حافظان آسمان – بخش دوم
اشاره : در بخش نخست این مقاله عنوان شد که قرن بیست­ویکم، فضا بهعنوان بعد چهارم قدرت اهمیت ویژه­ای یافته و قدرت­های بزرگ نظامی دنیا درصدد تسخیر آن جهت تأمین امنیت و دستیابی به اهداف خود میباشند. درنتیجه این عامل ضرورت دستیابی به جنگ­افزارهای پدافند هوایی آشکارتر می­سازد. و اینک ادامه مقاله:
  • کوتاهی بنی‌صدر ضربه اصلی را به پدافند هوایی وارد ساخت

باوجود هشدارهای مکرر ارتش در خصوص تعرضات ارتش بعث عراق و تشکیل یک ستاد فرعی در ستاد مشترک ارتش تحت عنوان ((ستاد عملیاتی مشترک)) به ریاست جانشین ستاد مشترک، سرتیپ امین داری و حضور نمایندگان نیروهای سه‌گانه ارتش به همراه نمایندگان سپاه و شهربانی در فروردین‌ماه ۱۳۵۹ و اعلام برآورد نهایی وضعیت به رئیس‌جمهور وقت بنی‌صدر مشخص شد که بنی‌صدر اصلاً  این موضوع را جدی نگرفته و گفته است: ((نظامی‌ها جریان را خیلی جدی می‌گیرند حکومت عراق جرأت  آن را ندارد که به ایران حمله کند!))

البته بی‌تفاوتی فرمانده وقت کل قوا حتی پس از شروع رسمی تجاوز عراق به ایران تمام‌شدنی نبود، همچنان که او تا ۲۲ مهرماه ۱۳۵۹ جلسه شورای عالی دفاع را برگزار نکرده بود. البته چندان هم جای تعجب نیست، زیرا بنی‌صدر و برخی از تصمیم‌گیرندگان مشغول به دعواهای حزبی بودند تا آنجا که از جانب امام(ره) بارها به آنها هشدار داده می‌شود. ضعف فرماندهی کل قوا در سازماندهی مجدد نیروها و عدم توجه وی به اولویت اصلی کشور منجر به ضربه‌پذیری همه نیروها ازجمله پدافند هوایی شده بود. چنانکه پس از برکناری بنی‌صدر از فرماندهی کل قوا بهره‌وری پدافند هوایی و انهدام هواگردهای عراقی سیر صعودی داشت و در برخی از عملیات عملکرد درخشان پدافند هوایی زمینه‌ساز کسب پیروزی‌های فراوانی شد و درنهایت تا پایان جنگ حدود ۶۰۰ فروند هواپیما و بالگرد عراقی توسط پدافند هوایی ساقط شدند.

  • وضعیت پدافند هوایی نیروی هوایی در ابتدای جنگ

باوجود تمامی مشکلات و عدم آمادگی نیروهای مسلح که از اجزای آن تا پایین‌ترین رده، گریبان گیر آن بودند، نیروی هوایی در شرایط مطلوب‌تری نسبت به سایر نیروها قرار داشت. به‌طوری‌که نیروی هوایی اولین نیرویی بود که پاسخ دندان‌شکن به تجاوز عراقی‌ها داد و عملیات کمان ۹۹ را به مورداجرا گذاشت. پدافند هوایی نیروی هوایی نیز از این قاعده مستثنا نبود. بنا به اسناد موجود عراقی‌ها قبل از آغاز رسمی جنگ، بارها مرتکب تجاوزات هوایی شده و پدافند هوایی در اکثر موارد اقدامات خاص خود را به‌خوبی انجام داده بود. البته در بعضی از تجاوزات هوایی، هدف عراقی‌ها محک زدن توان عملیاتی پدافند هوایی بود و عناصر ضدانقلاب نیز در این خصوص به عراقی‌ها کمک می‌کردند. به‌عنوان‌مثال در آذرماه۱۳۵۸ در منطقه مرزی ایلام یک گروه مسلح ضدانقلاب به سایت راداری-مخابراتی ((نخجیر)) واقع در غرب ایلام حمله کرده و خساراتی را به آن مرکز حساس پدافند هوایی کشور وارد کردند و ۲۵ نفر از کارکنان سایت ذکرشده را به گروگان گرفتند. البته مسلم است که این مورد با هماهنگی و تأیید بعثی‌ها رخ داد، زیرا تصرف یک سایت راداری و گروگان گرفتن چند نفر برای ضدانقلاب چندان دارای بهره عملی و حتی تبلیغی نبود، اما پی بردن به توانمندی، مقدورات، نقاط ضعف و قوت تجهیزات راداری ویژه که پرواز از هر نوع هواگردی را تا شعاع ۱۰ها مایلی در عمق خاک  قرار تحت نظر دارد، برای ارتش بعث عراق دارای اهمیت حیاتی می‌باشد.  البته ازنظر میزان آمادگی پدافند هوایی، نمی‌توان ادعا کرد که پدافند هوایی ارتش در آمادگی کامل به سر می‌برده است؛ زیرابه دلایلی که در تمام ارتش فراگیر بود، توان پدافند هوایی تا حدی کاهش‌یافته بود. برابر جدول وضعیت تجهیزات پدافند هوایی در سال ۵۹، نیروی زمینی دارای تجهیزاتی همچون توپ‌های ضد هوایی در کالیبر ۱۴/۵ میلی‌متر، ۲۳ میلی‌متر، ۵۷ میلی‌متر، موشک‌های دوش‌پرتاب سام ۷، سامانه پدافند هوایی شلیک، نیروی هوایی دارای تجهیزات پدافند هوایی همچون توپ‌های ضدهوایی۲۳ میلی‌متری، ۳۵ میلی‌متری، سامانه راداری اورلیکن، سامانه راداری موشکی راپیر، سامانه راداری موشکی هاوان و نیروی دریایی دارای سامانه راداری موشکی تیگرکت، و نیز ناوهای مجهز به موشک‌های زمین به هوا بود. نکته قابل‌ذکر این است که ایران به دلیل تحریم‌های وضع‌شده در طول جنگ نتوانست کمبود تجهیزات عمده خود را تأمین کند. به‌عنوان‌مثال هیچ هواپیمای جدیدی به خط پروازی نیروهای هوایی ایران اضافه نشد و هواپیماهای قبلی و به‌جای مانده از رژیم سابق نیز به علت فرسودگی قطعات و عدم جایگزینی قطعات جدید، دچار شرایط خاص بودند. در این خصوص ژنرال هیکمن(( از فرماندهان وقت ارتش آمریکا)) می‌گوید: (( اگر این تجهیزات در هر ارتشی بود غیرعملیاتی منظور می‌شد و اجازه پرواز نمی‌یافت تا به نبردهای هوایی ادامه دهد)). در شرایط فوق و در زمان حضور کمرنگ پدافند هوایی هواپایه، پدافند هوایی، خصوصاً پدافند زمین به هوا با فشار بیشتری مواجه شده بود.

 

منبع: مجله صف شماره 359، مهر 1389، ساعس آجا، ص67

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده