نبردهای هوایی ایران (91)
4ـ اوج‏گیری جنگ اقتصادی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران و تشدید حمله به«نفتکش‏ها» (2) عراق این حمله را اشتباه خلبان در شناسایی یک ناو ایرانی ذکر کرد و به مدت یک ماه پروازهای خود علیه نفت‏کش‏ها را متوقف ساخت[1]. از طرفی، این حادثه نشان داد که تلاش عراق برای درگیر ساختن دول غربی و سایر نیروهای دریایی حاضر در خلیج فارس و (پیوند آنها باهم) به حدی جامع و عمیق بود که حتی انهدام ناو «استارک» هم نتوانست بر حمایتی که از سوی آنها تدارک دیده شده بود، خدشه‏ای وارد سازد و عراق به مدد کمک‏های مالی و وام‏های بدون محدویت خارجی و با وجود بدهی بالای 50 میلیارد دلاری (و قرار گرفتن در آستانه ورشکستگی اقتصادی) از نظر نظامی بی هیچ مشکلی به جنگ علیه ایران ادامه می‏داد[2]. به دنبال آن، بنا به دعوت کویت از آمریکا و تصویب کنگره، این مأموریت با برافراشته کردن پرچم آمریکا روی کشتی‏های کویتی پی گرفته شد.

در روز 28/4/1366، یک فروند هواپیمای «اف4» نهاجا به خلبانی سروان ابوالمجد احمدی/سروان علیرضا فتوحی شعار برای مقابله با تهدیدات دشمن در ساعت ده صبح از پایگاه ششم شکاری برخاست و در اختیار رادار قرار گرفت. پس از 15 دقیقه پرواز، ارتباط این هواپیما با افسر کنترل شکاری قطع و هواپیما به طرز مرموزی در خلیج فارس سقوط ‏کرد. پس از انجام عملیات تجسس و نجات، پیکر پاک خلبان کابین عقب به نام شهید علیرضا فتوحی‏شعار که بر اثر برخورد هواپیما به آب، صندلی پرانش عمل کرده بود، از آب گرفته شد و خلبان کابین جلو همچنان جاویدالاثر باقی ماند! علیهذا ناکامی اتحاد جماهیر شوروی سابق در این مقطع موجب شد تا اعضای شورای امنیت سازمان ملل برای پایان دادن به جنگ به صورت جدی وارد شور شوند و قطعنامه598 را در مورخ 29 تیر 1366، در چارچوب فصل هفتم منشور ملل، تهیه و تصویب نمایند[3]. در این قطعنامه برای اولین‌بار تاحدودی حقوق ایران به رسمیت شناخته شده بود. قصد قدرت‏های بزرگ بر این بود تا با دادن امتیاز مختصری به ایران، ازجمله دادن وعدۀ شناسائی متجاوز- که تا این زمان از آن طفره می‏رفتند- دولت جمهوری اسلامی ایران را راضی به پایان دادن به جنگ هفت ساله نمایند. دولت وقت هم برای اولین‏بار قطعنامه را به صراحت رد نکرد و به صورت مشروط پذیرش آنرا به تعویق انداخت. در پی آن، فرایند اسکورت نخستین کاروان کشتی‏های نفتکش کویتی با پرچم آمریکا بدون خطر صورت گرفت. در این میان، ایران پذیرش قطعنامه598 را معلق گذاشت و کشتی‌های ناوگان پنجم ایالات متحده به همین بهانه با عبور از تنگه هرمز عازم خلیج فارس شدند. در این خصوص، رویتر به نقل از فیلم‌برداران شبکه تلویزیونی «سی.‌بی.‌اِس» ‌گزارش داد: «آنها با بالگرد در نزدیکی نفتکش‌ها پرواز کردند و شاهد پرچم آمریکا بر نفتکش‌های «بریجستون» و «‌گاز‏پرینس» بوده‌اند. این دو نفتکش حدود بیست‌مایلی بندر«فجیره»، خارج از مدخل خلیج ‌‌فارس پهلو گرفته‌اند و چهار کشتی جنگی آمریکا در حوالی آنها هستند.» به همین خاطر روزانه 12 تا 14 فروند هواپیمای «اف14» (آمریکا) بر فراز تنگه هرمز در پرواز هستند و همه سامانه‌های زمین به هوا یا دریا به هوای همه ناوهای ناوگان پنجم و هفتم آماده شلیک هستند.

خلاصه این که مجموع عوامل فوق موجب شد تا در نیمه دوم مرداد 1366 ناوگان ضربتی نیروی دریایی آمریکا به 24 فروند انواع ناو جنگی در منطقه افزایش پیدا کند. اما در همین شرایط خطیر، نفتکش دیگری متعلق به شرکت آمریکایی «تگزاکو» در دریای عمان در 20 مرداد 1366، با مین سرگردان دیگری برخورد کرد و عراق هم حملات هوایی و موشکی خود را علیه شهرها و کشتی‏های ایرانی در خلیج فارس به منظور فشار بر ایران برای پذیرش قطعنامه598 افزایش داد[4].

نیروی هوایی عراق با دریافت موشک‏های اگزوسه بیشتر توسط هواپیماهای میراژ و حتی جت فالکون مجهز به کابین میراژ که تصویرهایی از آن در مبحث مربوطه ارائه شد، با شدت بیشتری تاکتیک خود را در پیش گرفت و هواپیماهای عراقی با استفاده از سواحل جنوبی کشورهای خلیج فارس و پوشش راداری کشورهای عربستان، بحرین، قطر و امارات، موفق شدند نفت‏کش «ایران‌شوش» در نزدیکی جزیره سیری را در آبان 1366 منهدم کنند[5].

قبل از این، یک فروند جنگنده میراژ عراقی در حمله به جزایر فارسی در مورخ (7/6/1366) سرنگون شده بود که خلبان آن توسط آمریکایی‏ها نجات پیدا می‏کند و پس دریافت هدایایی از طریق عربستان رهسپار عراق می‏شود و به این ترتیب حضور ناوهای بیگانه و استفاده از فضا و حمایت راداری کشورهای حاشیه جنوی خلیج فارس در سال پایانی جنگ آنان را چنان جسور و گستاخ کرد که حتی نفتکش‏های «الوند و سنندج» در پایانه نفتی «لاوان و لارک» را در جنوب بندرعباس که تا نزدیک‏ترین پایگاه آنها 1200 کیلومتر فاصله داشت، مورد اصابت این نوع موشک و حتی بمب‏های هدایت شونده لیزری قرار دادند که شرح آن در مباحث پایانی جنگ از بیان یکی از خلبانان شرکت کننده، مطرح شده است. متقابلاً به تلافی این حمله‏ها، هواپیماهای نهاجا و قایق‏های تندروی سپاه پاسدارن، شناورهای متعلق به آمریکا، کویت، عربستان و انگلستان را در خلیج فارس مورد حمله قرار داده و به سرعت از منطقه خارج می‏شدند و بدین سان روند حملات متقابل جنگ نفتکش‏ها به اوج خود رسید به طوری که در 30 شهریور 1366، پس از حمله قایق‏های تندرو به کشتی «جنتیل برنر» متعلق به انگلستان و همچنین سرنگونی یک فروند بالگرد آمریکایی، بلافاصله در روز بعد یک فروند ناو لجستیکی کشورمان به‏نام «ایران اجر» که از تحرک کافی برخوردار نبود، مورد حمله آمریکا قرار گرفت و غرق شد و به بیش از ده فروند کشتی دیگر نیز حمله شد که عملیات مقابله به مثل هم از طرف ایران صورت گرفت.

 

منبع: نبردهای هوایی ایران، سرتیپ2 خلبان حسین خلیلی، 1398، ایران سبز، تهران


[1]– تام‏کت‏های نهاجا به عنوان هواپیماهای رهگیر در مقابل هر نوع هواپیمای عراقی به کار برده شدند و قدرت بلامنازع خود را بارها به نمایش در آوردند. حضور آنها در منطقه کافی بود تا گریز هواپیماهای عراقی را در نبردهای هوایی توجیه پذیر کند. و این که حداقل در فاصله دورتری اقدام به شلیک می‌کردند و این امر ضریب دقت شلیک آنها را به شدت کاهش می‏داد. برای همین بود که آنها در یک ترس پروازی ناشی از حملات هوایی، جنگنده‏های نیروی هوایی ایران از فاصله دور این ناو جنگی را به اشتباه مورد حمله قرار ‌دادند.

[2]– کبکان، جان (2004) «جنگ عراق» ترجمه نجله خندق، تهران: انتشارات دانشگاه امام حسین، چاپ اول-1386،ص 98

[3]– قطعنامه598 به دو کشور برای اجرا ابلاغ شد که پس از 24 ساعت، مجلس عراق همچون قطعنامه‏های پیشین به اتفاق آرا آن را تصویب و تأکید کرد که پذیرش این قطعنامه از جانب ایران از عوامل ضروری برای رعایت متقابل تعهدات این کشور است. البته دولت جمهوری اسلامی ایران با توجه به بندهای مثبتی که در این قطعنامه بود، برخلاف بیانیه‏ها و قطعنامه‏های قبلی آن را رد نکرد!

[4]– قبل از اسکورت نفتکش‏های کویتی از سوی شوروی و آمریکا، تا آن تاریخ شمار 117 فروند کشتی تجاری و نفتکش در خلیج فارس مورد اصابت قرار گرفته بود (63 فروند آن را هواپیماهای عراقی و 54 فروند را ایران هدف قرار داده بودند) پس از دخالت مستقیم ابرقدرت‏ها این تعداد حتی افزایش یافت و در مدت یک سال به 187 فروند رسید! 

[5]– علایی، حسین (1391) «روند جنگ ایران و عراق» تهران: نشر مرز و بوم، جلد دوم، صص 343-338

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده