پیاده نظام و دفاع مقدس-14
در عملیات ثامنالائمه نیروهای سپاه به صورت گردان در سازمان رزم طرح عملیاتی لشکر77 پیاده منظور شدند که به معنای کنترل عملیاتی بودن آنها در تیپهای سهگانه لشکر مزبور بود، ولی عملاً فرماندهان تیپهای لشکر کنترلی بر آنها نداشتند و سپاه اساساً منکر چنین كنترلي ميباشد. ولی فرماندهان سپاه در اظهارات مکتوب و شفاهی حضور یگانهای سپاه را به صورت مستقل و در کنار ارتش عنوان مي كنند.

 

1- برش تاکتیکی در عملیات پدافندی

به طور کلی در عملیات پدافندی برش تاکتیکی به مفهوم تقویت یگان‌های ارتش توسط یگان‌های سپاه انجام نمی‌شد. اگرچنین تقویتی انجام می‌شد یگان سپاه در خاکریز جداگانه‌ای مستقر می‌شد و در موارد ویژه که لازمه آن واگذاری بخشی از منطقه پدافندی به سپاه بود، یگان‌های ارتشی از خط پدافندی خارج و در محل دیگری به کار گرفته می‌شدند.

سازمان‌دهي رزم در طراحی‌ها

سازمان رزم در آفند

الف) به طور کلی نیروهای مردمی اعم از بسیجی و سپاهی که در قالب سپاه پاسداران قرار داشتند، حضور در سازمان رزم در عملیات مشترک (ادغامی) را به معنای قرار گرفتن تحت امر (کنترل عملیاتی) ارتش تلقی می‌کردند. آنان خواهان استقلال عمل بودند و در نهایت به شرطی حاضر به انجام عملیات به صورت ادغامی در کنار ارتش بودند که در کنترل فرماندهی سپاهی و بسیجی خود باقی بمانند.

ب) ارتش در سال اول جنگ بنا به تدبیر و دستور رئیس‌جمهور وقت نمي‌توانست توجه اساسی و پایه‌ای به نیروهای مردمی داشته باشد و آنان را در سازمان رزمی منظور نمی‌کرد. اما گروه‌هایي از این‌گونه نیروها مانند گروه جنگ‌های نامنظم شهید دکتر چمران و يا گمجن عشايري و غیره که شاکله اصلی آن را ارتشیان شاغل، مستعفی و داوطلب تشکیل می‌دادند در بخشی از مناطق به کار گرفته شده و حتی در عملیات آفندی شرکت می‌کردند و در پاره‌ای موارد بسیار مؤثر بودند؛ مانند عملیات الله‌اکبر.

ج) در عملیات ثامن‌الائمه نیروهای سپاه به صورت گردان در سازمان رزم طرح عملیاتی لشکر77 پیاده منظور شدند که به معنای کنترل عملیاتی بودن آنها در تیپ‌های سه‌گانه لشکر مزبور بود، ولی عملاً فرماندهان تیپ‌های لشکر کنترلی بر آنها نداشتند و سپاه اساساً منکر چنین كنترلي مي‌باشد. ولی فرماندهان سپاه در اظهارات مکتوب و شفاهی حضور یگان‌های سپاه را به صورت مستقل و در کنار ارتش عنوان مي كنند.

د) بعد از انتصاب شهید صیادشیرازی و آغاز دوران راهبرد ترکیب مقدس، قرارگاه‌های مشترکي در زیرمجموعه قرارگاه‌های عمل‌کننده به وجود آمد. فرماندهان این‌گونه قرارگاه‌ها به عنوان «همتا» نامیده مي شدند. هماهنگی بین فرماندهان تیپ به بالا تا حدودی به وجود آمد، ولی همان طور كه قبلاً گفته شد یگان‌های سپاهی و ارتشی هریک تحت فرماندهی سلسله مراتب خود بودند.

هـ) قرارگاه کربلا در عملیات‌های مشترک (ادغامي) با قرارگاه یک لشکر ارتشی و عناصری از سپاه پاسداران یک قرارگاه عملياتي تشکیل می‌داد، مانند قرارگاه نصر، قرارگاه فتح، قرارگاه قائم. یگان‌های ارتش و سپاه در سازمان رزم این‌گونه قرارگاه‌ها منظور می‌شدند ولی به طور کلی تبعیت عملیاتی از یکدیگر نداشتند. البته در مواردي تبعیت‌هایی دیده مي‌شد كه بستگي به ميزان تفاهم فرماندهان يگان‌ها با يكديگر  داشت.

سازمان رزم در پدافند

سازماندهی رزم در پدافند تا پایان جنگ به عهده نیروهای ارتشی و برابر آئين‌نامه‌هاي عملياتي انجام مي‌شد، به استثنای مناطقی که سپاه پاسداران مسئولیت پدافندی را به عهده  می‌گرفت.

تناسب و هم‌خوانی برش تاکتیکی و سازمان رزم با ماهیت و ساختار یگان

يكي از عوامل عمده در برش تاكتيكي و سازمان رزم تناسب و هم‌خواني ساختار و ماهيت يگان‌هاي عمل‌كننده با مأموريت مي باشد. با توجه به ساختار و ماهيت يگان‌هاي عمل‌كننده در نظر گرفتن اين تناسب در جنگ تحمليي با مشكلاتي مواجه بود.

ساختار و ماهيت يگان‌هاي عملياتي ارتش و سپاه

در جنگ هشت‌ساله کاربرد کلیه یگان‌ها ماهیتی پیاده نظام داشت و به تدریج با توجه به نوع عملکرد سپاه، که با بهره‌مندی در بسیج دارای یگان های پیاده سبک بود، شکل پیاده نظام قالب کلی جنگ را تشکیل داد و به همین علت است که حداکثر برد و عمق پیشروی ما در جنگ از 20 تا 25 کیلومتر تجاوز نکرد.

در چنین وضعيتي سازمان رزم در عملیات آفندی و پدافندی حالتي یکنواخت داشت و تنها افزایش توان رزمی از نظر استعداد پرسنلی، قدرت آتش و سیستم‌های آماد و پشتیبانی در برش‌های تاکتیکی و سازمان رزم مورد توجه قرار مي گرفت.

یگان‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

از آنجايي كه یگان‌های سپاه همواره داراي ماهیت پیاده نظام بودند، لذا براي انجام عمليات آفندي فقط برای مدت و عمق محدود متناسب بودند.

سپاه فاقد یگان زرهی و مکانیزه سازماني بود. از عملیات ثامن‌الائمه به بعد با استفاده از تجهیزات غنیمتی (زرهی و توپخانه) بدست آمده از عراق و یا زير امر گرفتن واحدهای توپخانه و زرهی ارتش سازمان رزم خود را تشکیل مي‌داد. كاربرد يگان‌هاي مأمور به سپاه، بستگي به شکل و روش خاص مورد نظر سپاه داشت و در هر عمليات متفاوت بود.

یگان‌های پیاده نظام ارتش

ساختار پیاده نظام ارتش دارای ماهیتی بود که برای انجام انواع مأموریت‌ها در عملیات منظم (آفند، پدافند، حرکات به عقب) و نامنظم مناسب بود. این یگان‌ها در صورت بازسازی مستمر و تقویت برای مدت نامحدود قادر به ادامه عملیات بودند. يگان‌هاي پياده نظام عنصر مؤثر در سازمان‌دهي رزم بودند که قبلاً به شرح این یگان‌ها پرداخته شده است.

یگان‌های پیاده مکانیزه ارتش

یگان‌های پیاده مکانیزه دارای ماهیت و ساختار یگان‌های پیاده می‌باشند و قادرند در مأموریت‌های مختلف مانند یگان‌های پیاده نظام شرکت کنند. در آغاز جنگ تحمیلی کمتر از 20% یگان‌های مکانیزه از نظر تجهیزات به ويژه خودروی زرهی تکمیل شده بود، لذا همانند یگان‌های پیاده در سازمان رزم منظور مي‌شدند.

یگان‌های زرهی ارتش

یگان‌های زرهی از ساختاری برخوردارند که ماهیت و مأموریت ذاتی آنان شرکت در انواع مأموریت‌های آفندی (تك هماهنگ شده، استفاده از موفقيت، تعاقب) با استفاده از تحرک، آتش و ضربت می‌باشد.

یگان‌های زرهی ارتش در ابتدای جنگ تحمیلی با مشکلات نیروی انسانی و نیازهای تعمیراتی روبه‌رو بودند. در طول جنگ نیز محدودیت در جایگزینی تانک‌ها و تجهیزات آنان تشدید شد؛ به طوري كه از سال سوم به بعد تا حدود زیادی عملاً ماهیت پیاده نظام پیدا کردند و به دلیل محدودیت‌ها، كمتر توانستند در عملیات آفندی از ماهیت زرهی (تحرک، آتش، ضربت) استفاده نمایند. لذا در مأموریت‌های پدافندی به صورت پياده نظام و در بيشتر موارد عملاً نقش پشتیبانی آتش را برای پیاده نظام ایفا ‌کردند.

یگان‌های ویژه

الف) تیپ 55 پیاده هوابرد: در جنگ تحميلي به علت عمق كم هدف در عملیات آفندي، ضعف کسب برتری هوایی و نامناسب بودن شرایط میدان نبرد امکان استفاده از عملیات هوابرد وجود نداشت، لذا این یگان نیز به علت كمبود وسایل ترابری هوایی و سایر محدودیت‌های عملیاتی و استراتژیکی نتوانست در مأموریت ذاتی خود شرکت کند. لذا ساختار و ماهیت ویژه، مانند یگان‌های پیاده نظام با تحرک زمینی در عملیات آفندی و پدافندی از شمال تا جنوب و با عملكرد بسیار خوب شركت داشت.

ب) نیروهای ویژه هوابرد (نوهد) و تکاور:

اصولاً بکارگیری نیروهاي ويژه هوابرد (نوهد) در عملیات منظم صحیح نمی‌باشد؛ ولی ضرورت‌های پیش‌بینی نشده و کمبودها این الزام غیراصولی را باعث مي شد. نیروهای ویژه هوابرد (نوهد) علاوه بر عملیات ویژه در منطقه کردستان در سایر مناطق مانند پیاده نظام در عملیات آفندی شرکت می‌کردند.

نیروهای تکاور صرفاً مانند یگان‌های پیاده نظام در عملیات آفندی و پدافندی شرکت داشتند.

 

منبع: پیاده نظام در دفاع مقدس، آراسته، ناصر-نیکفرد، علی، 1393، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده