درسهای هشت سال جنگ تحمیلی-10
راهحلها و پیشنهادهای مسئله 3: راهحلها و پیشنهادها در کتابچه «نیروی انسانی احتیاط» در قالب پرسش و پاسخ به شرح زیر ارائهشده است.

 پرسش­ها و پاسخ­ها درباره اجرای به‌کارگیری نیروی احتیاط

پرسش1: چه لزومی برای بکارگیری نیروی انسانی احتیاط در زمان جنگ است؟

پاسخ: کشور بزرگ ایران با جمعیت زیاد نیروی انسانی نیروهای مسلح در شرایط عادی و زمان صلح، بیش از 500 هزار نفر نیروی وظیفه در اختیار دارد و این تعداد برای فعالیت­های جاری در هر زمان نیاز است.

در شرایط جنگ، مسلماً تعداد نیروی انسانی موردنیاز بیشتر خواهد بود. در آن موقع چگونه می­توان آمار سربازان را افزایش داد؟ آمار سربازان بر اساس موالید ذکور ماهیانه در کشور می­باشد و آن نیز محدود و غیرقابل افزایش در زمان موردنیاز است.

پس ما چاره­ای نداریم که از نیروی وظیفه دوره­های قبل، که قانون، آنان را احتیاط نامیده، با برنامه­ریزی مناسب، پیش­بینی­ها و تمرین­های لازم، در شرایط جنگ و حالت بحران استفاده کنیم.

ما اگر سامانه احتیاط را برای روزهای دفاع و مقابله با تجاوز دشمن در روزهای صلح راه‌اندازی نکرده باشیم، برای روزهای جنگ، آیا دشمن، فرصتی به ما برای راه­اندازی و تأمین نیروهای انسانی لازم تا پای کارزار خواهد داد؟ و یا خدای‌ناکرده به سبب غفلت­های زمان صلح، آن روز شاهد سقوط موجودیت و یکپارچگی کشور و پیروزی دشمن و خفت و خواری خود در برابر تاریخ پرافتخار گذشته خود باشیم؟

پرسش2: تجربه 8 سال جنگ نشان داد که ما در مورد تأمین نیروی انسانی موردنیاز جبهه­های جنگ می­توانیم از نیروی بسیج که نیروهای داوطلب و پُرانگیزه هستند بهره ببریم. در حالی که نیروی احتیاط مشکلات خاص خود را هم دارد؟

پاسخ: سرعت جنگ­های کنونی خیلی زیاد است. سرنوشت جنگ از همان روز آغاز، روز «ر» تا روز «ر+2» یعنی بعد از 48 ساعت تا حد بسیار زیادی، رقم می­خورد. این دو روز اول جنگ برای خودی و دشمن بسیار سرنوشت­ساز و تعیین‌کننده است. نیرویی موفق است که با دست پُرتر وارد میدان شده باشد و دست پُر را هم نگذارد خالی گردد و بدون وقفه آن را تکمیل و پُرتر از دشمن نگه دارد.

در چنین حالتی لازم است نیروی خودی در مقابل دشمن از همان روز «ر» به‌موقع و با آمادگی و سرعت لازم، صف‌آرایی و نبرد موفق را آغاز کند. به دشمن فرصت تجاوز ندهد. سریع بتواند تلفات خود را جایگزین و نیروهای تقویت را به میدان کارزار بکشاند. در هرکدام از این اقدامات موفق نباشد، شرایط به نفع دشمن با سرعت زیاد تغییر خواهد نمود. برای تمام این اقدامات، آن 48 ساعت اول خیلی مهم است.

آیا می­توانیم جبهه­های جنگ را در این 2 روز از نیروهای داوطلب تا تأمین کامل نیاز به نیروی انسانی پُر کنیم؟ هرقدر هم خوش­بینانه به موضوع توجه کنیم، بازهم چنین نتیجه­ای باور نمی­شود. ما در مدت 8 سال جنگ هم هیچ‌وقت نتوانستیم نیروی بسیج را در لحظات حساس وارد میدان جنگ کنیم. مگر آنکه این نیروها را در عقب و حالت انتظار موجود و در دسترس داشتیم. وجود چنین نیروهایی هم، حاصل چند ماه کار نفس­گیر از مرحله فراخوانی، جذب، آموزش، سازماندهی و اعزام نیرو تا میدان کارزار بود.

پس با این ترتیب اصلاً نمی­توان آینده دفاعی کشور را به چنین نیروهایی که زمان­بَر هستند متکی نمود. نیروهای بسیج لازم هستند اما مسیر بهره­گیری از آنان، مسیری با فرصت است و در شرایط ادامه و طولانی شدن جنگ، به آنان نیاز مبرم است و باید بهره برد.

از طرفی باید توجه کنیم که معلوم نیست در شرایط جنگ آینده، آیا چنان روحیه و چنان تعداد برای جذب بسیج وجود دارد؟ آیا شرایط افکار عمومی 8 سال جنگ با شرایط افکار عمومی آینده یکسان است؟

ما در همان جنگ 8 ساله هم شاهد بودیم که جذب بسیج و تعداد آنان در سال­های جنگ متفاوت بود و در سال هشتم جنگ به کمترین تعداد رسیده بود.

پرسش3: ما در زمان صلح کنونی شاهد هستیم که سازمان بسیج فعال است و به مناسبت­های مختلف، جمعیت زیادی از نیروهای بسیج با رژه و با شکل­ها و فعالیت­های دیگر نمایش داده می‌شوند. آیا در زمان جنگ نمی­توان روی این جمعیت حساب نمود و درگیر نیروی احتیاط که نیروی موظف و یا اجباری هستند نشویم؟

پاسخ: ما در روز جنگ، نیروی لازم را باید در اختیار داشته باشیم و در مورد تقویت و یا جایگزین یگان و نفرات رزم اطمینان خاطر داشته باشیم. آیا با این جمعیت­ها که به مناسبت­ها، شکل می­گیرند، می­توان اطمینان خاطر برای آن زمان داشت؟

 این جمعیت‌ها که با یک برنامه و اقدامات چندماهه سازمان بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، به مدت یک تا 3 روز فعالیت اجتماعی خاصی را ارائه می­دهند، آیا می­توانند در شرایط جنگ، این اقدامات چندماهه را به چند ساعت و کمتر از یک روز تقلیل دهند؟ آیا همین تعداد به‌جای 1 تا 3 روز، می­توانند از همان زمان احضار تا مدت نامعلوم، از شغل، خانواده و وابستگی­های خود جدا و به میدان کارزار و برای آن کار و آنجا که می­خواهیم بروند و بمانند؟ ما در جنگ 8 ساله هم­چنین تجربه­ای نداشتیم و شرایط بکارگیری برای سازمان استفاده‌کننده بسیار محدود بود، تا چه رسد به آینده نامعلوم و پُر ابهام.

پرسش4: سرباز وظیفه، دوره ضرورت را با شرایط ابتدای جوانی و در فاصله بین پایان تحصیل تا آغاز اشتغال طی می­نماید. این شرایط برای خانواده­ها و تمام مردم نیز قابل‌فهم و انطباق است. اما فردی که در دوره احتیاط است، دیگر شاغل شده و قریب به‌اتفاق هم متأهل شده­اند و اکثر آنان نیز صاحب فرزند. وقتی این اشخاص احضار می­شوند دو راه دارند، یا از قانون اطاعت نموده و خود را معرفی نمایند و یا قانون را نادیده بگیرند و خود را معرفی نکنند.

در حالت اجرای قانون، گرفتار محدودیت­ها، محرومیت­ها و تنبیهات قانونی پیش‌بینی‌شده نمی‌گردند، اما از طرفی از کار و خانواده خود باید جدا گردند و هرکدام نیز پیامدهای سوء خود را خواهد داشت.

در حالت عدم اجرای قانون و عدم معرفی نیز، عکس حالت اول را خواهند داشت. درصورتی‌که شرایط حکومت، افکار عمومی، نوع برخورد با متخلفان به گونه­ای باشد که امکان حالت دوم را افزایش دهد، آن موقع باید بگوییم که طرح احتیاط نیز ناموفق خواهد بود.

سؤال این است که چه باید کرد که حالت دوم یا حالت تخلف و عدم اجرای کمتر به صفر نزدیک باشد؟

پاسخ: شاید یکی از علت­هایی که در صدسال گذشته یعنی از روز تصویب قانون اولیه نظام‌وظیفه، قانون احتیاط فعال نگشته، به علت نوع رفتار نیروهای مسلح با این قانون بوده است. نیروهای مسلح تاکنون نتوانسته­اند یک شیوه قابل‌قبول و آسان ارائه دهند که بتوان آن را از روی کاغذ، بر نیروی انسانی و سازمان موردنظر پیاده نمود. ما باید آسیب­شناسی کنیم، تمام طرح­ها، سازمان‌دهی‌ها، پیش­بینی­ها و سوابق را اگر مطالعه کنیم، می­بینیم روی کاغذ خوب نوشته‌شده­اند، اما با واقعیت­ها فاصله‌دارند، و اصلاً شیوه­ها و راه‌کارها باید تغییر کنند. نمونه­ای از مصادیق این شیوه­ها و طرح­ها که موردانتقاد هستند بیان می­گردد:

اشکال1- در طرح­ها نوشته‌شده که نیروی احتیاط هرسال و یا هر دو سال یک‌بار احضار و به مدت 3 روز تا یک هفته و بعضی طرح­ها تا یک ماه برای تجدید آموزش و سازماندهی.

شرح اشکال1: فردی که شاغل آزاد است و یا در یک موسسه خصوصی است، اگر از شغل خود جدا شود چه تضمینی دارد که کارش را از دست ندهد؟ لابد جواب داده می­شود که قانون موظف می­کند که کارفرما وی را اخراج نکند. آیا چنین قوانینی مسئله را حل می­کند؟ آیا کارفرما راه فرار از این قانون را ندارد؟ آیا نمی­تواند به علت صوری دیگر عذر آن فرد را بخواهد؟ برای سازمان‌های دولتی آن قانون جواب می­دهد، اما در جای دیگر خیر.

بنابراین چنین طرحی را از ابتدا باید شکست‌خورده تصور نمود، زیرا فرد احتیاط مورد بحث، فرمان احضار را برای از دست ندادن شغل خود اجرا نمی­کند. درصورتی‌که این افراد، جمعیت بیش از 50 درصد را دربر بگیرند، در نتیجه امکان اجرای تنبیهات قانونی را نیز برای پرهیز از نارضایتی عمومی از بین می­برد.

نگارنده برای رفع این اشکال، پیشنهاد خود را در صفحات بعدی ارائه خواهد داد.

اشکال2- در روی کاغذ، نیروهای مسلح، یگان‌های احتیاط را تعریف نموده­اند و این یگان‌های را نیز با نیروی احتیاط تعریف و پر نموده­اند.

شرح اشکال2: ما می­بینیم که در نیروهای مسلح سلاح و تجهیزات آن یگان احتیاط تعریف‌شده را پیش­بینی کاغذی نموده اما موجود ندارد.

وقتی در زمان صلح نداشته باشد، در زمان جنگ چگونه می­تواند خیلی فوری چنین یگانی را تأسیس و تجهیز کامل نماید؟ برفرض که تجهیز نمودند و حتی نفرات احتیاط آن را هم پر نمودند، آیا چنین یگانی که از نیروی باتجربه و ستاد کارآمد و ترکیب نیروی انسانی مناسب برخوردار نیست، توان رزمی مورد انتظار را دارد؟ آیا دشمن آن‌قدر زبون و حقیر است که از پس چنین گردان­هایی برنیاید؟ آیا دشمن قوی اصلاً فرصت رزم نمایی به چنین یگان‌های ضعیف خودی و لنگه‌به‌لنگه می­دهد؟ در صورت ایجاد چنین حالتی، طرح یگان‌های احتیاط نیز به شکست می­انجامد.

اشکال3- نیروهای مسلح، در طرح­ها، نیروی احتیاط را برای میدان رزم تصور نموده­اند.

شرح اشکال 3: در شرایطی که نیروهای مسلح، جمعیتی بیش از نیم میلیون نفر وظیفه را برای فعالیت­های جاری خود در اختیار گرفته، چرا این نیم میلیون نفر را به میدان رزم نفرستیم و از نیروی احتیاط برای جایگزین مرحله­ای این نیم میلیون نفر استفاده نکنیم؟ در آن صورت کار هم بهتر انجام خواهد شد. شرایط سنی این دو گروه هم تفاوت دارد و سرباز دوره ضرورت برای میدان رزم مناسب­تر است.

اشکال4- برای فعال شدن سامانه احتیاط نیاز است، این نیروها سالی یک‌بار احضار و میانگین به مدت 1 تا 4 روز سازماندهی و تجدید آموزش گردند.

شرح اشکال 4: چه لزومی دارد این افراد حضور فیزیکی پیدا کنند؟ مگر چه می­خواهید بکنید؟

 برای سازماندهی و اخذ آخرین اطلاعات و مشخصات فرد و نیز تجدید آموزش باید راه‌کار دیگری انتخاب نمود که نیاز به تحمیل چنین مشکلاتی برای فرد و سازمان نباشد. نگارنده در پاسخ به پرسش­های بعدی شیوه آن را ارائه می­دهد.

باید توجه داشت که سازمان برای احضار و در اختیار گرفتن این تعداد به مدت 3 روز از جهت مکان، ظرفیت، بودجه و … مشکلات زیادی خواهد داشت. بعضی از این مشکلات آنچنان بازدارنده می­گردند که طرح را به‌طورکلی معلق نگه­ می­دارند.

اشکال5- مشمولین در هرماه برابر تعاریف مصوبه ستاد کل نیروهای مسلح، به مجموعه نیروهای مسلح تقسیم می­گردند. نیروی احتیاط این سربازان منقضی خدمت در احضار به کجا می­روند؟ آیا نیروی متقاضی احضار می­کند؟ بقیه چه؟ نیرویی که متقاضی نیست چه باید بکند؟

شرح اشکال5- در سوابق اگر مطالعه شود، خواهید دید که فقط نیروی زمینی ارتش متقاضی بوده و اصرار بر احضار و سازماندهی احتیاط دارد، بقیه نیروها چون چنین نیازی احساس نمی­کنند، از این حرف­ها فارغ بوده و خود را دور نگه‌داشته‌اند. از طرفی نیروی زمینی ارتش هم فقط روی نیروی احتیاط سربازان ترخیص یافته خود حساب، کتابی بازنموده، مسلماً در صورت اجرا، کار موفق نخواهد بود، زیرا سرباز ترخیص یافته نزاجا چرا باید درگیر این مشکلات شود و بقیه نباشند؟ افکار عمومی چنین اختلاف برخورد را توجیه نمی­کند. پس باید مانند مشمولین متولد ماه و سال مشترک که رفتار یکنواخت می­شود، با ترخیص یافته­های سال مشترک هم رفتار یکنواخت شود. چگونگی آن در صفحات بعد ارائه می­گردد.

اشکال6- سربازان بعد از پایان خدمت، در سالیان بعد، اکثر آنان تغییر وضیعت می­دهند. مثلاً مجرد بوده، متأهل شده، سالم بوده، معاف از رزم شده، سالم بوده، معاف از خدمت شده، تحصیلات دبیرستان داشته، به تحصیلات دانشگاهی ارتقاءیافته، در جایگاه شغلی کشوری هم‌طراز با درجات سرگردی و بالاتر لشکری قرارگرفته، شرایط معاف از خدمت احتیاط حاصل نموده، و غیره

شرح اشکال 6- باید نیروهای مسلح در طرح­ها و نرم­افزارهای خود برای این تغییرات تعاریف لازم را نموده و اعمال نمایند. چگونگی در صفحات بعد پرسش و پاسخ‌های بعد ارائه می­گردد.

راه­حل­ها و نکاتی که در طرح‌های احتیاط باید مورد توجه قرار گیرد:

پرسش5: برای احضار دوره­های احتیاط موردنظر چه باید کرد؟ این جمعیت کجا بروند؟ ظرفیت مراکز پذیرش آیا کافی است؟ هزینه­های مربوطه؟

پاسخ: نگارنده پیشنهاد می­نماید، برای هرکدام از مراحل احضار، نرم­افزاری کامل و حساب‌شده تعریف گردد. نفرات احتیاط مورد بحث در هر نوبت، فرم­های تعیین‌شده را تکمیل و ارائه دهند.

 

منبع: درس­های هشت سال جنگ تحمیلی ؛ صادقی­گویا، نجاتعلی،1399 ، انتشارات سبز ایران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده