حافظان آسمان – بخش اول
ستوان یکم رضا جهانفر| با توجه به گسترش استفاده از انواع هواگرد در جنگهای به وقوع پیوسته در قرن بیستم، این قرن را باید قرن تغییر راهبرد نبرد زمینی به نبرد هوا-زمینی و نبرد هوایی دانست. هرچند که بعدها و در آستانه قرن بیست و یکم، فضا بهعنوان بعد چهارم قدرت اهمیت ویژهای یافت و قدرتهای بزرگ نظامی دنیا درصدد تسخیر آن جهت تأمین امنیت و دستیابی به اهداف خود میباشند. طی این سالها هراندازه که اهمیت در دستیابی به جنگندهها و بمبافکنهای جدید برای قدرتهای بزرگ بیشتر میشود اهمیت پدافند هوایی و دستیابی به جنگافزارهای پدافند هوایی از رادارهای اخطار سریع تا سامانههای پدافند هوایی ضد موشک و حتی آتشبارهای توپ ضد هوایی برای سایر کشورها حیاتیتر میشود. در این میان جنگ ایران و عراق که یکی از طولانیترین جنگهای قرن حاضر است، نمونهای مناسب از لزوم دستیابی کشورها به پدافند هوایی قوی و مطمئن میباشد. در این جنگ عراقیها مجهز به پیشرفتهترین هواپیماهای شرقی و غربی بودند.

در ابتدای جنگ ایران حدود ۴۸۰ فروند هواپیمای جنگی و بیش از ۶۰۰ فروند بالگرد در برابر ۳۳۵ فروند هواپیمای جنگی و ۱۲۳ فروند بالگرد رزمی عراقی در اختیار داشت. این در حالی بود که ایران دارای ۳۱۰۰ و عراق دارای ۴ هزار دستگاه تانک بود، اما پراکندگی نیروهای ایرانی، عدم انسجام درونی ارتش، اخراج فرماندهان رده‌بالا و مستشاران خارجی، عدم سرویس و نگهداری مناسب جنگ‌افزارها و درنتیجه عدم آمادگی عملیاتی جنگ‌افزارها منجر به کاهش توان رزمی ارتش به پنجاه‌درصد نسبت به سال قبل از انقلاب شده بود.  مشکلات در تمام تخصص‌ها و رده‌ها وجود داشت و پدافند هوایی در تمام نیروها از این قاعده مستثنا نبود. اگرچه پدافند هوایی نیروی هوایی شناسایی، ردگیری و انهدام هر نوع هواگرد دشمن می‌باشد، اما با توجه به وجود سازمان و تجهیزات پدافند هوایی در سایر نیروها، هرکدام از نیروهای زمینی و دریایی و حتی در مواقعی ژاندارمری موظف به دفاع هوایی در برابر سایر اشیا پرنده دشمن در محدوده عملکرد خود بودند. لذا بررسی وضعیت پدافند هوایی سایر نیروها درنتیجه گیری عملکرد پدافند هوایی نیروی هوایی که بعدها باتدبیر مقام معظم رهبری به‌عنوان قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیا-آجا به‌صورت مستقل به دفاع از آسمان آبی ایران‌زمین می‌پردازد خالی از لطف نیست

بنا بر اسناد ثبت‌شده در تاریخ جنگ، ((باوجودآنکه تجاوزات هوایی عراق از اوایل تیرماه ۱۳۵۸ آغاز شده بود، از همان آغاز تجاوز، کمبود جنگ‌افزار پدافند هوایی در یگان‌های اجرایی و صف نیروهای مختلف احساس شد، به‌عنوان‌مثال در نیروی زمینی، به دلیل ذکرشده لشکر۸۱ زرهی از نیروی زمینی درخواست کرد تعدادی جنگ‌افزار ضد هوایی به آن لشکر واگذار کند)). قبل از آن و در اواخر خردادماه ۱۳۵۸ و با توجه به اینکه احتمال حمله هوایی عراق به پادگان‌های نظامی احساس شد و به‌منظور جلوگیری از خطرات حمله هوایی فرماندهی وقت لشکر۸۱ کرمانشاه با استفاده از گردان پدافند هوایی تدابیری در حد مقررات به عمل آورد و دستور داد در هر پادگان نظامی یک دسته پدافند هوایی مستقر شود. ترتیب استقرار نیروهای پدافند هوایی نیروی زمینی در سراسر مرز تحت پوشش لشکر ۸۱ در اواخر خرداد به شرح زیر است:

ردیف

منطقه عمومی

نیروهای گسترش‌یافته پدافند هوایی

پاسگاه­های منطقه

1

ایلام و صالح­آباد

یک دسته پدافند هوایی

کانی­سخت، شورشیرین، انجیرک، نی خزر، هلاله، تلخاب، بازرگان

2

سومار

———

کانی شیخ، گیسکه، میان­تنگ، قلعه­جوق، سومار

3

نفت شهر

یک دسته پدافند هوایی

سلمان­کشته، سه­تپان، گمرک، تپه شیر، چقا­حمام

4

خان لیلی

———

از خسروآباد تا تنگاب­کهنه

5

خرناصرخان

یک دسته پدافند هوایی

از پاسگاه تنگاب­نو تا پاسگاه هدایت

6

کلانتر

———

احمدآباد،قلعه سفید، برارعزیز، دارخور

7

 

گردنو

یک دسته پدافند هوایی

تنگ­حمام، پیشگان، هوان، تیله­کوه، باویسی، ازگله

 

 

البته گسترش واحدهای ضد هوایی در منطقه استحفاظی لشکر۸۱ در اواخر مرداد به شرح جدول زیر می‌باشد:

منطقه عمومی

گسترش واحد پدافند هوایی

صالح آباد

یک دسته توپ ضد هوایی 23م­م

نفت شهر

یک دسته توپ ضد هوایی 23م­م

تنگاب

یک دسته توپ ضد هوایی 23م­م

نصرآباد

———

ناصرخان

یک دسته توپ ضد هوایی 23م­م

حوالی­ خسروی

یک دسته توپ ضد هوایی 57م­م

حوالی گرده­نو

یک دسته توپ ضد هوایی 23م­م

کامیاران

———

سرپل­ذهاب

یک دسته توپ ضد هوایی 57م­م

پادگان اسلام­آباد

یک دسته توپ ضد هوایی 57م­م

پادگان اعظم

یک دسته توپ ضد هوایی 23م­م

پادگان هوانیروز

یک دسته توپ ضد هوایی 23م­م

 

 

کمبود تجهیزات پدافند هوایی در نیروی زمینی به حدی بود که بناتر اسناد به‌جای مانده از آن ایام، نیروی زمینی از تأمین یک دسته شش قبضه توپ ضد هوایی ۲۳ میلی‌متری به همراه خدمه مربوطه جهت حفاظت از انبارهای مهمات پادگان اعظم پناه به ارزش چندین میلیارد ریال ناتوان بود. البته ضعف پدافند هوایی نیروی زمینی تا آخرین روزهای منتهی به حمله عراق به ایران گریبان گیر این نیرو بود. به‌عنوان‌مثال در ۲۷ شهریور ۱۳۵۹ لشکر۸۱ زرهی از نیروی زمینی برای ایجاد آتش ضد هوایی در منطقه خان لیلی آتشبار ۲۳ میلی‌متری درخواست کرد. لازم است بدانیم که لشکر۸۱ در عرض حدود ۵۰۰ کیلومتر و در عمق وجود ۲۰۰ کیلومتر مسئولیت داشت. بااین‌حال فرماندهان نیروی زمینی شدیداً در تلاش بودند که با تدابیر منطقی مشکلات را حل نمایند. به‌عنوان‌مثال، جابجایی آتشبارهای ضد هوایی از لشکرها و گروه‌های دورتر از صحنه نبرد به صحنه برد یکی از این تدابیر بود. در همین راستا در ۲۴ شهریور ۱۳۵۹ نیروی زمینی به گروه۴۴ توپخانه اصفهان دستور داد که سه آتشبار پدافند هوایی ۲۳ میلی‌متری و دو آتشبار توپخانه ۱۳۰ میلی‌متری را آماده سازد تا بنا به دستور به غرب کشور اعزام شوند.

 

منبع: مجله صف شماره 359، مهر 1389، ساعس اجا، ص66

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده