نبردهای هوایی ایران (76)
ب ـ فرایند حمله به نفتکش‏ها و تأسیسات اقتصادی حمله به زیرساخت‏های صنعتی و منابع و مراکز اقتصادی در دوران دفاع مقدس را می‏توان به طور کلی در قالب سه مرحله توصیف کرد. از نظر سابقه، نخستین مرحله حمله به زیرساخت‏ها، منابع و مراکز اقتصادی و نیز شناورها و اهداف دریایی از همان روزهای اول جنگ تحمیلی آغاز شد[1]؛ ولی به دلیل برخورداری ایران از «برتری هوایی»، حملات عراق عمدتاً به منابع و مراکز اقتصادی استان خوزستان به صورت جنگ تمام عیار و اغلب استان‏های مرزی در غرب کشور به صورت محدود صورت می‏گرفت. ولی این روند با آزادسازی خرمشهر و سرزمین‏های مورد تصرف عراق در سلسله عملیات پیروز در خوزستان به تدریج شدت یافت.

در این مرحله، به دلیل برتری هوایی در آسمان، خسارات وارده به عراق بویژه در سه ماه نخست جنگ به مراتب بالاتر از جمهوری اسلامی ایران بود و این عامل یکی از دلایل متوقف شدن موتور جنگی ارتش عراق در نقاط غیرقابل دفاع در خطه خوزستان بود.

مرحله دوم جنگ اقتصادی عراق علیه ایران از بهار سال 1363، با جنگ نفت‏کش‏ها آغاز شد. پس از آن که در اوایل سال 1984 نیروهای آب-خاکی ایران در یک عملیات شبانه (خیبر)، موفق به تصرف جزایر مجنون در نزدیکی بصره شدند، وقتی عراق به‏رغم تلاش‏های مکرر موفق به بازپس‏گیری جزایر نشد، ابتدا به سلاح شیمیایی متمسک شد و چون نتوانست موازنه جنگ را به نغع خود تغییر دهد، علاوه بر جنگ شهرها و شیمیایی، با رویکردی دیگر جنگ اقتصادی و حمله به کشتی‏های بازرگانی را در پیش گرفت[2].

در این سال (1363)، با پشتیبانی قدرت‏های فرامنطقه‏ای، این نبرد وارد مرحله جدیدی شد. عراق ابتدا حمله به شناورهای حامل انرژی را به صورت سازمان یافته با استفاده از هواپیماهای اجاره‏ای سوپراتاندارد و موشک‏های «اگزوسه[3]» فرانسوی که قادر به نشانه‏گیری دقیق اهداف دریایی از فاصله دور و قدرت تخریب بالا بودند، آغاز کرد و موجب شد تا جمهوری اسلامی ایران سیاست مدارا را کنار نهاده و واکنش نشان دهد. به این ترتیب، نوعی جنگ در دریا عمدتاً با استفاده از نیروی هوایی در خلیج فارس شکل گرفت که به جنگ نفت­کش‏ها شهرت یافت. در واقع جنگ نفتکش‏ها، یک رویارویی هوایی – دریایی، میان دو نیروی هوایی عراق و ایران برای تهاجم و دفاع از کشتیرانی غیرنظامی در خلیج فارس بود که به تدریج بازیگران دیگری را درگیر خود کرد. عراق، محوریت جنگ را از خشکی به سمت دریا متمایل کرده بود و می­خواست اقتصاد جنگ و در آمدهای ارزی جمهوری اسلامی ایران را نابود کند و با کمک‏های مادی و مساعدت‏های کشورهای حاشیه خلیج فارس، اغلب کشورهای خاورمیانه و قدرت‏های استکباری، با نابودی یا تضعیف توان اقتصادی کشور، روحیه مردم ایران را نسبت به جنگ متزلزل کرده و مسئولین کشور را وادار به عقب‏نشینی در دفاع از حقوق حقه ایران نماید. از این روی اغلب خبرگان نظامی، روند جنگ را از سال چهارم به سوی دریایی شدن می‌دیدند و تشدید آن را پیش‌بینی می­کردند. چرا که ایران برای پیشبرد اهداف جنگ و نیازمندی‌های جامعه و مردم، وابستگی راهبردی به صدور نفت از طریق اسکله­های جزیره خارک و کشتی‏های حامل نفت و ورود کالاهای اساسی داشت.

در جریان جنگ نفت­کش­ها، کشورهای منطقه­ای حامی صدام حتی آسمان و پایگاه­های هوایی خود را در اختیار نیروی هوایی عراق قرار داده بودند. جنگنده­های عراقی با آسودگی خاطر از حریم هوایی آنها عبور و سوخت‏گیری می‌کردند و در صورت بروز هر نوع مشکل نظیر تعقیب به وسیله جنگنده­های ایران، در پایگاه­های هوایی این کشورها فرود می­آمدند.

مرحله سوم جنگ اقتصادی عراق علیه ایران، یک جنگ گسترده و همه‏جانبه علیه زیر ساخت‏های اقتصادی-صنعتی کشورمان در دو سال پایانی جنگ به وقوع پیوست و تأثیرقابل توجهی بر سرنوشت جنگ داشت که در مبحث مربوطه به آن اشاره می‏شود[4].

 

منبع: نبردهای هوایی ایران، سرتیپ2 خلبان حسین خلیلی، 1398، ایران سبز، تهران


[1]– در خصوص شکل‏گیری جنگ نفت‏کش‏ها از نظر سابقه باید این نکته را یادآور شد: همان گونه که در مباحث نبردهای اولیه روزهای آغازین جنگ تشریح شد، در عرصه دریا، نداجا در 52 روز ابتدای جنگ با پشتیبانی قاطع هوایی نهاجا، طی عملیات‏هایی ابتدا پایانه‏های بزرگ نفتی «البکر» و «الاُمّیه» را نابود کرد و سپس در هفتم آذر 1359، در عملیات مروارید موفق شد؛ نیروی دریایی دشمن را از صحنه جنگ خارج و تا پایان جنگ سیادت دریایی را در خلیج ‏فارس مقابل عراق حفظ کند. قطعاً انجام این عملیات‏ها همراه با عملیات انهدام زیرساخت‏های عراق توسط جنگنده‏های نهاجا تأثیرات شگرفی در از کارافتادن موتور جنگی ارتش عراق داشت. لذا ارتش بعثی به دلیل منزوی شدن کامل نیروی دریایی خود پس از سلسله عملیات پیروزمند ایران، به منظور ریکاوری و برون‏رفت از وضعیت وخیمش در جنگ، با استفاده از قدرت هوایی، متقابلاً جنگ اقتصادی و حمله به نفت‏کش‏ها را درپیش گرفت.

[2]– کبکان، جان (2004) «جنگ عراق» ترجمه نجله خندق، تهران: انتشارات دانشگاه امام حسین، چاپ اول-1386،   ص 97.

[3]– موشک‏های اگزوسه «EXOCET» یا (MM-39) که قبلاً توانایی‏های آنها در جنگ فالکلند (1982) توسط آرژانتین علیه رزمناو پیشرفته «شیفیلد» و دیگر ناوهای نیروی دریایی انگلیس به اثبات رسیده بود. 

[4]– یزدان‏فام، محمود «نگاهی سیستمی به بر تأثیر اقتصاد بر پایان جنگ»، فصلنامه مطالعات جنگ عراق و ایران: پژوهشنامه دفاع مقدس، شماره چهاردهم، تابستان 1394، صص 133-131. 

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده