نبردهای هوایی ایران (96)
ب ـ عملیات محرم «شهاب1» در مراحل پایانی عملیات «مسلمبنعقیل» در روز 23 مهر 1361، دستور رزمی «شهاب1» برای پشتیبانی هوایی از عملیات بزرگ «محرم» با نام اولیه «کربلای5»[1] صادر شد و نهاجا فعالیت‏های رزمی، پشتیبانی و شناسایی خود را حداقل دو هفته قبل از شروع عملیات زمینی آغاز کرد تا این که در ساعت 22:08 روز دهم آبان، عملیات زمینی با رمز «یازینب(س)» در منطقه موسیان، عینخوش و ارتفاعات حمرین آغاز شد.

فرماندهی در این عملیات مشترک به عهده قرارگاه قائم در عین‏خوش بود و دو تیپ پیاده (یکم از لشکر21، تیپ84)، یک گردان از تیپ58 ذوالفقار، تیپ3 زرهی از لشکر16 و تیپ37 زرهی نزاجا در جنوب منطقه عملیات حضور داشتند. پوشش هوایی منطقه نبرد با هواپیماهای «اف5»، «اف4» و «اف14» تحت هدایت رادارهای دزفول، اهواز و سربندر بود و آتشبارهای «هاگ» از پایگاه موشکی «تبوک» در شمال آبادان به عین‏خوش گسترش یافتند و نیز پایگاه موشکی «بدر» در جنوب منطقه و «خیبر» در جنوب‏غربی منطقه عملیات (نزدیک فکه و بستان) استقرار یافتند. از نظر آتش پشتیبانی، براساس درخواست قرارگاه «قائم» تا حداکثر توان رزمی پایگاه‏های هوایی دزفول و بوشهر برای عملیات پیش‏بینی شده بود.

در روز اول، بارش باران فراوان و سیل‏آسا، اجرای عملیات را با اختلال مواجه ساخت؛ اما به هر زحمتی مرحله اول ظاهراً با موفقیت به پایان رسید. مرحله دوم در ساعت 02:30 بامداد روز یازدهم آغاز شد و آن‌هم طی تلاش چهار شبانه روز با موفقیت پیش‏بینی شده در طرح روبرو نشد و مرحله سوم نیز در ساعت22:00 روز پانزدهم آبان با وجود خستگی مفرط رزمندگان شروع شد که نتایج مطلوبی در برنداشت. مع‏الوصف از نظر آماری چنین اعلام شد که ده فروند هواپیمای دشمن سرنگون شده یا 260 دستگاه تانک و نفربر دشمن منهدم و 150 دستگاه تانک و نفربر به غنیمت گرفته شده است که بیشتر جنبه تبلیغی و عملیات روانی داشت. 

طی نبردهای هوایی، در روز 19/8/1365، نیز ایستگاه شنود الکترونیکی «فاشا» اطلاع داد که یک فروند جنگنده بمب‏افکن دشمن نیروهای خودشان را بمباران کرده است. در روز بیستم آبان، معاون اطلاعاتی نیرو نامه‌ای به ریاست ستاد ارتش (رکن3) نوشت که در آن اشاره شده بود خلبان اسیر عراقی که چند روز پیش به اسارت درآمده در بازجویی خود گفته است که وقتی آتش توپخانه ایرانی‏ها روی پایگاه هوایی شعیبیه در نزدیکی بصره متمرکز می‌شود، تمام پروازها و فعالیت‏های این پایگاه لغو شده و تا نیم ساعت بعد از بمباران هم حرکتی مشاهده نمی‌شود. با این حال، از بامداد روز بیستم آبان، عملیات «محرم» پایان یافت. اما از یک طرف به خاطر این که پیروزی مهمی بدست نیامده بود و از طرف دیگر از آن‏جایی که رزمندگان خودی هنوز زیر آتش توپخانه دشمن بودند، عملیات هوایی تمدید شد و از آن روز تا روز30/8/1361 به تناوب نبردهای هوایی توسط سایت «عمار» و هواپیماهای رزمی ادامه داشت. در این روز، قرارگاه قائم اعلام کرد که روز گذشته پنج فروند دیگر از هواپیماهای مهاجم عراق در منطقه عملیاتی محرم سرنگون شده‌اند، که مراتب در اطلاعیه شماره 1182 ستاد مشترک ارتش به این شرح درج شد:

«طی روز جاری (دیروز) بوسیله آتش یگان‏های پدافند هوایی و خلبانان قهرمان نهاجا پنج فروند از هواپیماهای دشمن در منطقه عملیاتی محرم ساقط گردید و تعداد هواپیماهای سرنگون شده دشمن در این منطقه به 24 فروند رسید».

سرانجام در روز دوم آذر، پس از 39 روز نبرد هوایی، دستور رزمی «شهاب-1» در پشتیبانی از عملیات «محرم» مختومه اعلام شد. اگرچه عملیات «شهاب-1» به منظور استقرار نیروهای خودی در سنگرهای ایمن به مدت 48 ساعت دیگر ادامه یافت.

پ ـ نبردهای هوایی پایانی سال سوم جنگ

در این مبحث به ادامه برخی از نبردهای مؤثر سال سوم جنگ، سوانح و نیز آماری از میزان انجام مأموریت‏های رزمی توسط هواپیماهای شکاری و خدمات رزمی توسط سامانه ترابری نهاجا اشاره می‏شود.

از روز نهم آذر، به مدت بیست روز به دلیل یخبندان، نبردهای هوایی متوقف شد تا این که در روز 29 آذر1361، دو فروند هواپیمای «آر.اف4» براساس دستور رزمی«ناصر» از منطقه عملیاتی محرم عکسبرداری کردند که عکس‏ها پس از ظهور ناخوانا بود و نیاز به تکرار داشت که در روزهای بعد این مأموریت انجام شد و پس از آن دستور رزمی «شهاب-2» برای عملیات مشترک «کربلای11» و عملیات «والفجر مقدماتی[2]» که فرایند زمینی آن در 17 بهمن 1361، آغاز شد نیز صادر گردید که آنها نیز همان گونه که در جدول شماره 1-4 آورده شده است، در مراحل ابتدایی متوقف شدند و دستاورهای محسوسی نداشتند.

 

منبع: نبردهای هوایی ایران، سرتیپ2 خلبان حسین خلیلی، 1398، ایران سبز، تهران

 



[1] –  به دلیل تشابه اسمی با عملیات کربلای-4و 5 که در ماه‏های پایانی 1365 توسط سپاه انجام شده، نام عملیات همان «مسلم« و «محرم» ذکر شده اند.

[2]– جهت آگاهی بنگرید به: حسینی، سیدیعقوب (1390) «والفجر مقدماتی» تهران: انتشارات سبز به سفارش هیأت معارف جنگ شهید صیادشیرازی

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده