پیاده نظام و دفاع مقدس-43
در آغاز جنگ نيروي هوايي مانند ساير نيروها، هنوز سازماندهي اصولي لازم را براي بكارگيري هرچه بهتر توان خود تشكيل نداده بود تا بتواند عمليات را بر اساس اصول علمي و از پيش طراحي شده به اجرا درآورد.[1] ولي اين نيرو از همان ساعات اوليه تهاجم هوايي عراق به پايگاهها و نقاط حساس ايران پس از كسب مجوز از مقامات ارشد حكومتي و هماهنگيهاي لازم با سلسله مراتب فرماندهي در كمتر از 2 ساعت اولين مأموريت راهبردی خود در جنگ را در خاك عراق انجام داد.

پشتيباني نیروی هوايي در جنگ تحميلي

 

نيروي هوايي اولين عنصر ارتش جمهوري اسلامي در آغاز انقلاب بود كه به انقلاب پيوست و فضاي كشور را با حضور خود در محضر رهبر كبير انقلاب پوشش داد. جنگ به گونه‌اي آغاز شد كه كشور در شرايط خاص قرار داشت و انتظار تهاجم گسترده‌اي وجود نداشت، لذا ارگان‌ها و نيروهاي نظامي از آمادگي و سازمان‌دهي لازم براي عكس‌العمل مناسب برخوردار نبودند. نيروي هوایي نيز با حضور قدرتمندانه خود در عمق خاك دشمن و پهنه نيلگون خليج فارس به پوشش هوایی در صحنه‌هاي رزم به پشتيباني در زمين و دريا، به ويژه از پياده نظام ادامه داد و به حق لقب «تيزپرواز» را به خود اختصاص داد.

سازمان نيروي هوايي در عمليات مشترك

برابر اصول عمليات مشترك هم‌زمان با تشكيل قرارگاه تاكتيكي زميني لازم است قرارگاه عمليات مشترك هوايي نيز توسط نيروي هوايي در جوار قرارگاه تاكتيكي زميني تشكيل گردد تا نسبت به طراحي، اجرا و هدايت پشتيباني‌هاي نيروي هوايي از يگان‌هاي مانوري اقدام شود.

عناصر اصلي قرارگاه عمليات مشترك هوایی

  1. مركز پشتيباني هوايي (DASC
  2. افسران رابط هوايي جهت اعزام به قرارگاه‌هاي عمل‌كننده (Lo
  3. افسران ناظر مقدم هوايي (FAC) جهت اعزام به گردان‌ها و تيپ‌هاي مانوري؛
  4. پايگاه‌هاي هوايي پشتيباني‌كننده (شكاري، بمباران، مراقبت، پدافند، پشتيباني اداري) فرآيند درخواست پشتيباني هوايي.

پشتيباني هوايي (عادي و اضطراري)

  1. افسران ناظر مقدم (FAC) مستقر در يگان‌هاي خط مقدم درخواست فرماندهان در خط را پس از بررسي به افسر رابط لشكر ارسال می‌نمایند تا از آن طريق به مركز پشتيباني هوايي (DASC) مستقر در قرارگاه مشترك ارسال گردد. در بعضي از يگان‌ها به علت محدوديت افسر ناظر مقدم، اين وظيفه را افسران ركن سوم يگان‌هاي پياده كه آموزش‌هاي لازم را طي كرده بودند، انجام مي‌دادند.
  2. مركز پشتيباني هوايي(DASC) مراتب را پس از كارشناسي‌هاي لازم و هماهنگي عناصر ستاد به تصويب فرمانده مي‌رساند.
  3. پس از تصويب مأموريت، مراتب جهت اجرا به پايگاه‌هاي هوايي مربوطه و افسران ناظر مقدم درخواست كننده اعلام مي‌گردد.
  4. در شرايط اضطراري مانند محاصره شدن نيروهاي خودي، پاتك دشمن، عقب‌نشيني و عمليات تأخيري درخواست‌هاي پشتيباني هوايي مستقيماً به (DASC) ارسال و در اولويت قرار مي‌گيرد.

وظايف مركز پشتيباني هوايي (DAsc)

  1. تهيه آتش پشتيباني نزديك هوايي و قطع خطوط مواصلاتي عقبه دشمن؛
  2. عكس‌برداري هوايي از وضعيت استقرار و گسترش دشمن؛
  3. تأمين ساير پشتيباني‌هاي هوايي (ترابري نيرو، حمل كالا و تجهيزات، تخليه مجروح و غيره)؛
  4. پدافند هوايي از فضاي عمليات (كسب برتري هوايي).

نقش نيروي هوايي در پشتيباني نزديك از يگان‌هاي پياده نظام

1- سال اول جنگ

الف- در آغاز جنگ نيروي هوايي مانند ساير نيروها، هنوز سازمان‌دهي اصولي لازم را براي بكارگيري هرچه بهتر توان خود تشكيل نداده بود تا بتواند عمليات را بر اساس اصول علمي و از پيش طراحي شده به اجرا درآورد.[1] ولي اين نيرو از همان ساعات اوليه تهاجم هوايي عراق به پايگاه‌ها و نقاط حساس ايران پس از كسب مجوز از مقامات ارشد حكومتي و هماهنگي‌هاي لازم با سلسله مراتب فرماندهي در كمتر از 2 ساعت اولين مأموريت راهبردی خود در جنگ را در خاك عراق انجام داد و صبح روز بعد با به پرواز درآوردن 140 فروند هواپيماي شكاري و بمب‌افكن عليه خطوط مواصلاتي عقبه دشمن حملات خود را آغاز و ضربات شديدي به نيروهاي مهاجم وارد كرد. چنين اقدامي نشانه بطلان تصور دشمن مبني بر انهدام نيروي هوايي ايران در روي زمين بود. همچنين حضور يك افسر ناظر مقدم (FAC) در آبادان پشتيباني هوايي لازم را براي رزمندگان پياده نظام در به تأخير انداختن سقوط خرمشهر به مدت 34 روز فراهم كرد.

ب- نيروي هوايي در سال اول تا خاتمه عمليات ثامن‌الائمه(ع) پشتيباني هوايي از نيروي زميني را مستقيماً از طريق برخي از پايگاه‌ها به دستور فرماندهي آن نيرو پس از كسب مجوز از مقامات ارشد حكومت در شوراي عالي دفاع و اطاق جنگ مستقر در اهواز اجرا مي‌كرد. نيروي هوايي تلاش داشت كه فرمانده يك پايگاه را به عنوان فرمانده عمليات هوايي مشترك تعيين کند تا مستقيماً با فرمانده يگان عمل‌كننده همكاري و تعامل نمايد. جدول شماره1 عمليات پشتيباني هوایي را در سال اول جنگ نشان مي‌دهد.

ج- در سال اول جنگ نيروي هوايي جمعاً 33759 سورتي پرواز شامل بمباران هوايي، مراقبت مسلحانه هوايي، شناسايي، مراقبت دريايي و پشتيباني ترابري از نيروهاي سطحي به عمل آورده است.[2]

عمليات زميني سرنوشت‌ساز سال اول جنگ با پشتیبانی نیروی هوایی[3]

ردیف

تاریخ

منطقه/محور عملیات

قرارگاه زمینی

یگان‌های پیاده/ زرهی پشتیبانی شونده

پایگاه هوایی پشتیبانی کننده

1

1/7/ الی 4/8/59

شلمچه ـ خرمشهر

عملیات دفاع از خرمشهر

ستاد عملیاتی آبادان

گد151 پیاده ـ گد تکاوران دریایی دانشجویان دانشکده افسری ـ نیروهای مردمی

بوشهر

2

3/8/59

جاده ماهشهر ـ آبادان

قرارگاه اروند

گد144 پیاده ل21

بوشهر

3

9/8/59

آبادان ـ کوی ذوالفقاری

قرارگاه اروند

گد153 پیاده ل77 نیروهای مردمی

بوشهر

4

1/7/ الی 6/7/59

محورهای

الف) عین‌خوش ـ اندیمشک

ب) فکه ـ شوش

لشکر92 زرهی

تی2 زرهی، گد183 زرهی، گروه رزمی 237 زرهی، گد138 و 141 پیاده

دزفول

5

15/10/59

کرخه نور ـ هویزه

(عملیات نصر)

لشکر16 زرهی

یگان‌های ل16 زرهی

دزفول ـ بوشهر

6

20/10/59

شرق کارون

(عملیات توکل)

قرارگاه اروند

تی37 زرهی، ژاندارمری نیروهای مردمی

بوشهر

 

2- سال دوم و ششم جنگ

الف- پس از عمليات ثامن‌الائمه با تشكيل قرارگاه مشترك كربلا (ارتش و سپاه) فرماندهي عمليات هوایي مشترك نيز تشكيل و طراحي و اجراي پشتيباني هوایي به ويژه پشتيباني نزديك هوایي از روند اصولي مناسبي برخوردار شد.

  • در سال دوم و ششم عمليات مشترك (زميني- هوایي) برابر جدول شماره(2)

ج- نيروي هوایي فقط در عمليات بيت‌المقدس و والفجر8 تعداد 8233 سورتي پرواز شامل بمباران، مراقبت هوایي، پشتيباني ترابري و عكسبرداري از يگان‌هاي پياده نظام سپاه به عمل آورد.

عمليات مشترك (زميني ـ هوايي) سال دوم و ششم جنگ[4]

رديف

تاريخ

منطقه/ محور

و نام عمليات

قرارگاه مشترك زميني

يگان‌هاي پشتيباني‌شونده

پايگاه هوايي

پشتيباني‌كننده

1

5/7/60

شرق كارون-

ثامن‌الائمه

قرارگاه تاكتيكي ل77 سپاه

يگان‌هاي ل77 پياده، تي37 زرهي ارتش، سپاه پاسداران

بوشهر، دزفول، شيراز، اصفهان، تهران

2

8/9/60

دشت آزادگان-

طريق‌القدس

قرارگاه كربلا

ل16 و 92 زرهي، تي 55 هوابرد، سپاه پاسداران

كليه يگان‌هاي نيروي هوايي

3

2/1/60

غرب دزفول،

فتح‌المبين

قرارگاه كربلا

قرارگاه قدس، نصر، فجر، فتح

كليه پايگاه‌ها

4

10/2/60

جنوب اهواز،

بيت‌المقدس

قرارگاه كربلا

قرارگاه قدس، فتح، نصر

كليه پايگاه‌ها

5

20/11/64

والفجر8

قرارگاه

خاتم‌الانبياء

نيروي زميني ارتش ، سپاه پاسداران

قرارگاه رعد

مستقر در امیدیه

 

 

ساير پشتيباني‌هاي هوایی

  1. علاوه بر پشتيباني از عمليات بزرگ از كليه عمليات‌هاي محدود و گسترده در منطقه غرب و جنوب پشتيباني نزديك به عمل مي‌آمد.
  2. مأموريت عمليات پشتيباني هوايي در هر عمليات به تاريخ شروع عمليات و خاتمه آن و عملیات پشتیبانی نزدیک هوایی محدود نبود، بلكه نيروي هوايي حدوداً از يك ماه قبل از شروع عمليات‌ها تا 15 روز بعد از آن پشتيباني‌هاي هوايي مانند عكسبرداري هوايي، جمعآوري اطلاعات، ترابري نيرو و امكانات، تخليه مجروحين و جابهجايي نيرو از منطقه‌اي به منطقه ديگر را به عهده داشت.
  3. نيروي هوايي ضمن انجام پشتيباني نزديك هوايي، عمليات استراتژيكي خود را در عمق خاك دشمن انجام مي‌داد كه مورد بحث در اين كتاب نيست.
  4. در عمليات آفندي گسترده به علت اجراي عمليات در شب پشتيباني نيروي هوايي در روز بعد جهت مقابله با پاتك‌هاي دشمن حتمي و حياتي بود كه در طرح‌ريزي‌ها مورد توجه قرار مي‌گرفت.
  5. فرآيند پشتيباني هوايي در عمليات پدافندي مطابق عمليات آفندي بود.

 

 

منبع: پیاده نظام در دفاع مقدس، آراسته، ناصر-نیکفرد، علی، 1393، ایران سبز، تهران

 


[1] . سرتیپ علیرضا نمکی، نیروی هوایی در دفاع مقدس، تهران، ایران سبز، 1389، ص82.

[2] . همان، ص120.

[3] . همان، صص 166-160.

[4] . همان، صص 178، 212، 233، 252، 293.

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده