نبردهای هوایی ایران (90)
4ـ اوج‏گیری جنگ اقتصادی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران و تشدید حمله به«نفتکش‏ها» نیروی هوایی عراق با کمک قدرت‏های فرامنطقه‏ای و حمایت همه جانبه کشورهای ساحلی جنوبی خلیج فارس در دو سال پایانی دفاع مقدس، در سومین مرحله، یک جنگ گسترده و همه‏جانبه علیه زیر ساخت‏های اقتصادی-صنعتی کشورمان را سازماندهی و اجرا نمود که تأثیرقابل توجهی بر سرنوشت جنگ داشت. در این مبحث به روند شکل‏گیری آن پرداخته می‏شود[1].

پس از عملیات «والفجر8» و شکست غیرمنتظره عراق در «فاو» و کنترل نیروهای عراقی در بندر «ام‏القصر» و دهانه خلیج فارس، دشمن مرحله جدیدی از جنگ اقتصادی را همراه با جنگ شیمیایی و شهرها بار دیگر درپیش گرفت و برای از بین بردن منابع اقتصادی ایران در جنگ، شعاع عملیاتی یا برد عملیاتی هواپیماهای خود را با استفاده از سامانه‏های سوختگیری در هوا، همراه با قدرت و دقت آتش بمب‏های هدایت شونده لیزری، افزایش داد و برای قطع کامل صادرات نفت ایران برنامه‏ریزی کرد و در این راستا حمله به پایانه‏ها و تأسیسات نفتی و مراکز تولید، پالایش و انتقال انرژی به ویژه حمله به شناورهای حامل نفت خام را شدت بخشید. این عامل موجب اوج‏گیری جنگ اقتصادی و حمله به نفت‏کش‏ها شد.

در این راستا، عراق در نیمه دوم سال ششم جنگ (پاییز و تابستان 1365)، پس از یک توقف سه ماهه، به‏رغم اُفت شدید و سیر نزولی قیمت نفت، بار دیگر حمله به زیرساخت‏های اقتصادی- صنعتی و نفتکش‏های ج.ا.ایران را در 28/3/65 با انهدام چندین مرکز نفتی از سر گرفت و خسارات زیادی به منابع نفتی کشور وارد کرد. ایران نیز به دلیل تحلیل رفتن قدرت تهاجمی و دفاعی هواپیماهای نهاجا، لاجرم نخست، برای عملیات مقابله به مثل، در 5/4/1365 با موشک زمین به زمین تأسیسات نفتی کرکوک را هدف گرفت و سپس جنگنده‏های نهاجا نیز به صورت محدود در 8/4/1365 به دو کشتی نفتی حمله کردند. ایران به منظور کاهش خسارات صدور نفت خود و مصون ماندن از گزند دشمن (به دلیل ضعف پدافند هوایی)، از مورخ 8/4/1365، مراکز صدور نفت را از جزیره سیری به اطراف جزیره لارک در جنوب بندرعباس در قالب شش کشتی عظیم نفتکش منتقل کرد.

عراق در مورخ 22/4/1365 به نفتکش قبرسی 269 هزار تنی «آچیلس» که برای بارگیری به پایانه آذرپاد در خارک نزدیک می‏شد

با موشک «اگزوسه» حمله کرد. چند روز بعد، در مورخ 16/5/1365 و 20/5/1365، هواپیماهای عراقی به پالایشگاه اصفهان و چند ناحیه صنعتی از جمله نیروگاه اسلام‏آباد، جزیره خارک و گناوه به طور جداگانه یورش بردند.

جمهوری اسلامی ایران نیز در واکنش به دشمن، بلافاصله در روز بعد، دومین موشک خود را به طرف پالایشگاه «الدوره» شلیک کرد. ساعاتی بعد در 21/5/1365، عراق برای نخستین بار به «جزیره سیری» که 900 کیلومتر به اولین پایگاه مقدم عراق فاصله داشت، با استفاده از میراژهای سوخت‏رسان هوایی و بمب‏های هدایت‏شونده لیزری حمله کرد!

با شروع سال هفتم جنگ، در نخستین روز مهر 1365، به جنگنده‏های نهاجا به دلیل عبور هواپیماهای عراقی از فضای کویت، اجازه داده شد تا از مرزهای هوایی کویت بگذرند و مجتمع «رمیله» عراق در جنوب بصره را بمباران کنند.

در هفته نخست مهر 1365، هواپیماهای دشمن به پایانه نفتی خارک حمله کردند که بر اثر آن هر چهار اسکله بارگیری آسیب جدی دیده و برای مدت کوتاهی از مدار خارج شدند. متعاقباً، پالایشگاه گاز بیدبلند (بهبهان و آغاجاری)، واحد 1 تاسیسات پمپاژ اهواز، تاسیسات نفتی مارون، کارخانجات هفت‏تپه، پالایشگاه شیراز و مجتمع صنایع دفاعی «زرین‏شهر» اصفهان مورد حمله هواپیماهای دشمن قرار گرفتند و به تلافی آن نهاجا پالایشگاه جدید کرکوک را مورد حمله قرار داد.

از دیگر اقدامات غیرقانونی عراق، یورش‏های متوالی به پل قطور در غرب شهرستان خوی در تاریخ‏های 5/3/1365، 28/10/1365، 7/12/1366 و 26/12/1366 بود که موجب تلفات و خسارتی شد.

در سال هفتم جنگ، عراق با وجود تلاش‏های فراوان در جنگ نفتکش‏ها، پس از عملیات‏های کربلای5 و 6، به منظور ناامیدی ملت و رزمندگان ایرانی برای ادامه جنگ، انهدام زیرساخت‏های اقتصادی کشورمان با دو هدف کلی با شدت بیشتری به این شرح، پی گرفت. نخست؛ با دریافت اطلاعات از وضعیت نیروهای جمهوری اسلامی ایران در جبهه‏ها از مجاری گوناگون از جمله ماهواره‏های اطلاعاتی ایالت متحده آمریکا، مانع ورود مستمر ایران به داخل خاک عراق به خصوص از جنوب به سمت بصره شد.

دوّم؛ عراق با ارتقاء گسترده توان نظامی ارتش خود در زمین و هوا درصدد بازپس‏گیری سرزمین‏های از دست رفته بود که متاسفانه در مدتی کمتر از یکسال به آن دست یافت که روند آن در ادامه به اختصار ارائه می‏شود.

در سال‏ پایانی جنگ، نیروی هوایی عراق با افزایش قدرت هوایی خود روز به روز به حملات علیه منابع اقتصادی ایران ادامه می‏داد. در همین زمان، با اوج‏گیری حمله به شناورهای نفتی در خلیج فارس، کشور کویت به منظور مصونیت در این آبراه از اتحاد جماهیر شوروی در خواست کمک کرد تا شناور‏های این کشور را اسکورت کند. با قبول این در خواست و برخورد یک فروند از ناوهای جنگی روسی با مین دریایی (در 26/2/1366)، مسئله منتفی شد و فردای آن روز در حوالی ساعت 21:00، مورخ 27/2/1366 یک فروند هواپیمای «فالکون-50» عراقی مجهر به کابین میراژ، به «ناو استارک« در 85 مایلی شمال‏شرق بحرین با دو تیر موشک «اگزوسه» حمله کرد که بر اثر آن 37 ملوان آمریکایی کشته، 11 نفر مجروح و پنج نفر هم به داخل آب پرتاب شدند و ناو استارک آسیب دید و به سواحل بحرین انتقال یافت.

 

منبع: نبردهای هوایی ایران، سرتیپ2 خلبان حسین خلیلی، 1398، ایران سبز، تهران


[1]– یزدان‏فام، محمود «نگاهی سیستمی به بر تأثیر اقتصاد بر پایان جنگ»، فصلنامه مطالعات جنگ عراق و ایران: پژوهشنامه دفاع مقدس، شماره چهاردهم، تابستان 1394، ص 133.

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده