن است که وی را به جایی برسانیم که: «بتواند بجنگد و بخواهد بجنگد

توانستن را با آموزش خوب، توان جسمی خوب و تجهیزات لازم و کافی و مدیریت خوب می‌توانیم ایجاد کنیم.

خواستن را با انگیزه‌سازی مثبت، تقویت روحیه، با عناصر مادی و معنوی مناسب به شکل مطلوب می‌توانیم ایجاد نمائیم.

خواستن و توانستن هر دو لازم و ملزوم یکدیگر و به عبارتی دو بال هر رزمنده هستند. اگر شخصی بخواهد بجنگد، اگر عناصر توانستن را نداشته باشد، کاری نمی‌تواند بکند. متقابلاً اگر شخصی بتواند بجنگد و عناصر لازم توانستن را هم داشته باشد، اما عوامل خواستن را نداشته باشد، فایده‌ای نخواهد داشت.

با توجه به مطالب فوق، عامل خواستن، در حقیقت همان روحیه است که در تعاریف اشاره شد و یکی از دو بال هر رزمنده است. با این نگاه باید به طور جدی به آن توجه نمود و غافل نماند.

راه‌حل‌ها و پیشنهادهای مسئله 14:

راه‌حل‌ها و پیشنهادهای این مسئله در مطالب همان قسمت تعاریف که بیان شد مستتر است. در بیان اقدامات مربوط تقویت روحیه و سقوط روحیه که کتاب رکن یکم تعریف نموده بود، می‌توان راه‌حل‌ها را از همان جملات، استخراج و اقدام نمود. ضمن آنکه این کتاب، در شرح مسائل بعدی، مربوط به اجزای روحیه که در صفحات بعد ارائه شده است، مطالب لازم بیشتری را بیان نموده است.

ما در زمان جنگ 8 ساله، مسائل و مشکلات و ناگفته‌های زیادی درباره روحیه رزمندگان و عناصر وابسته به آنان داشتیم که در شرح مسائل بعدی که با روحیه ارتباط دارند، گفته خواهند شد.

 

منبع: درس‌های هشت سال جنگ تحمیلی ؛ صادقی‌گویا، نجاتعلی،1399 ، انتشارات سبز ایران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده