پیاده نظام و دفاع مقدس-28
نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي پس از توقف دشمن به مدت 16 ماه در خط پدافندي مستقر شدند و اقدام به سازماندهي، تجديد سازمان، احراز آمادگي، جمعآوري اطلاعات كامل از زمين و دشمن و طرحريزي عمليات آفندي فتحالمبين نمودند. نيروهاي مسلح با تشكيل يك قرارگاه مشترك عملياتي موسوم به كربلا و چهار قرارگاه مشترك عملياتي تابعه (قدس، نصر، فجر، فتح) مشتمل بر 123 گردان پياده (53 گردان پياده ارتش به استعداد مجموعاً 53هزار نفر و 70 گردان پياده سپاه به استعداد مجموعاً 20هزار نفر) و 13 گردان زرهي ارتش با پشتيباني 22 گردان توپخانه صحرایي و پدافند هوایي ارتش در تاريخ 2/1/1361 عمليات را آغاز كردند.

عمليات فتح­المبين (2/1/1361) (نقشه شماره11)

  1. كليات[1]

الف- منطقه عمليات: غرب رودخانه كرخه واقع در شمال خوزستان (غرب دزفول).

ب- اهداف عراق در تجاوز به غرب دزفول

دشمن در منطقه غرب دزفول با دو لشكر (10 زرهي و 1 مكانيزه) تجاوز خود را در تاريخ 31/6/1359 در دو محور آغاز كرد. اهداف دشمن عبارت بود از:

  1. تصرف ارتفاعات شمالي انديمشك و دزفول به منظور قطع خطوط مواصلاتي زميني و ريلي استان خوزستان با مركز كشور؛
  2. قطع خطوط مواصلاتي شمال خوزستان با مركز خوزستان (اهواز)؛
  3. تصرف شهرها و نقاط حساس و منابع حياتي در منطقه دزفول؛
  4. دشمن موفق شد حدود 80 كيلومتر به سمت دزفول پيشروي کند و در نهايت بر اثر مقاومت نيروهاي ارتش و مردمي پس از 6 روز در كرانه غربي رودخانه كرخه مجبور به توقف شد. دشمن پس از توقف در جبهه‌اي به عرض 100 كيلومتر به صورت نعلي شكل وضعيت پدافندي اتخاذ كرد.

ج- اهداف عمليات فتح المبين

پس از اجراي عمليات طريق‌القدس در دشت آزادگان و صرفه‌جویي نيرو در آن منطقه، نيروي قابل توجهي آزاد شد. با توجه به گسترش دشمن در شمال استان خوزستان مناسب‌ترين موقعيت براي عمليات بعدي منطقه غرب دزفول تشخيص داده شد. اهداف اين عمليات عبارت بود از:

  1. آزادسازي مناطق دزفول از غرب رودخانه كرخه تا ارتفاعات تينه به وسعت 2400 كيلومترمربع ؛
  2. خارج كردن شهرهاي دزفول، انديمشك و راه‌هاي مواصلاتي (جاده‌اي و ريلي) از برد آتش توپخانه دشمن؛
  3. رفع هر گونه تهديد محاصره استان خوزستان از ناحيه شمال.

د- مأموريت و يگان عمل­كننده

نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي پس از توقف دشمن به مدت 16 ماه در خط پدافندي مستقر شدند و اقدام به سازمان­دهي، تجديد سازمان، احراز آمادگي، جمع‌آوري اطلاعات كامل از زمين و دشمن و طرح‌ريزي عمليات آفندي فتح­المبين نمودند. نيروهاي مسلح با تشكيل يك قرارگاه مشترك عملياتي موسوم به كربلا و چهار قرارگاه مشترك عملياتي تابعه (قدس، نصر، فجر، فتح) مشتمل بر 123 گردان پياده (53 گردان پياده ارتش به استعداد مجموعاً 53هزار نفر  و 70 گردان پياده سپاه به استعداد مجموعاً 20هزار نفر) و 13 گردان زرهي ارتش با پشتيباني 22 گردان توپخانه صحرایي و پدافند هوایي ارتش در تاريخ 2/1/1361 عمليات را آغاز كردند. در اين عمليات يگان­هاي هوانيروز، نيروهي هوایي و پدافند هوایي ارتش از يگان­هاي تك­ور پشتيباني كردند.

2- نقش پياده نظام و پياده مكانيزه در عمليات فتح­المبين

قرارگاه كربلا با بكارگيري نيروهاي پياده نظام و زرهي، عمليات فتح­المبين را در چهار مرحله طراحي كرد. عمليات در ساعت 0300 روز 2/1/1361 با استفاده از تاكتيك تك شبانه و تكنيك‌هاي نفوذ در شب آغاز شد. نقش پياده نظام در چهار مرحله عمليات عبارت بود از:

الف- قبل از عمليات

  1. تلاش براي جمع‌آوري اطلاعات از دشمن با ديده‌باني، اعزام گشتي‌هاي شناسایي و رزمي؛
  2. بازكردن و علامت­گذاري  معابر در ميادين مين در شب و روزهاي مه­آلود؛
  3. بالابردن آموزش انفرادي، به ويژه كاربرد رزمي جنگ­افزارها در خط پدافندي و استفاده از تجهيزات باز كردن ميادين مين (اژدر بنگال و خرج كميت)؛
  4. حفر يك رشته نقب (تونل زيرزميني) به طول 450 متر براي رسيدن به خط پدافندي مستحكم دشمن؛
  5. بالابردن سطح آموزش يگاني با تمرين روي زمين‌هاي مشابه در عقبه خط پدافندي؛
  6. تجزيه و تحليل اطلاعات بدست آمده در سطح گردان‌ها و تيپ‌ها با استفاده از نقشه وضعيت براي توجيه كليه فرماندهان تا رده گروه؛
  7. ثبت تير جنگ­افزارهاي با خط سير منحني؛
  8. طرح‌ريزي فرماندهان در تمامي رده‌ها با توجه به اطلاعات جمع‌آوري شده، اصول جنگ و ملاحظات تاكتيكي؛
  9. تلاش در جهت بالابردن روحيه ايثار و شهادت با بهره‌گيري از آئين‌ها و مراسم مذهبي و حضور روحانيون و فرماندهان در خطوط مقدم؛
  10. ايجاد شور و هيجان براي تسريع در اجراي عمليات به منظور بالابردن روحيه تعرضي.

ب- حين عمليات

  1. بكارگيري تكنيك‌ رزم شبانه براي عبور از معابر ايجاد شده در ميادين مين و نفوذ در مواضع دشمن؛
  2. خاموش كردن توپخانه دشمن در مرحله يكم عمليات با نفوذ 2 تيپ پياده ارتش و سپاه در عمق و تصرف مواضع عمده توپخانه دشمن (تپه­هاي علي گره­زد) كه موجب تسهيل پيشروي نيروها در ساير محورها شد؛
  3. اجراي رزمايش احاطه‌اي در جناح راست و عين­خوش در مرحله يكم عمليات توسط يك تيپ پياده سپاه و يك گردان پياده ارتش با اجراي راه­پيمایي حدود 20 كيلومتري در زمين‌هاي ذوعارضه و تصرف عين­خوش؛
  4. عبور يك گردان پياده از تونل زيرزميني در منطقه پل نادري در مرحله يكم عمليات براي ساقط كردن يكي از مواضع مستحكم دشمن موسوم به كانال هندلي؛
  5. دفع پاتك­هاي دشمن پس از مرحله يكم عمليات، به ويژه در جناح راست (منطقه دشت عباس)؛
  6. اجراي رزمايش احاطه‌اي در مرحله سوم عمليات در عمق كم با بكارگيري 2 تيپ پياده ارتش و يك تيپ پياده سپاه براي تصرف ارتفاع ابوصليبي­خات به منظور كاهش مقاومت دشمن در مقابل قرارگاه فجر و تسهيل پيشروي آن قرارگاه؛
  7. دارا بودن قابليت انعطاف فرماندهان و ستادهاي مربوطه در تغيير سازمان رزم و سمت رزمايش با توجه به توسعه اطلاعات؛
  8. اعزام عناصر شكار تانك در شب براي ضربه زدن به دشمن؛
  9. اجراي رزمايش احاطه‌اي به استعداد يك تيپ پياده سپاه در جناح سمت چپ با عبور از تنگ ذليجان (طرح ابتكاري سپاه) به منظور وصول به عقبه دشمن در تنگ رقابيه كه منجر به شكستن مقاومت دشمن در آن منطقه شد؛
  10. الحاق نيروهاي جناح راست و چپ در تنگ برغازه در مرحله چهارم عمليات؛
  11. تصرف ارتفاعات تينه و گذرگاه‌هاي آن (عين­خوش، ابوغريب، برغازه و رقابيه)؛
  12. هدايت خوب فرماندهان در تمامي رده‌ها با استفاده از تجارب عمليات گذشته.

ج- بعد از عمليات

  1. تخليه سريع شهدا و مجروحين؛
  2. تخليه اسرا به عقب؛
  3. جمع‌آوري غنائم و تجهيزات باقيمانده و آماده كردن آنان براي استفاده؛
  4. تجديد سازمان، بازسازي و تعمير و نگهداري؛
  5. آماده شدن براي حركت به منطقه عمليات بعدي.

د- نتيجه

نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران موفق شدند با بكارگيري گردان‌هاي پياده نظام و هدايت بسيار خوب قرارگاه‌هاي پياده در سطح گردان، تيپ و لشكر و نقش­آفريني فرماندهان گروهان پياده و دسته، عمليات را در مدت هشت روز با حداقل تلفات خودي و حداكثر تلفات و خسارات به دشمن به پايان رسانده و كليه اهداف تاكتيكي تعيين شده در طرح را محقق سازند.

عمليات فتح­المبين يكي از  موفق­ترين عمليات كلاسيك‌ در طول هشت سال دفاع مقدس بود كه توانست در كمترين زمان (8 روز) و حداقل تلفات كليه اهداف تاكتيكي خودي را محقق و اهداف تاكتيكي و استراتژيكي عراق را با شكست مواجه سازد.

 

3- دلايل عمده پيروزي در عمليات فتح­المبين

الف- استفاده مطلوب از 16 ماه فرصت پدافندي براي نزديك شدن به دشمن (در بعضي نقاط فاصله بين نيروي خودي و دشمن كمتر از 100 متر بود) با توسعه سرپل‌ها، ايجاد پيوستگي خطوط پدافندي در غرب رودخانه كرخه و دامنه ارتفاعات شمالي منطقه (كبيركوه) توسط گردان­هاي پياده و احراز آمادگي نيروها براي عمليات آفندي؛

ب- شناخت كامل زمين و دشمن، به ويژه پي بردن به نقاط ضعف و قوت دشمن (ملاحظات تاكتيكي)؛

ج- اجراي عمليات شناسایي با رزم (محدود) به منظور آگاهي از تاكتيك دشمن در واكنش به عمليات آفندي (ملاحظات تاكتيكي و قواعد اساسي رزم)؛

د- سازمان­دهي مناسب براي عمليات آفندي با آگاهي كامل از دشمن (ملاحظات تاكتيكي)؛

هـ- طراحي علمي و تخصصي با رعايت كامل اصول جنگ و ساير قواعد اساسي رزم؛

و- تناسب اهداف تاكتيكي با نيروي منظورشده در سازمان رزم (اصل هدف)؛

ز- وحدت فرماندهي مناسب و استفاده از تركيب مقدس ارتش و سپاه با استفاده از تجارب عمليات‌هاي قبل (اصل وحدت فرماندهي)؛

ح- حضور پرشور و مخلصانه بسيجيان دلاور در كنار سربازان و جنگيدن ايثارگرانه آنان؛

ط- استفاده از تكنيك عمليات شبانه (اصل رزمايش) و انتخاب رزمایش­های نفوذی و احاطه­ای و در نتیجه خاموش كردن توپخانه دشمن؛

ی- حداكثر بهره­برداري از روحيه آفندي نيروها در يورش به دشمن (اصل آفند)؛

ک- داشتن قابليت انعطاف در تغيير رزمايش در حين عمليات بر اثر اطلاعات جديد از دشمن (ملاحظات تاكتيكي)؛

ل- استفاده از ابتكارات نيروها در بازكردن معابر در ميادين مين و نزديك شدن به نقاط مستحكم پدافندي دشمن از طريق نقب زيرزمين.

بازتاب پيروزي عمليات فتح­المبين در كلام امام(ره)

در پايان عمليات پيروزمندانه فتح­المبين حضرت امام(ره) پيام الهام­بخشي را خطاب به رزمندگان اسلام بدين شرح صادر كردند:[2]

بسم الله الرحمن الرحيم

اِنْ تَنصُروا اللهَ يَنصُرْكُم وَ يُثَبِّت اَقدامَكُم

«اخبار غرورآفرين جبهه‌هاي نبرد عليه قواي شيطاني را يكي بعد از ديگري دريافت نمودم. قلم قاصر است كه احساسات خويش را ابراز كنم به قواي مسلح كه خدايشان نصرت آخرين را نصيب فرمايد. تبريك عرض مي‌كنم. مبارك باد بر شما عزيزان افتخارآفرين، پيروزي بزرگي را كه با ياري ملائكه الله و نصرت ملكوت اعلي نصيب اسلام و كشور عزيز ايران، كشور بقيه الله الاعظم، ارواحنا له الفدا نموديد. رحمت واسعه خداوند بر آن مادران و پدراني كه شما شجاعان نبرد در ميدان كارزار و مجاهدان در شب‌هاي نوراني را در دامن پاكشان تربيت نمودند. مژده باد به شما جوانان برومند در تحصيل رضاي پروردگار كه از بالاترين سنگرهاي روحاني و جسماني ظاهري و باطني پيروزيد. مبارك باد بر بقيه الله ارواحنا له الفدا وجود چنين رزمندگان ارزشمند و مجاهدان في‌سبيل‌الله كه آبروي اسلام را حفظ، ملت ايران را روسپيد و مجاهدان راه خدا را سرافراز نموديد. ملت بزرگ ايران و فرزندان اسلام به شما سلحشوران افتخار مي‌كنند. آفرين بر شما كه ميهن خود را بر بال ملائكه الله نشانديد و در ميان ملل جهان سرافراز نموديد. مبارك باد بر ملت چنين جوانان رزمنده‌اي و بر شما چنين ملت قدرداني كه به مجرد فتح و پيروزي توسط رزمندگان به دعا و شادي برخاستيد. اينجانب از دوردست و بازوي قدرتمند شما را كه دست خدا بالاي آن است، مي‌بوسم و بر اين بوسه افتخار مي‌كنم.

شما دين خود را بر اسلام عزيز و ميهن شريف ادا كرديد و طمع ابرقدرت‌ها و مزدوران آنان را از كشور خود بريديد و سخاوتمندانه در راه شرف و عزت اسلام جهاد كرديد. «يا ليتني كنت معكم فافوز فوزا عظيما» درود بر فرماندهان بزرگوار، رزمندگان و بر همه مجاهدان راه عظمت كشور و اسلام و نفرت و لعنت بر منافقان و منحرفاني كه مي‌خواستند يكي از انبارهاي مهمات چنين مجاهداني را به آتش بكشند و غضب و سخط خداوند بر آن خدانشناساني كه با كمك به صدام عفلقي مي‌خواستند او را نجات دهند و شكر بي‌پايان خداوندي را كه توانستيد مفتضحانه، نيروهاي كفر را در بارگاه قادر متعال بي‌آبرو و در پيشگاه ملت‌هاي مسلمان منفور نماييد. من از خداوند تعالي نصرت نهايي شما عزيزان و شكست مخالفان حق را خواستارم.

درود بر شما و رحمت بر شهيدان راه حق و شهداي جبهه نبرد حق عليه باطل سلام بر عباد الله الصالحين.»

روح ا… الموسوي الخميني تاريخ 10/1/1361

 

 

منبع: پیاده نظام در دفاع مقدس، آراسته، ناصر-نیکفرد، علی، 1393، ایران سبز، تهران

 


[1] . سرتيپ2 ستاد محمد جوادي‌پور، سرتيپ2 ستاد علي نيكفرد، سرهنگ ستاد يعقوب حسيني، نقش ارتش در 8 سال دفاع مقدس، تهران، عقیدتی ـ سیاسی آجا، 1372، ص 200.

[2] . امام خمینی(ره)، همان.

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده