نبردهای هوایی ایران (96)
7ـ نبردهای هوایی در سلسله عملیات‏های تهاجمی دشمن ارتش عراق پس از یک هفته پاتک‏های سبک در منطقه عملیات «والفجر10» و فارغ شدن از منطقه سلیمانیه از طریق بمباران شیمیایی حلبچه که شرح آن گذشت، با دریافت اطلاعات ماهواره‏ای که آمریکا در اختیار این کشور گذاشت، زمان را مناسب برای بازپس گیری فاو و به دست گرفتن ابتکار عمل در جبهه‏ها دانست و با ابتکار سپهبد خلبان عدنان خیرالله (برادر همسر صدام وزیر دفاع و هدایت‏گر نیروی هوایی عراق) با نمایش تحرک هوایی به سمت شمال، چنین وانمود کرد که فریب فرماندهان ایرانی را خورده و درحال جابه‏جایی نیروهای خود به سمت شمال است. باعقب‏نشینی ایران از منطقه سلیمانیه، زمینه برای اتمام جنگ در فوریه 1988 (اسفند1366) فراهم شد و به ظاهر عراق به نتیجه‏ای که سال‏ها برای آن تلاش کرده بود، رسید.

تلفات انسانی و خسارات مالی ایران بر اثر بمباران‏های گسترده اقتصادی و شهری، توان دولت ایران را به طرز وحشتناکی تحلیل برد و با افزایش تصاعدی حملات هوایی و موشکی با برخورداری از اطلاعات ماهواره‏ای، شبه جزیره فاو را از تصرف ایران خارج کرد و…[1].

عراق با دریافت اطلاعات دقیق ماهواره‏ای و ترفند انتقال نیروها و عمده قوا به جبهه‏های شمالی، در تاریخ 28 فروردین 1367 (نخستین روز ماه رمضان)، در عملیات موسوم به «رمضان‏المبارک» توانست در مدت 36 ساعت با استفاده از کاربرد سلاح‏های شیمیایی و بمباران‏های متوالی با 317 نوبت پرواز رزمی و با سازماندهی، 48 تیپ پیاده و 11 تیپ زرهی و مکانیزه در قالب چهار تا پنج 5 لشکر، نیرویی به استعداد 40 هزار نفر را با آتش پشتیبانی هزار و 450 دستگاه تانک و نفربر و 35 گردان توپخانه برای حمله به شبه جزیره فاو پای کار آورد (این حمله بزرگترین حمله عراق بعد از سقوط خرمشهر بود). در واقع، خطوط پدافندی سی کیلومتری ایران در فاو که تنها با استفاده از حداکثر چهار هزار نیروی سپاه پاسداران نگه‏داری می‏شد، در هم ریخت و ارتش عراق در عصر روز بعد، منطقه فاو را از دست نیروهای ایران با کمترین تلفات خارج کرد. از بیست بهمن 1364 تا بهار 1367، مجموعاً به مدت 28 ماه منطقه فاو در اختیار ایران بود.

در فرایند عقب‏نشینی از منطقه «فاو»، جنگنده‏های «اف4» از پایگاه ششم شکاری و «اف5» از امیدیه به درخواست نیروهای خودی موظف به انجام عملیات پشتیبانی آتش شدند که در عملیات فانتوم‏ها شهید علیرضا یاسینی فرمانده وقت پایگاه ششم شکاری لیدری دسته هواپیماهای تک‏ور را بر عهده داشت. در این نبردها، یک فروند جنگنده «اف5» از پایگاه امیدیه به خلبانی سزگرد محسن باقر در مورخ 30/1/1367 به منظور پشتیبانی از رزمندگان ایرانی که درحال عقب‏نشینی از شبه جزیره فاو بودند، بلند شد که پس از انهدام هدف، مورد اصابت پدافند هوایی دشمن واقع شد و خلبان در نزدیکی آبادان مجبور به ترک هواپیما شد و با چتر سالم فرود آمد.

همزمان با حمله ارتش عراق به فاو که با بمباران‏های وسیع توأم بود (29 فروردین 1367) ناوهای جنگی آمریکا در در واکنش به برخورد ناو جنگی «ساموئل‏بی‏ رابرتز» با مین‏های سرگردان، متقابلاً دو سکوی نفتی ایران به نام‏های «سلمان»[2] و «نصر»[3] در خلیج فارس با یک پیش اخطار به کارکنان آنها توسط یک رزم‏ناو منهدم کردند و سه ساعت بعد، دیگر ناوهای جنگی آمریکا در اطراف جزیره سیری، به ناوچه «جوشن» در منطقه شمالی خلیج فارس و ناوشکن‏های سهند و سبلان نداجا یورش بردند که ناوشکن سبلان خسارت زیادی دید و دو شناور دیگر غرق شدند.

در این روز، یک فروند جنگنده «اف4» پایگاه هوایی بندرعباس به خلبانی سرگرد داریوش خاک‏نگار/ستوان‏دوم علی اسماعیلیان حین مأموریت گشت رزمی مورد اصابت موشکی جنگنده‏های آمریکایی قرار گرفت، ولی خلبان حاذق این هواپیما سرگرد داریوش خاک‏نگار که از خلبانان بسیار ماهر و کم‏نظیر نهاجا تلقی می‏شد، توانست با مانور به موقع از اصابت مستقیم موشک به هواپیما جلوگیری کند. با این وجود، بر اثر برخورد ترکش‏های موشک هواپیمای «اف4» با آسیب فراوان در پایگاه بندرعباس فرود آمد.

در واکنش به تهاجمات آمریکا، قایق‏های تندروی سپاه پاسداران کشتی‏های آمریکایی و انگلیسی را در خلیج فارس مورد حمله قرار دادند. در نهایت، با حمایت پشتیبانی لجستیکی کشور عربستان و کویت و حمایت کشورهای اروپایی در مین‏روبی خلیج فارس، آمریکا در نهم اردیبهشت 1367، به ناوهای جنگی خود دستور داد، در صورت حمله ایرانیان به هر نفت‏کشی تحت هر شرایطی مستقیماً دخالت کنند.

به منظور پی‌گیری راهبرد نظامی جدید در جبهه شمالی، سپاه پاسداران عملیات «بیت‏المقدس-6» را برای رسیدن مجدد به سلیمانیه در تاریخ 26/2/1367، به اجرا در آورد و چند ارتفاع مهم میان دو استان اربیل و سلیمانیه و همچنین شهر دوکان عراق در این عملیات به کنترل نیروهای جمهوری اسلامی ایران در آمد و تا حدودی موجب جبران شکست روحی حمله عراق به فاو شد. امّا با توجه به برتری نظامی فاحش دشمن، در تاریخ چهارم خرداد 1367، با تهاجم سپاه سوم عراق به منطقه شلمچه که از تصرفات ایران در عملیات «کربلای5» بود، نیروهای ایرانی را با تحمل تلفات سنگین وادار به عقب‏نشینی کرد. در این عملیات، خلبانان نهاجا به پشتیبانی از رزمندگان اسلام پرداختند و در یکی از مأموریت‏های پشتیبانی رزمی در شلمچه و منطقه عملیاتی «کربلای5»، ابتدا در آستانه عملیات زمینی عراق، یک فروند جنگنده «اف5» نهاجا به خلبانی سروان میکائیل نعمتیان در نبردهای هوایی در جنوب در مورخ 3/3/1367 مورد اصابت پدافند هوایی دشمن واقع و خلبان در حوالی آبادان مجبور به ترک هواپیما شد و به سلامت فرود آمد. همچنین در جریان این نبردها، سه روز بعد (6/3/1367)، یکی دیگر از خلبانان «اف5» به نام سرگرد بیژن بیک‏محمدی آسمانی شد و هواپیمای او در کانال ماهی سقوط کرد و برای همیشه جاویدالاثر شد. این هواپیما، آخرین جنگنده «اف5» بود که در نبردهای هوایی دفاع مقدس سقوط کرد و شهید بیژن بیک‌محمدی آخرین معلم خلبان هواپیمای «اف5» بود که در صحنه‏ نبردهای هوایی دفاع مقدس به شهادت رسید.

 

منبع: نبردهای هوایی ایران، سرتیپ2 خلبان حسین خلیلی، 1398، ایران سبز، تهران


[1]– کبکان، جان (2004)­«جنگ عراق» ترجمه نجله خندق، تهران: انتشارات دانشگاه امام حسین، چاپ اول-1386،­ص 99

[2] – سکوی نفتی سلمان در 149 کیلومتری جزیره لاوان متشکل از هفت سکوی نفتی به هم پیوسته است و روزانه 320 هزار بشکه نفت از آن استخراج می‏شد که در پاییز 1365 برای نخستین بار توسط هواپیماهای عراق هدف قرار گرفت.

[3] – سکوی نفتی نصر برای اوّلین بار در طول جنگ مورد حمله قرار می‌گرفت و روزانه 10 هزار بشکه نفت از آن استخراج می‏شد.

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده