درسهای هشت سال جنگ تحمیلی-8
مسئله3: نیروی انسانی احتیاط تعاریف: احتیاط: عبارت است از نیروهایی که خدمت وظیفه خود را به پایان رسانیده و برابر قانون، وارد مرحله احتیاط و ذخیره اول و ذخیره دوم شده باشند.

بسیج احتیاط: عبارت است از فراخواندن دوره‌هایی از پرسنل احتیاط به‌منظور تجهیز، آموزش و اختصاص دادن به یگان‌ها و یا تشکیل یگان‌های رزمی یا احتیاط.

ماده چهارم قانون خدمت وظیفه عمومی مصوبه 29/7/63 می‌گوید:

خدمت وظیفه عمومی 30 سال است و مراحل آن برای کلیه مشمولان ذکور از فروردین همان سال که وارد سن 19 سالگی می‌شوند، به شرح زیر می‌باشد.

الف ـ دوره خدمت دو سال، با تصویب شورای عالی دفاع می‌توان تا 18 ماه تقلیل داد.

ب ـ دوره احتیاط 8 سال. ج ـ دوره ذخیره اول 10 سال. د ـ دوره ذخیره دوم 10 سال.

 

شرح و نکات مسئله 3:

جملات برگزیده کلیدی برداشت‌شده از منابع مختلف

منبع: کتابچه‌ای به نام نیروی انسانی احتیاط، تهیه‌شده در زمستان 1392 توسط نگارنده این کتاب و توزیع آن به چند رده بالادستی اجا و نیروهای مسلح. بیشترین مطالب این مسئله از کتابچه مذکور به شرح زیر برداشت‌شده است.

 هرگونه طرحی روی پیش‌آمدهای ممکن‌الوقوع، بایستی همواره در موقع صلح از روی فرصت، پیش‌بینی و تهیه گردد تا در موقع جنگ مورداستفاده قرار داده شود.

– دفاع از مرزوبوم، استقلال، حفظ جان و مال مردم، یک وظیفه ملی و مقدس محسوب می‌شود، برای نیل به این اهداف لازم است از امکانات منابع ملی بهره‌گیری مناسب و به‌موقع به عمل آید. یکی از منابع ملی، نیروهای احتیاط است که باید در پشتیبانی نیروهای درگیر جنگ مورداستفاده قرار گیرد.

– هیچ کشوری نمی‌تواند عناصر رزمی لازم را به تعداد و مقدار کافی برای زمان اضطرار و جنگ، در زمان صلح حفظ و نگهداری نماید.

– با نگاهی به تحولات سیاسی، اجتماعی و نظامی در قرون اخیر، معلوم می‌شود که کشورهای قدرتمند، همواره در تلاش‌اند با شیوه‌های مختلف منافع کشورهای موردنظر را در سوی منافع خود تحت تأثیر خود قرار داده و مبانی فرهنگی، عقیدتی، اجتماعی و سیاسی آن‌ها را دگرگون سازند. هرگاه از این طریق نتوانند به اهداف خود برسند، به آخرین وسیله، یعنی قوای قهریه و به عبارتی به‌زور متوسل خواهند شد. بنابراین فاصله‌ای بین زمان صلح و زمان جنگ وجود ندارد. نیروهای مسلح، بایستی همواره آمادگی لازم برای پاسخ به دشمن را داشته باشند.

– … برنامه‌ریزی صحیح به‌منظور پای‌کار آوردن به‌موقع نیروهای احتیاط در زمان جنگ.

– ارتشی پیروز خواهد شد که متکی به انبوه نفراتی باشد که از زمان صلح، آموزش‌های لازم را دیده باشند.

– میزان آمادگی احتیاط، بستگی به عواملی مانند نفرات احتیاط موجود، تجهیزات، آموزش و مهارت و همچنین کفایت عناصر کنترلی دارد.

تجربه نیروهای احتیاط در چند کشور:

توضیح: با توجه به سال انتشار منابع مورداستفاده، اطلاعات ارائه‌شده ممکن است با آخرین حالت موجود تفاوت داشته باشد.

در جنگ 1973 اعراب و اسرائیل غاصب، ارتش رژیم صهیونیستی توانست در ظرف 72 ساعت نیروی عظیمی را در 2 جبهه، بسیج و آماده نماید.

در اسرائیل یگان‌های احتیاط، یگان‌های کادر ثابتی تلقی می‌شوند که 11 ماه در سال مرخصی دارند و در عین حال هرلحظه می‌توان آنان را احضار و ظرف چند ساعت وارد عمل نمود.

اسرائیل کشوری است که سیستم احتیاطش در جنگ‌های 1956، 1967 و 1973 آزمایش خود را داده است.

کشورهایی مثل  اسرائیل غاصب و سوئیس، تقریباً برای پدافند ملی خود بر روی یگان‌های احتیاط تکیه‌دارند. در این 2 کشور، نیروی زمان صلح، مرکب از تعداد معدودی پرسنل کادر ثابت و گروه زیادی پرسنل وظیفه است که تحت آموزش یا خدمات اجباری قرارگرفته‌اند. هردوی این کشورها جمعیت و منابع مالی محدود دارند.

از نقطه ‌نظر هر 2 کشور، احتیاط بایستی در همان لحظه بسیج، برای رزم آماده باشد. کشور آلمان و روسیه از احتیاط برای پر کردن کسور سازمانی زمان جنگ استفاده می‌کنند.

لشکرهای آلمانی همیشه در زمان صلح بااستعداد کمتر از سازمانی و یگان‌های پشتیبانی‌کننده بااستعداد خیلی کمتری تشکیل می‌شوند. در موقع بسیج، پرسنل احتیاط، یا مستقیماً به یگان‌های منتسبه و یا به دفتر احضار پرسنل برای تعیین یگان و شغل مراجعه می‌کنند.

حدود 50 درصد لشکرهای ارتش روسیه بااستعداد پرسنلی و تجهیزات سازمانی زمان جنگ تشکیل‌شده‌اند. 25 درصد با پرسنل و تجهیزات کمتر و 30 تا 45 روز زمان برای پر کردن و آمادگی رزمی، 25درصد بقیه فقط با پرسنل هسته مرکزی و 90 روز زمان برای تکمیل و آمادگی رزمی. این یگان‌های اخیر را می‌توان یگان‌های احتیاط تلقی کرد، زیرا بدون بسیج و استفاده از پرسنل احتیاط، غیر مؤثر خواهند بود.

«توجه گردد که حالت کنونی ارتش روسیه، احتمالاً باحالت اشاره‌شده تفاوت پیدا نموده است.»

پرسنل احتیاط در کشورهای روسیه و آلمان در زمان صلح به یگان معینی منتسب نمی‌باشند.

ارتش انگلستان از احتیاط‌ها، فقط برای پر کردن کسور سازمانی و همچنین تشکیل بعضی یگان‌های لجستیکی زمان جنگ استفاده می‌کند. ارتش انگلستان نیز مانند اسرائیل و سوئیس معتقد است که احتیاط از همان زمان بسیج، آمادگی برای وارد عمل شدن را دارد.

یکی از نقاط ضعف یگان‌های احتیاط در زمان جنگ جهانی اول، نداشتن آموزش کافی و همچنین پرسنل هسته مرکزی غیر کافی و غیر مؤثر بوده است. بعد از جنگ جهانی دوم، سعی بیشتر کشورهای جهان در روبرو شدن با وضعیت‌های اضطراری، تأکید بر روی نیروی احتیاط بوده است تا کادر ثابت. آموزش سالیانه پرسنل احتیاط در کشورهای موردمطالعه متفاوت است.

سابقه قانون خدمت سربازی و احتیاط

سوابق نشان می‌دهد که اولین قانون سربازگیری در آبان 1294 در مجلس سوم، پس از استقرار مشروطه به تصویب رسیده است.

در خرداد 1304 قانون خدمت نظامی اجباری و اشاراتی به احتیاط و ذخیره.

از 1304 تا 1355 در چند دوره مجلس، قانون وظیفه عمومی بازنگری و تکمیل‌شده است.

در 29/6/59 پرسنل وظیفه خدمت منقضی سال 1356 به‌عنوان نیروی احتیاط احضار و به یگان‌های نزاجا اعزام شدند. تعداد 84000 نفر مراجعه و پس از 6 ماه خدمت ترخیص شدند.

دی‌ماه 1359(28/10/59) برابر قانون، سازمان بسیج ملی (مستضعفین) در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ادغام گردید.

فروردین 1365 قانون الحاق موادی به قانون خدمت وظیفه عمومی.

همان‌طور که سوابق قانون نظام‌وظیفه عمومی نشان می‌دهد، این قانون در این کشور قدمتی بیش از 100 سال دارد. تمام مجالس قانون‌گذاری نیز آن را تائید و یا تکمیل نموده‌اند. تعداد قوانین موجود در این کشور با قدمتی بیش از 100 سال یا وجود ندارند و یا از انگشتان دست تجاوز نخواهند کرد. این سابقه، نشان از اهمیت موضوع این قانون است.

عوامل بازدارنده: موانع در راه‌اندازی چرخه استفاده از نیروی احتیاط به‌عنوان توان و نیاز ملی.

سازمان بسیج در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

برابر قانون دی‌ماه 1359، سازمان بسیج (نیروهای داوطلب) در مجموعه سپاه پاسداران قرار گرفت. از آن زمان تاکنون، فعالیت جذب، آموزش، سازماندهی و به‌کار‌گیری افراد بسیج توسط سپاه پاسداران ادامه دارد. قوانین، آیین‌نامه و بودجه و اعتبارات مصوبه لازم را نیز برای این مأموریت در اختیار دارد. یک نگرانی وجود دارد درصورتی‌که چرخه استفاده از نیروی احتیاط فعال گردد، سبب کاهش نیروی انسانی بسیج خواهد شد. زیرا بخشی از این بسیجیان در مسیر چرخه احتیاط قرار می‌گیرند. این نگرانی تاکنون به‌طور علمی مورد بررسی قرار نگرفته است که بر اساس اعداد و ارقام و محاسبات علمی و ارزیابی محاسن و معایب و بحث‌های موافق و مخالف حالات مختلف، بتوان به نتیجه‌ای که منافع کشور و اطمینان دفاعی کشور را تأمین کند دست‌یافته و انتخاب گردد.

در صورت یک بررسی علمی و جامع می‌توان به گونه‌ای طراحی و فعالیت‌های بسیج و احتیاط را اجرایی نمود که کشور در زمان جنگ، از هر دو توان ملی به نحو مطلوب بهره‌برداری ‌نماید.

تأمین بودجه موردنیاز

عامل فوق سبب گردیده که دولت‌ها و همچنین قانونگذاران، تمایلی برای قبول چنین هزینه و پیش‌بینی‌ آن در بودجه‌های سالیانه نشان ندهند و چون اراده و فشار جدی نیز از طرف مدیران بالادستی مجموعه نیروهای مسلح و آنان که مأموریت دفاعی کشور را دارند بر اجرایی شدن این فعالیت وجود ندارد، به‌ناچار این چرخه، غیرفعال و مسکوت باقی‌مانده است.

ضمناً باید توجه داشت که مجریان و مدیران بالادستی چرخه احتیاط، باید از آسان به مشکل کار را شروع کنند. طرح‌ها را باید به گونه‌ای ارائه دهند که بیشتر نیازمندی‌ آن از امکانات موجود و جاری تأمین گردد و نیازمندی مالی آن هرچه بیشتر، با عدد کمتر تعریف گردد تا کشور از عهده تأمین آن به‌آسانی برآید و به سبب مشکلات خارج از توان جاری، انجام کار لغو نگردد و یا به تعلیق کشانده نشود. به یاد این مثال‌ها باشیم: از آسان به مشکل؛ سنگ بزرگ علامت نزدن است.

 

منبع: درس­های هشت سال جنگ تحمیلی ؛ صادقی­گویا، نجاتعلی،1399 ، انتشارات سبز ایران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده