نبردهای هوایی ایران (86)
نبردهای هوایی سال‏های سوم، چهارم و پنجم دفاع مقدس عملیات مشترکی همچون: «مسلم بن عقیل، محرم، والفجرهای 1 تا 7، خیبر و بدر» که در سال‏های سوم تا پنجم جنگ انجام شد، اغلب با عدم موفقیت نسبی و یا بهنوعی ناکامی همراه بودند که در این بخش نبردهای هوایی آنها بهاختصار پردازششدهاند.

    1ـ نبردهای هوایی و عملیات سال سوم جنگ و راهبردهای دشمن 

پس از ناکامی در عملیات رمضان، دیدگاه‏ها و اختلاف نظرات تاکتیکی بین سران سپاه پاسداران و ارتش به‌صورت چشم‏گیری افزایش یافت. مع‏الوصف در سال سوم جنگ حداقل 9 عملیات کوچک و بزرگ، اغلب در منطقه غرب کشور باهدف نفوذ به عراق و تصرف بخشی از خاک این کشور به‌منظور فراهم کردن زمینه مناسب برای مذاکره به نفع جمهوری اسلامی ایران طراحی و اجرا شد که اغلب دستاورد مطلوبی نداشتند. در این مبحث شرح دو عملیات بزرگ «مسلم بن عقیل« و «محرم» به‌اختصار ارائه می‏شود.

الف ـ عملیات مسلم بن عقیل«شبح6»

پشتیبانی هوایی از عملیات «مسلم بن عقیل« طبق دستور رزمی «شبح6» ساعت 01:00 مورخ 9/7/1361، با رمز «یا ابوالفضل‏العباس» آغاز و آماج آن چنین برگزیده‌شده بود؛ تا بلندی‏های مرزی از «گیسکه» در ایلام، پاسگاه «میان‏تنگ»، پاسگاه «سومار» و «کهنه‏ریگ» و نقطه «سان‏واپا» از دست دشمن بیرون آورده شود. چراکه شهر مندلی واقع در پشت این کوهِ بزرگ محاصره می‏شد و زیر آتش توپخانه ارتش قرار می‏گرفت. درپی آن، مسافت شهر «مندلی» تا «بغداد» را یک یا چند لشکر زرهی و مکانیزه می‏توانستند در زمانی کمتر از یک هفته پیموده و خود را به دروازه‏های بغداد برسانند. بنابراین، تیپ‏های ارتش و سپاه کار خود را در نخستین ساعات بامداد روز نهم مهر آغاز کردند و با نبردهای سنگین بخشی از تنگناها را گشودند، اما با توجه به این که لشکریان سپاه اغلب پیاده بودند و تیپ‏های لشکر81 زرهی هم تانک و زرهپوش کافی نداشتند لذا پس از شکسته شدن خط دفاعی دشمن در برخی از نبردگاه‏ها و بروز خستگی در رزمندگان[1]، به ناچار فرمانده قرارگاه عملیاتی نجف (ظفر) به یگان‏های تحت امر خود دستور داد تا سنگرهای پدافندی خود را در همان مواضعی که بدست آورده‏اند، استوار ساخته و امنیت بخشند و آماده برای دفاع در برابر پاتک‏های دشمن باشند. در این روز، 11 نوبت پرواز گشت رزمی برفراز منطقه توسط فانتوم‏ها از پایگاه همدان برای پوشش هوایی و 38 نوبت پرواز خدماتی و پشتیبانی رزمی نیز توسط سامانه ترابری هوایی نهاجا صورت گرفت[2].

ارتش عراق از بامداد روز دهم مهرماه، آتش خود را روی مواضع خودی در «سلمان کشته» و «میان تنگ» روانه ساخت و مانور خود را در شرق «سومار» آغاز کرد و بر فشار خود افزود تا این که در روز یازدهم مهر، طی پاتکی یگان‏های خود را به «سلمان کشته» آورد و آتش توپخانه‏اش را روانه یگان‏های ایرانی نمود و چنین آتش سهمگینی از یازدهم تا روز سیزدهم مهر پی گرفته شد. در این روز، مانور یگان‏های ارتش عراق از دُور افتاد و نبردگاه «سومار» روی به آرامی گذاشت.

در روز سیزدهم مهرماه، فرمانده قرارگاه ظفر درخواست آتش پشتیبانی هوایی کرد که ایستادگی «تیپ 421 پیاده» را در منطقه «سانواپا» درهم شکند. خلبانان گردان31 با شش فروند هواپیمای فانتوم و 29 هزار و 520 پوند مهمات، ادوات جنگی و نیروهای تیپ 421 را آماج یورش‏های هوایی خود ساختند. فردای همین روز، خلبانان گردان41 پایگاه هوایی دزفول با دو فروند هواپیمای «اف5» و چهار هزار و 500 پوند مهمات، یگان‏های تیپ46 مکانیزه دشمن در جنوب‏غربی «میان‏تنگ» و همزمان خلبانان گردان31 «اف4» از پایگاه هوایی همدان با 29 هزار و 540 پوند مهمات، یگان‏های زرهی و مکانیزه او در بخش باختری سومار را زیر آتش هوایی گرفتند و پاتک‏های سهمگین دشمن این گونه ناکام ماند. این یورش‏ها توسط قرارگاه «ظفر» درخواست می‏شد. این قرارگاه اطلاع داد که در تاریکی شب، ارتش عراق دست به پاتک سنگین در نقاط «سلمان کشته» و «میان تنگ» زده است و درخواست پشتیبانی هوایی علیه تیپ 46 مکانیزه و 421 پیاده را داشت که با آتش جنگنده‏های نهاجا دشمن در ساعت 9:00، مجبور به عقب‏نشینی شد. به همین دلیل، نبردهای هوایی در روز 14 مهر به اوج خود رسید و 38 نوبت پرواز گشت رزمی برای دفاع هوایی منطقه نبرد و هشت نوبت پرواز بمباران هوایی در راستای تهیه آتش پشتیبانی برای قرارگاه مقدم نزاجا در غرب و 58 نوبت پرواز ترابری هوایی و خدمات پشتیبتانی رزمی به انجام رسید. در همان چند روز، 105 نوبت پرواز گشت رزمی هوایی و 14 نوبت پرواز آتش پشتیبانی هوایی صورت گرفت و در سایه نبردهای هوایی بخشی از اهداف عملیات تثبیت شد.

در ساعت 6:30 روز پانزدهم مهر نیز خبر دادند که یک فروند بالگرد «هوانیروز » در کرمانشاه سانحه دیده و خلبانان آن مجروحند و می‏بایست یک فروند هواپیمای نهاجا آنان را به تهران منتقل کند که چنین شد و این خلبانان نیز نجات یافتند.

در روز جمعه شانزدهم مهر، فرمانده قرارگاه ویژه عملیات هوایی در غرب، دستور رزمی «شبح-6»  را برای مدت یک هفته دیگر تمدید کرد. در هفدهم مهر، 37 نوبت پرواز گشت رزمی و یک نوبت پرواز دریایی و 23 نوبت پرواز ترابری هوایی انجام گرفت و دشمن نیز در شرق مندلی و مناطق عملیاتی مسلم ابن عقیل در ارتفاعات «کهنه‌ریگ » «سانواپا» «سلمان کشته» طی شانزده مرحله حداقل با یک دسته پروازی هجوم هوایی آورد. البته خلبانان پایگاه سوم شکاری همدان، هر بار با هواپیماهای فانتوم خود به مقابله برخاستند و بمباران‌های دشمن بر روی اهداف آنها که قرارگاه‌های ظفر 1،2،3 بودند، به درستی انجام نشد و نیروهای ایرانی در سنگرهای خود پدافند کردند. در روزهای هیجدهم و نوزدهم مهر 1361، خلبانان پایگاه‌های یکم شکاری در مهرآباد از منطقه عملیاتی مسلم ابن عقیل عکس هوایی تهیه کردند و در روزهای هیجدهم و بیستم خلبانان سوم شکاری با دو فروند هواپیمای جنگنده بمب‏افکن عراقی در آسمان منطقه عملیاتی مسلم ابن عقیل روبرو شدند و با شلیک موشک‏های راداری «اسپارو» یک فروند از هواپیماهای دشمن را در حوالی ارتفاعات «کهنه‏ریگ» و یک فروند دیگر را در روی دهکده «رووان» نزدیک قرارگاه ظفر سرنگون کردند.

در روز 21 مهر 1361، خلبانان پایگاه دوم شکاری تبریز بنابر درخواست قرارگاه مقدم نزاجا در ارومیه (لشکر64) با دو فروند هواپیمای «اف5ئی» به اهدافی که آن قرارگاه تعیین کرده بود، حمله‏ور شدند. و در روز 22 مهر، با دو فروند «اف5ئی»  و پنج هزار پوند مهمات جنگی علیه قرارگاه لشکر7 ارتش عراق در غرب قصرشیرین طبق درخواست آتش پشتیبانی از سوی قرارگاه ظفر و در ادامه عملیات «مسلم ابن عقیل» حمله کردند. در جمعه 23 مهر، خلبانان دشمن به قرارگاه ظفر در غرب و در منطقه عملیاتی مسلم ابن عقیل حمله کردند و بمب‏ها در فاصله 50 متری قرارگاه فرو ریخته شده که البته آتش‏سوزی جزیی در نیزارها بوجود آمد، اما تلفاتی در بر نداشت و نیز در ساعت 14:55 یک فروند هواپیمای جنگنده بمب‏افکن دشمن در منطقه عملیات با شلیک موشکی از طرف خلبانان ایرانی در 10 مایلی باخترِ گیلان‌غرب سقوط کرد و منهدم شد.

نتیجه کلی عملیات‏: در این عملیات ارتفاعات، «کهنه‏ریگ» و «گیسکه» به تصرف ارتش در آمده و بیش از 150 کیلومتر مربع از خاک میهن اسلامی آزاد شد. بیش از چهار هزار نفر از افراد دشمن کشته و 325 نفر از آنان به اسارت در آمدند، تیپ 421 پیاده، تیپ 46 مکانیزه خسارات کلی دیدند و به تیپ‌های 19 و 39 از لشکر7 نیز تلفات و ضایعات شدید وارد شد. سه گروهان کماندویی از لشکر7 ارتش عراق در اجرای پاتک‌هایشان به کلی منهدم شدند. شش دستگاه تانک به غنیمت لشکر81 در آمد و 15 دستگاه نیز منهدم شد. شش دستگاه نفر بر زرهی و بیش از 20 عراده توپ و 30 دستگاه خودرو به غنیمت درآمدند و 10 دستگاه نفربر زرهی و تعداد زیادی توپ و خودرو منهدم شدند. چهار فروند هواپیمای دشمن در درگیری‌های هوایی بر فراز آسمان منطقه عملیاتی مسلم ابن عقیل شکار موشک‌های «اسپارو» خلبانان «اف4» مأمور گشت رزمی هوایی آن منطقه شدند. در این عملیات، 28 نوبت بمباران هوایی و 248 نوبت پرواز پشتیبانی رزمی انجام گرفت و 31 هزار و 680 پوند مهمات جنگی مصرف شد.

 

منبع: نبردهای هوایی ایران، سرتیپ2 خلبان حسین خلیلی، 1398، ایران سبز، تهران


[1]– چرا که جنگ در دشتی هموار و بدون عارضه در خوزستان با جنگ در کوهستان برای یگان‏های پیاده بسیار دگرگون و دشوار می‏نمود.

[2]– این عملیات برای فریب ارتش عراق است و در جنوب عملیات سنگین‏تری برای تصرف بصره انجام خواهد شد که در در نتیجه اعلام آماده باش صددرصد در منطقه جنوب نمود؛ ضمن این که در ساعت 20:30 یک کامیون حامل 150 کیلو مواد منفجره در میدان توپخانه در کنار ساختمان مخابرات منجر شد..

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده