بردهای هوایی ایران (101)
ـ نتایج و آمار مأموریت‏های هوایی در سال پایانی دفاع مقدس در آخرین سال دفاع مقدس نیروی هوایی با 11 هزار و 133 نوبت پرواز با هواپیمای شکاری و شکاری‏بمب‏افکن، 550 تن بمب در جبهه‏ها روی اهداف مورد نظر فرو ریخت و شش هزار و 986 نوبت پرواز هم با انواع هواپیمای ترابری در اجرای مأموریتهای واگذاری در عملیات‏ها انجام داد و جمعاً 18 هزار و 119 نوبت پرواز کرد که در مقایسه با سال هفتم جنگ، شمار دو هزار و 863 نوبت افزایش را نشان می‏دهد، این افزایش بر حذف سال‏های قبل که در حال کاهش بود، به دلیل افزایش عملیات‏های هوایی برون مرزی آفندی از طرف عراق در این سال است.

چراکه نهاجا تلاش بیشتری جهت مقابله با این روند و نیز در پشتیبانی نیروهای سطحی در سال پایانی جنگ داشت که نیروهای داوطلب کمتری به جبهه‏ها اعزام شده بودند. درنتیجه، نیروهای سطحی نیاز به پشتیبانی بیشتری داشتند. عراق هم در این سال، 33 هزار و 958 نوبت پرواز انجام داد که 1.9 برابر پروازهای ایران بود و طی آن 50 فروند از انواع هواپیمای شکاری و 15 فروند بالگرد از بالگردهای این کشور دچار سانحه شدند. نهاجا نیز در این سال، 9 فروند از انواع هواپیماهای شکاری شامل: پنج فروند «اف4» و چهار فروند «اف5» را همراه با شش نفر خلبان شهید و یک نفر مفقودالاثر، از دست داد. به نوشته مجله انگلیسی توازن نظامی (میلیتاری بالانس) توان رزمی ارتش عراق در سال آخر جنگ، بیش از سه برابر توان نیروهای مسلح ایران بود که صرفاً به علت تحریم‏های نظامی ایران و طولانی شدن جنگ و پشتیبانی استکبار جهانی و اغلب کشورهای منطقه از کشور عراق پیش آمده بود[1].

در سال آخر جنگ، ارتش عراق با راهبرد تهاجمی خود توانست نیروهای ایران را به عقب‏نشینی وادار کند و در شلمچه مستقر شود. این پیروزی‏ها، افزایش قدرت و توان تسلیحاتی و تغییر راهبرد این کشور از دفاع به حمله را مسجل ساخت و موازنه قدرت وتوان رزمی بیش از پیش به نفع نیروهای عراقی تغییر کرد. پیروزی‏های قاطع نیروهای عراق در ایران درمنطقه شلمچه در ابتدای خرداد 1367، مقدمه تهاجم بعدی عراق در همین ماه در محور «ماووت» در اطراف سلیمانیه و بازپس‌گیری ارتفاعات این منطقه در ظرف مدّت هشت روز شد. در نهایت، آخرین سرزمین‏های باقی مانده در دست نیروهای ایرانی در چهارم تیر 1367، با بمباران شدید هوایی و استفاده از بمب‏های شیمیایی در جزایر مجنون در جبهه جنوب بازپس‏گیری شد.

عراق در این عملیات، جلوه‏هایی از پیشرفت را در اصول تاکتیک به نمایش گذاشت و به گونه‏ای مؤثر در عملیات آفندی اجرای مأموریت کرد و در نهایت با برتری هوایی نسبت به ایران به لطف حمایت‏های بی‏دریغ استکبار جهانی و کشورهای بلوک غرب و شرق، در عوض تحریم ایران، توانست زمین‏های از دست داده خود را در طول جنگ بازپس‏گیری نماید و بعد از هشت سال جنگِ بدون نتیجه، در تاریخ 29/5/1367، آتش‏بس را به اجرا در آورد. در طول دوران دفاع مقدس، کمتر از نیمی از انواع هواپیماهای نهاجا دچار سانحه جنگی و عملیاتی شدند و شمار 174 نفر خلبان در نبردهای هوایی شهید و 54 نفر نیز اسیر شدند. درنتیجه، در روزهای پایانی جنگ، نهاجا بالغ بر 240 فروند هواپیمای شکاری در اختیار داشت که از این تعداد کمتر از 50 درصد از آنها آماده عملیاتی کامل بودند.

10 ـ سخن پایانی 

پس از شکست راهبرد جنگ برق‏آسای عراق و تبدیل آن به یک جنگ مردمی و فرسایشی، فرصتی برای اجرای سلسله عملیات پیروز و آزادسازی بخش زیادی از سرزمین‏های مورد تصرف دشمن در سال دوم جنگ میسر شد. اما از سال‏های سوم دفاع مقدس با طولانی شدن جنگ و فشار تحریم‏های ظالمانه، توان رزمی نیروی هوایی به علت از دست دادن یک سوم از ناوگان هواپیماهای عملیاتی و عدم جایگزینی آنها و همچنین شهید، اسیر، مفقودالاثر و یا جانباز شدن بسیاری از خلبانان حاذق، به شدت کاهش یافت. به علاوه، به دلیل اجرایی نمودن این رهنامه امام راحل مبنی بر این که «اگر این جنگ 20 سال هم طول بکشد، ما ایستاده‏ایم» ناگزیر مجبور به رعایت «اصل صرفه‏جویی در قوا» و حفظ نسبی توان رزمی خود برای زمان طولانی بود. در مقابل، ارتش عراق با تجهیز چند نوبتی به انواع هواپیمای میراژ فرانسوی و سوپراتاندارد استیجاری و همچنین انواع هواپیماهای میگ و سوخو روسی تا پایان جنگ، توان رزمی نیروی هوایی خود را در برابر نیروی هوایی ایران افزایش داد.

با این وجود، کارکنان باتجربه و متخصص و خلبانان شجاع و ماهر نیروی هوایی، با همان تجهیزات اوّلیه و همه کاستی‏ها و تنگناها، هیچ‏وقت اجازه ندادند تا نیروی هوایی عراق برتری هوایی خود را به جمهوری اسلامی ایران تحمیل کند. امّا در سال پایانی جنگ، با توجه به افزایش تصاعدی و چند برابری شمار هواپیماهای عراقی و انجام پروازهای بیشتر نیروی هوایی این کشور نسبت به تعداد پروازهای هواپیماهای نهاجا، ارتش عراق توانست از اوایل سال 1367، تمامی سرزمین‏های از دست داده در سال‏های چهارم جنگ به بعد را به کمک نیروی هوایی خود بازپس گیرد. در نهایت با پذیرش قطعنامه598 شورای امنیت سازمان ملل از سوی ایران در 27 تیر 1367، عراق پس از شکست منافقین در عملیات «مرصاد» تن به آتش‏بس داد و جنگ ویرانگر هشت ساله پایان پذیرفت.

خلاصه کلام این‏که جنگ دو هزار و 887 روزه ایران و عراق، حدود یک میلیون نفر از دو کشور کشته و زخمی بر جای گذاشت و به صورت مستقیم و غیرمستقیم بیش از 627 میلیارد دلار برای ایران و 561 میلیارد دلار برای عراق هزینه در بر داشت، علاوه بر کمک‏های مالی بلاعوض عربستان سعودی و کویت به این کشور، 70 میلیارد دلار بدهی هم به بار آورد.

سرانجام، عراق با توجه به این واقعیت که رژیم بعثی در طول جنگ تحمیلی به‏رغم پشتیبانی و تجهیز از سوی شرق و غرب، نتوانست به هیچ‏یک از اهداف سیاسی و سرزمینی خود نائل شود به گونه‏ای که نهادهای بین‏المللی، از جمله شورای امنیت سازمان ملل متحد در دوران دفاع مقدس بر گزینه آتش‏بس- بدون پذیرش متجاوز، تأکید می‏کردند، اما سرانجام در 18 آذر 1370خورشیدی مجبور شدند که به استناد گزارش دبیر کل، این رژیم را به عنوان مسئول آغاز جنگ معرفی کنند، اگرچه فرایند پرداخت خسارت به جمهوری اسلامی ایران مشخص نشد و ایران دیناری از این بابت دریافت نکرد! با این وجود، می‏توان جنگ تحمیلی عراق علیه ایران را یکی از نقاط عطف تاریخ سیاسی ایران دانست. زیرا شواهد تاریخی نشان داده است که بعد از جنگ‏های پیروزمندانه‏ی نادرشاه، زمینه برای شکست‏های نیروهای نظامی ایران در جنگ‏های منطقه‏ای و بین‏المللی فراهم شد. شاید به جرأت بتوان بر این نکته تأکید کرد که جمهوری اسلامی ایران پس از دو قرن برای نخستین‏بار به این روند خاتمه داد. رزمندگان ایرانی و رجال سیاسی انقلابی ایران توانستند به رهبری حکیمانه حضرت امام(ره) در جنگی منطقه‏ای که مبتنی بر حمایت همه‌جانبه بازیگران بین‏المللی و کشورهای منطقه از رژیم حاکم بر عراق بود، استقلال، حاکمیت و تمامیت ارضی را با رعایت ارزش‏ها و آرمان‏های ایرانی- اسلامی حفظ کنند. 

 

منبع: نبردهای هوایی ایران، سرتیپ2 خلبان حسین خلیلی، 1398، ایران سبز، تهران


[1]– در این سال، ایران دارای یک هزار و 40 دستگاه تانک در برابر چهار هزار تانک عراق،  750 دستگاه نفربر در برابر سه هزار نفربر عراق و 230 فروند هواپیمای شکاری بمب‏افکن در مقابل 633 فروند هواپیمای عراق اجرای مأموریت می‏کرد و ارتش عراق از استعدادی معادل 52 لشکر برخوردار بود. که در برخی منابع حتی تا 59 لشکر برآورد شده است.

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده