درسهای هشت سال جنگ تحمیلی-20
ما درباره اسرای خودی مشکلات زیادی داشتیم. دشمن قوانین بینالمللی را رعایت نمینمود و شرایط اسرای خودی در دست دشمن بسیار اسفناک و بیرحمانه و غیرانسانی بود. خاطرات اسرای ایرانی در عراق که منتشر شدهاند، گواه بر این جنایات و بیرحمیها و رفتارهای غیرانسانی دشمن است.

باید قبول کنیم که در آن روزگار، اقدامات دستگاه‌های کشوری ما نظیر وزارت امور خارجه و هلال‌احمر و غیره با تمام فعالیتی که داشتند، برای احقاق حقوق اسرای خودی کافی نبوده است. دراین‌باره در صورتی که وارد جزئیات مشکلات آن زمان و اقدامات انجام شده نسبت به مشکلات موجود گردیم مسلماً حرف‌ها و دلایل زیادی را می‌توان ارائه داد که از ظرفیت و توان این کتاب خارج است. فقط به اشاره اکتفا شد.

نکته دیگری که باید توجه گردد، آن است که نگهداری اسرای دشمن، تعداد زیادی از نیروهای پایور و وظیفه ارتش ما را درگیر نمود، و این یعنی کاهش نیروی انسانی میدان رزم.

 نگهداری اسرا در بعضی پادگان‌های نزاجا که یگان‌های آنها به منطقه عملیاتی اعزام شده بودند توسط تعدادی از نفرات همان یگان‌ها انجام می‌گرفت. در کتاب‌ها، نام محل نگهداری اسرای دشمن دیده نشده است. اما آنچه که نگارنده به خاطر دارد نام برده می‌شود، بقیه را باید به منابع دیگر مراجعه و تکمیل نمود.

در تهران: پادگان حشمتیه، بخشی از پادگان میدان حر، کهریزک، پرندک، تقاطع بزرگراه حقانی، همت و لشکرک

در شهرستانها: قوچان، مشهد، رینه، سمنان، اراک، گرگان، بجنورد، منجیل و غیره

کتاب «سایه‌های نور» به قلم سرتیپ 2 ستاد عباس تقیان‌پور، با سرمایه‌گذاری هیئت معارف جنگ «شهید سپهبد علی صیادشیرازی»، انتشارات ایران سبز، سال 1393 می‌نویسد:

آمار اسرا و پناهندگان عراقی نزدیک به 70 هزار نفر بوده است که در 30 اردوگاه، در 11 استان و 22 شهرستان نگهداری می‌شدند.

عده‌ای حدود 20 هزار نفر از اسیران عراقی تقاضای پناهندگی از جمهوری اسلامی ایران داشتند که حدود 10 هزار نفر آنان پذیرفته شدند.

با توجه به تاریخ اولین روز اسیرگیری (31/6/59) به تعداد 7 نفر و تاریخ مراجعت آخرین آنان به کشور عراق به تعداد 59 نفر در تاریخ 15/12/82 حدود 23 سال نگهداری اسیران عراقی در ایران به طول انجامیده است.

کتاب سایه‌های نور آمار و تاریخ آزادی اسرای ایرانی را به شرح زیر ارائه داده است.

از تاریخ 26/3/60 تا 28/10/68 19 مرحله 969 نفر

از تاریخ 26/5/69 تا 24/6/69 29 مرحله 37532 نفر

از تاریخ 13/7/69 تا 26/12/81 17 مرحله 639 نفر

 

 
 

 

 جمع 65 مرحله 39140 نفر

تعداد یاد شده برابر صورت جلسه‌های کمیته بین‌المللی صلیب سرخ در مرزهای خسروی، منذریه، فرودگاه مهرآباد و فرودگاه آنکارا تحویل مقامات جمهوری اسلامی گردیده‌اند. «پایان نقل قول»

خوانندگان این کتاب در اینجا کمی تأمل و درنگ کنند و تصور نمایند که چه فشاری به کشور، به میدان رزم و یگان‌هایی که همرزمانشان اسیر دشمن شده‌اند و نیز خانواده محترم این عزیزان وارد بوده است. اضافه بر فشار جسمی و روحی و شرایطی که بر هر کدام از اسیران خودی دربند دشمن اعمال می‌گردید.

 

راه حل و پیشنهادهای مسئله 8:

1 ـ کلیه دستگاه‌های کشوری و لشکری که پیش‌بینی می‌گردد درباره امور اسرای خودی و دشمن مسئولیت دارند و یا در مدیریت این موضوع نیاز به آنان می‌باشد، در تشکیلات سازمانی خود در جای مناسب عناصر لازم و کافی را در این مورد مشخص و وظایف آنان را نیز تعریف نموده و آموزش دهند.

2 ـ دوره‌های آموزشی کوتاه مدت درباره زندانیان جنگی، در هر کدام از دستگاه‌های کشوری و لشکری در ارتباط با وظایف مربوطه طراحی شده و به اجرا درآورند.

3 ـ با توجه به آنکه در زمان صلح، این عناصر پیش‌بینی شده در سازمان‌ها، دراین‌باره کارشان کمتر و تمام وقت خدمتی را پر نمی‌کنند، لازم است، وظایف مربوط به اسرا، اضافه بر سایر وظایف جاری هر کدام از عناصر، تعریف و ابلاغ گردد.

4 ـ عناصر مربوط به امور اسرا، باید کلیه آموزش‌های لازم درباره قوانین بین‌المللی و کشوری را در مورد اسرا دیده باشند و سوابق لازم را نیز نگهداری و به حالت روز رسانند.

5 ـ مجموعه مورد نظر اگر نیاز به تصویب قانون است، لایحه و یا طرح آن تهیه و به تصویب مجلس شورای اسلامی برسد. اگر هم قوانین موجود و مصوبات قبلی در زمان جنگ کافی بوده و به قوت خود باقی می‌باشند، برابر آن فعال گردند.

6 ـ فعال بودن این مجموعه در زمان صلح و جنگ، به صورت کمیسیون و یا مشترک تعداد نوبت آن در هفته، ماه، فصل، سال معین گردد.

7 ـ ابزار نظارتی و پی‌گیری بالادستی که بر تمام اعضای مجموعه ترکیبی مورد بحث اشراف داشته باشد، در مصوبات و یا آئین‌نامه آن ملحوظ گردد.

8 ـ در دستگاه‌های لشکری که محور اصلی موضوع هستند، نیز برای این موضوعات، تشکیلاتی با توجه به ملاحظات ردیف‌های بالا پیش‌بینی و طراحی گردد. در این دستگاه‌ها می‌توان برای زمان صلح، نمودار سازمانی هر کدام از عناصر را به صورت نقطه‌چین و یا خط‌چین ترسیم نمود و در زمان جنگ به صورت خط پُر ترسیم نمود.

در هر حال در زمان صلح وظایف این موضوع، در ترکیب با سایر وظایف جاری خواهد بود و عناصر مربوطه وقت خدمتی پُر باید داشته باشند.

ارتباط این مجموعه لشکری با مجموعه ترکیبی کشوری و لشکری را مصوبات و یا آئین‌نامه‌های مربوطه باید مشخص نمایند.

9 ـ اینکه مجموعه مورد نظر زیر نظر کدام دستگاه‌های بالادستی که اشراف بر تمام دستگاه‌ها دارد قرار گیرد، بحثی است که به کارشناسان مربوطه با استفاده از تجربیات و سوابق 8 سال جنگ، پس از ابلاغ آغاز طراحی فعالیت مجموعه و دستور بالاترین مقام کشوری فعال می‌گردد، واگذار می‌شود.

10 ـ در صورت فعال نگه‌داشتن مجموعه مورد نظر درباره اسرای جنگی، مسلماً بسیاری از مشکلاتی که در 8 سال جنگ داشتیم، دیگر نخواهیم داشت و یا کمتر خواهد بود. یادمان باشد، خالی ماندن بسیاری از کارهای گذشته که لازم بود پُر می‌شد، در زمان بحران‌ها و حوادث ملی فاجعه‌بار است.

11 ـ برای راه‌اندازی مجموعه مورد بحث، می‌توان گفت ستاد کل نیروهای مسلح و در داخل آن نیز معاونت نیروی انسانی ستاد کل، صلاحیت راه‌اندازی این مجموعه را دارند. لازم است این موضوع را آنقدر پی‌گیری نمایند تا تبدیل به وظایف و فعالیت امور جاری دستگاه‌های دست‌اندرکار گردد. ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز می‌تواند چنین درخواستی برای راه‌اندازی مجموعه مربوط به اسرای خودی و دشمن را از ستاد کل نماید و تا راه‌اندازی به صورت وظایف سازمانی و جاری دستگاه‌ها پی‌گیری نماید.

12 ـ کتاب رکن یکم دافوس در بخش هفتم فصل سوم مربوط به مدیریت پرسنلی؛ وظایف ادارات یکم، دوم، سوم، چهارم، پنجم، هفتم و آجودانی اجا، بازرسی اجا، سازمان عقیدتی سیاسی اجا، دژبانی کل اجا را شرح داده است.

وظایف در مورد: اسرای جنگی، کشته شدگان دشمن، مبادله زندانیان جنگی، زخمی‌های دشمن، اجساد دشمن، شهدای خودی، امور مربوط به پناهندگان نظامی دشمن و پناهندگان خودی به دشمن.

همانطور که ملاحظه می‌گردد، وظایف یادشده آنقدر زیاد و تخصصی هستند که نمی‌توان اقدامات مربوط به: آشنایی، آموزش، تهیه دستورالعمل‌ها، تهیه آئین‌نامه‌های مربوط به هر کدام را به زمان جنگ، که هر کدام از این دستگاه‌های یاد شده درگیر کارهای بیشتر و مهم‌تری هستند، سپرد، و زمان صلح را برای تهیه و اقدامات لازم از دست داد و آنها را کنار گذاشت و به زمان جنگ موکول نمود.

کتاب رکن یکم دافوس، وظایف مربوط به اجا را شرح داده، مسلماً رده بالاتر آن، که ستاد کل نیروهای مسلح می‌باشد، شبیه وظایف مذکور را در معاونت‌ها و ادارات خود با نگاه کلی و همه‌جانبه در نیروهای مسلح و دستگاه‌های کشوری دارد و تعریف خواهد نمود.

 

 

منبع: درس‌های هشت سال جنگ تحمیلی ؛ صادقی‌گویا، نجاتعلی،1399 ، انتشارات سبز ایران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده