نبردهای هوایی ایران (97)
7ـ نبردهای هوایی در سلسله عملیات‏های تهاجمی دشمن (2) تداوم حملات ارتش عراق به مواضع نیروهای ایرانی، موجب پرداختن به بحث چگونگی مدیریت جنگ در جبهه‏ها شد که نتیجه آن منجر به تشکیل «ستاد فرماندهی کلّ قوا» به منظور هماهنگی بیشتر بین ارتش و سپاه، به پیشنهاد رئیس‏جمهور و تصویب امام(ره) در تاریخ 12/3/1367 شد. و نخست‏وزیر وقت به عنوان اوّلین رئیس این ستاد تعیین و آقای هاشمی رفسنجانی به عنوان جانشین فرمانده کلّ قوا که از چهار روز قبل هم به ریاست مجلس برگزیده شده بود، در تاریخ 16/3/1367، انتخاب شدند.

این در حالی بود که بمباران‏های مداوم و شلیک موشک به شهرهای بی‏دفاع از سوی عراق و تهاجم نظامی آمریکا به تاسیسات نفتی ایران در خلیج فارس افزایش یافته بود. خبرهای امیدوار کننده‌ای هم از جبهه‏ها دریافت نمی‏شد، درآمد نفتی کشور به شدت کاهش یافته بود و دولت در تنگنای شدید مالی قرار داشت. از طرفی، تحریم تسلیحاتی مانع از تامین جنگ‏افزار و مهمات مورد نیاز برای مناطق نبرد شده بود. لذا به منظور گرفتن ابتکار عمل از ارتش عراق، سپاه پاسداران عملیات «بیت‏المقدس-7» را در تاریخ 22/3/1367، در محور شلمچه و پنج ضلعی به مرحله اجرا گذاشت که با آمادگی سپاه سوم عراق در مقابل خود روبرو شدند و سپاه به علت کمبود امکانات نتوانست به اهداف موردنظر دست یابد و در نهایت در جلسه‏ای که با حضور رئیس جمهور و جانشین فرماندهی کلّ قوا در حضور امام(ره) برای رسیدن به تصمیم نهایی درباره جنگ، پذیرش صلح و یا بسیج عمومی برای ادامه جنگ تشکیل شد، حضرت امام راه کار دوم مبنی بر بسیج نیروها و پای کار آوردن کلیه منابع و امکانات کشور برای جنگ را پذیرفتند که این تصمیم هم نتوانست به روند پیروزی‏های دشمن خاتمه دهد.

8ـ عملیات ترابری هوایی و اطلاعات شناسایی جنگ الکترونیک 

اساسا مأموریت‏های ترابری نیروی هوایی، در قالب پشتیبانی از یگا‏ن‏های نیروهای مسلح (هوایی، دریایی، زمینی، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و…) به جابه‏جایی نفرات، ادوات،  مهمات جنگی و ترابری شخصیت‏های عالی سیاسی- نظامی کشور محدود نمی‏شود، بلکه مأموریت‏های سوخت‏رسانی هوایی، اطلاعات شناسایی و شناسایی دریایی، تجسس و نجات و… از دیگر مأموریت‏های ناوگان ترابری نهاجا بوده است که از ماه‏ها قبل از جنگ تحمیلی تا ماه‏ها بعد از پذیرش قطعنامه و برقراری آتش‏بس جهت استقرار هیئت‏های صلح‏بان بین‏المللی توسط ناوگان ترابری نهاجا به صورت مطلوب صورت پذیرفته است. مأموریت‏های یادشده، در دو بخش «ترابری هوایی» شامل ترابری و سوخت‏رسانی هوایی، «اطلاعات شناسایی و شناسایی دریایی»، جنگ الکترونیک و «تجسس و نجات» به صورت جداگانه ارائه می‏شود که در این بخش به مأموریت اطلاعات شناسایی، تجسس و نجات و جنگ الکترونیک که دامنه آن بسیار وسیع‏تر از سامانه ترابری نهاجا است، پرداخته می‏شود.

  1. هواپیماهای ترابری تاکتیکی، علاوه بر حمل بار و مسافر و نقل و انتقال مجروح، مهمات، آذوقه، تدارکات و نفرات برای نیروهای رزمنده دو مأموریت مهم دیگر انجام می‌دادند که واقعاً در طول جنگ تحمیلی یک تلاش شبانه روزی می‏طلبید.

یکی از مأموریت‏هایی که عنوان شد، پروازهای خفاش بود. این پروازها در قالب ترابری تاکتیکی انجام می‌شد و یک فروند هواپیمای «سی130» مخصوص که داخل آن سامانه‏‌های شنود بسیار حساس تعبیه شده و مجاز به حمل هیچ سلاحی نبود، به هنگام شرایط بحرانی و به ضرورت تشخیص، اقدام به انجام پروازهای مداوم در خطوط مرزی غرب و جنوب‏غربی کشور می‌کرد و به وسیله سامانه‌های شنود خود، کلیه امکانات را چه در رابطه با تحرکات نظامی و چه در رابطه با تحرکات نیروی هوایی گزارش می‌کرد. یکی از کارهای مهم این هواپیمای شنود (خفاش) اطلاع دادن پروازهای هواپیماهای دشمن به سمت ایران و یا جبهه‏های مناطق نبرد بود. سامانه‌های شنود این هواپیما آن‌قدر حساس و کامل بود که به محض این‏که هواپیما روشن می‌کرد و با برج مراقبت خودشان تماس می‌گرفت که اجازه بلند شدن بگیرد، هواپیمای شنود می‌فهمید و به رادارها، مراکز کنترل گزارش و یا مرکز کنترل منطقه‏ای و از آن طریق به مبادی اتخاذ تصمیم اطلاع می‌داد و آنها هم به هواپیماهای شکاری «گشت رزمی» و یا تندخیز «اسکرامبل» دستور پرواز، رهگیری، درگیری یا انهدام آنها را صادر می‌کردند و به این وسیله هواپیمای متخاصم یا سرنگون و یا حداقل از انجام مأموریت خود منصرف می‏شد و می‌گریخت. این مأموریت‌ها واقعاً به صورت خاموش و بسیار مظلومانه و در عین حال خیلی فعال در طول هشت سال دفاع مقدس صورت می‏پذیرفت.

2- هواپیماهای تجسسی دریایی «پی3.اِف» موسوم به «اوریون» و در غیاب آنها هواپیمای «سی130» در طول دفاع مقدس، همواره یکی از افسران متخصص نداجا را در مأموریت‏های گشت دریایی با خود به پرواز می‏بردند و آخرین تهدیدهای دریایی و آمار دقیق شناور‌ها را در تنگه هرمز و خلیج فارس گردآوری و ستاد فرماندهی «دریا-ساحل» نداجا در بندرعباس را آگاه می‏ساختند. این مأموریت‏ها و پروازهای شناسایی دریایی از ماه‏ها قبل از شروع جنگ تحمیلی تا ماه‏ها پس از جنگ استمرار داشت. از این حیث سامانه ترابری نهاجا نقشی بی‏بدیل ایفا کرده است و قطعاً کارکنانی که به‌رغم همه محدودیت‏ها و تحریم‏ها با تمام وجود این پرنده‏ها را آماده می‌کردند، سهم بزرگی در این جهاد بزرگ داشته و دارند.‏

از نظر تحرک هوایی، ناوگان انواع هواپیماهای ترابری نهاجا در طول جنگ با انجام 110 هزار و 486 نوبت پرواز ترابری در پشتیبانی از نیروهای سطحی مقدار 310 میلیون و 821 هزار و 160 پوند بار و تجهیزات همراه با شمار دو میلیون و 211 هزار و 117 نفر مامور یا رزمنده، مجروح، اسیر و شهید را جابه‏جا نموده است[1]. این رکورد باتوجه به تنگناهای موجود در طول هشت سال جنگ، بسیار جالب توجه و قابل تحسین است.

حال با این پیش زمینه، دنباله تحولات و آخرین نبردهای جنگ به شرح زیر پی گرفته می‏شود.

 

منبع: نبردهای هوایی ایران، سرتیپ2 خلبان حسین خلیلی، 1398، ایران سبز، تهران


[1]– مسبوق، محمد، (1396) «مقایسه توان رزمی نهاجا در طول جنگ» تهران: مرکز انتشارات راهبردی نهاجا، ص  111

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده