نبردهای هوایی ایران (89)
3ـ فرایند نبردهای هوایی در عملیات‏ «کربلای5» (4) از بعد نبردهای هوایی، در این زمان توان نیروی هوایی عراق به طور متوسط روزانه نوبت 300 پرواز توسط هواپیماهای جنگنده و 180 نوبت پرواز بالگرد در روز بود که هزینه گزافی را برای عراقی‏ها در برداشت به نحوی که روزانه حداقل دو یا سه فروند هواپیمای دشمن توسط نیروی هوایی ایران سرنگون می‏شدند[1]. عراق با این حجم پرواز توانست خطوط تدارکاتی نیروها را سد و محل تجمع آنها را پراکنده سازد.

با پایان یافتن عملیات «کربلای5» در 7 بهمن 1365، تنها نتیجه این عملیات برای ایران، کم شدن فاصله بین نیروهای رزمنده و بندر بصره بود که باعث شد دومین شهر بزرگ عراق تخلیه شود؛ چرا که در برد توپخانه میان برد و موشک‏های کاتیوشا نیروهای ایرانی قرار گرفت. این درحالی بود که همزمان در 23 دی، ارتش جمهوری اسلامی ایران، عملیات «کربلای6» را برای بازپس‏گیری شهر مرزی نفت‏شهر با پشتیبانی نهاجا انجام می‏داد. درنتیجه عراق مجبور شد بخشی از نیروهای خود را از شلمچه به آن منطقه اعزام کند و همین امر تا حدود زیادی باعث کاهش فشار در جبهه جنوب شد. همزمان با روزهای پایانی نبردهای هوایی عملیات «کربلای5»، ابتدا یک فروند هواپیمای «اف5» نهاجا در شمال عراق در یک مأموریت برن‏مرزی در مورخ 13/11/1365 هدف موشک جنگنده «میگ23» قرار گرفت و خلبان آن سرهنگ محمدجعفر وارسته یکی از معلم خلبانان قدیمی و معاونت عملیاتی پایگاه دوم شکاری تبریز به اسارت دشمن درآمد.

چند رور بعد از این سانحه، یک فروند هواپیمای جت فالکون نهاجا در حالی که در حال فرود در فرودگاه امیدیه بود، به اشتباه با آتش توپ‏های ضدهوایی راداری «اسکای گارد» خودی در مورخ 18/11/1365 سرنگون شد و خلبانان آن (سرهنگ محمود یارپرور و سرگرد اسداله فرهمند) با دیگر سرنشینان به شهادت رسیدند. یکی از سرنشینان این هواپیما از فرماندهان مهندسی رزمی سپاه پاسداران به نام محسن رحیم صفوی (برادر سردار سیدیحیی رحیم صفوی) بود که او نیز شهید شد!

پس از عملیات کربلای5 و درپی گریختن سرهنگ عباس عابدین رئیس ستاد نهاجا، سرهنگ منصور ستاری به پیشنهاد دکتر حسن روحانی (فرمانده پدافند) و تصویب شورای عالی دفاع در مورخ 10/11/65 به فرماندهی نهاجا منصوب شد.

در این دوره زمانی، نهاجا برغم همه کاستی‏ها با اتخاذ تاکتیک پدافند هوایی متحرک و هماهنگی دقیق با نیروهای سطحی، با رشادت‏های بی‏نظیر شهید اردستانی و یارانش و تدابیر شایسته شهید ستاری و شهید بابایی به همراه بزرگان هوانیروز، تمام توان رزمی خود را به میدان آوردند و عملکرد بی‏نظیری را در نبردهای هوایی دفاع مقدس به نمایش گذاشتند[2].

همین تلاش‏ها و تغییر تاکتیک‏ها بود که توانست تا حدودی قدرت پرحجم آتش هواپیماهای دشمن را سد کنند و بیش از 50 فروند هواپیما و بالگرد عراق را سرنگون سازند و به لطف الهی و تمهیدات خوب به عمل آمده، در طول این عملیات هیچ یک از جنگنده‏های خودی (غیر از هواپیمای «اف14» گشت رزمی بر فراز شهر ایذه) در منطقه عملیات سرنگون نشدند.

حال فهرست مأموریت‏های رزمی و خدمات رزمی انجام شده در هفتمین سال جنگ تشریح می‌شود:

پروازهای اسکرامبل و پوشش هوایی تعداد سه هزار و 397 نوبت، بمباران نیروهای سطحی دشمن 350 نوبت، مأموریت‏های بمباران راهبردی (مراکز حیاتی و زیرساخت‏های) دشمن 75 نوبت، پروازهای شناسایی و عکسبرداری هوایی 100 نوبت، پشتیبانی خدمات رزمی و سوخت‏رسانی (ترابری) چهار هزار و 517 نوبت و در مجموع در سال 1366، نهاجا هشت هزار و 439 نوبت اعم از مأموریت‏های رزمی و خدمات رزمی انجام داده است که نسبت به سال‏های قبل بجز اولین سال دفاع مقدس به ویژه از نظر پشتیبانی آتش، افزایش نشان می‏دهد. این افزایش بیشتر به دلیل حضور فعال نهاجا در عملیات‏های آن سال با حضور شهید اردستانی و یارانش با هدایت خوب شهید بابایی فرمانده قرارگاه هوایی «رعد» بوده است.

خلاصه این که در خلال سال هفتم جنگ، 60 عملیات پراکنده در جبهه‏های جنوبی و شمالی طرح‏ریزی و به اجرا در آمد که مهمترین عملیات‏هایی که نهاجا از آنها پشتیبانی هوایی کرده، در جدول شماره 1-5 درج شده است. 

جدول شماره 1-5 : دیگر عملیات‏های سال هفتم جنگ

ردیف

نام عملیات

تاریخ شروع

محل یا منطقه عملیات

نتایج عملیات

1

پشتیبانی هوایی از عملیات کربلای6

23/10/1365

در جبهه شمالی در شرق نفت‏شهر

به منظور پشتیبانی از عملیات کربلای5 که اهداف موردنظر تأمین نگردید و 40 کیلومترمربع از خاک ایران آزاد گردید در این عملیات 13 فروند هواپیما و دو فروند بالگرد عراقی سرنگون شدند.

2

پشتیبانی هوایی از عملیات کربلای7

13/12/1365

در منطقه عمومی حاج‌عمران در جبهه شمالی

به منظور آزادسازی ارتفاع 2519 انجام شد که از مناطق حساس منطقه به حساب می‌آمد

3

پشتیبانی هوایی از عملیات کربلای8

18/1/1366

در منطقه شلمچه غرب بصره

برای رسیدن به بصره، ا ین بار هم هدف موردنظر تأمین نگردید و دو فروند هواپیما و دو فروند بالگرد دشمن سرنگون شدند.

4

پشتیبانی هوایی از عملیات کربلای10

25/1/1366

در جبهه شمال‏غرب در جنوب سردشت

250 کیلومتر از خاک عراق و ارتفاعات نزدیک به شهر ماووت عراق آزاد و یک فروند بالگرد عراق سرنگون شد.

5

پشتیبانی هوایی از عملیات آفندی نصر2

13/3/1366

در جبهه میانی و منطقه میمک

به منظور دستیابی به ارتفاعات منطقه که بخش اعظم آن در عملیات خوارزم به تصرف ایران در آمده بود اهداف از پیش تعیین شده تحقق یافت و دیده بانی دشمن در منطقه خنثی گردید

6

پشتیبانی هوایی از عملیات پدافندی شورشیرین

16/3/1366

در منطقه عمومی مهران، صالح‏آباد و شورشیرین

نیروهای ایرانی اجازه ندادند دشمن به اهداف جدیدی در منطقه دست یابد

7

پشتیبانی از عملیات پدافندی میمک

2/5/1366

در منطقه عمومی میمک

با همه تلاش های که تیپ 40 سراب انجام داد دشمن موفق شد بخشی از ارتفاعات میمک را اشغال نماید

8

پشتیبانی هوایی از عملیات آفندی نصر6

10/5/1366

در منطقه عمومی میمک

به منظور باز پس گیری تپه های 670،642 و کله قندی و بخشی از تپه‏های شهدا که از دست دشمن خارج شد

 

 

منبع: نبردهای هوایی ایران، سرتیپ2 خلبان حسین خلیلی، 1398، ایران سبز، تهران


1- سعادتی حسین، «عملیات کربلای5» فصلنامه نگین ایران سال هشتم شماره سی ام – پاییز 1388 ص 138.

[2]– یکی از عملیات‏های درخشان این دوره، شکار سومین فروند هواپیمای «های‏ماخ» میگ25 برفراز شهر اصفهان توسط سامانه موشکی “HQ-2” چینی معادل «سام2 روسی» سپاه پاسداران که توسط سروان حسین صفری ابهری هدایت و فرماندهی می‏شد، بوده است. در مورخ 25/11/1365 دو فروند جنگنده «میگ25» رهگیری و با سامانه موشکی «سام2» درگیر می‏شود که توسط یکی از آتشبارها دو تیر موشک مزبور به سوی جنگنده دشمن پرتاب می‏شود. خلبان عراقی با مشاهده شلیک نخستین موشک، اقدام به مانوری غیرحرفه‏ای و ناشیانه می‏نماید و در نتیجه به میزان زیادی ارتفاع خود را از دست می‏دهد و به این ترتیب در برد مؤثر موشکی سامانه یادشده قرار گرفته و با شلیک دومین موشک هواپیما سرنگون و خلبان آن به نام ستوان‏یکم «صبحی احمد علی» به اسارت در می‏آید. این اسیر عراقی اظهار داشت: «تنها در عملیات کربلای 4 و 5 از پایگاه هوایی ناصریه که من  از آنجا به پرواز در آمده  بودم، 15 فروند هواپیما سرنگون شدند و تا این زمان دفاع هوایی ایران چهار فروند هواپیمای «میگ25» را سرنگون ساخته است».  

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده