عملیات پدافندی اروند-71
چنین رابطه فرماندهی در قواره هیچ روش سازماندهی و عملیاتی تاکنون وجود نداشته است. همین عامل سبب بروز مشکلات بعدی گردید. سازمان این فرماندهی چنین تعیین شده بود: یک ستاد از ستاد مشترک در کنترل عملیاتی، یک ستاد از نیروی زمینی در کنترل عملیاتی و یک قرارگاه تیپ و سه گردان پیاده و عناصر تقویتی رزمی و پشتیبانی رزمی از لشکر77 پیاده، تیپ2 لشکر92 زرهی، گردانهای 151 دژ، 165 مکانیزه و 232 تانک از لشکر92 زرهی، از یگانهای توپخانه مورد نیاز، تکاوران دریایی در کنترل عملیاتی، کلیه عناصر نهادهای انقلاب و شهربانی و ژاندارمری مستقر در منطقه اروند، عنصر هوانیروز متناسب با انجام مأموریت و امکانات هوانیروز، نیروی هوایی، دریایی منهای تکاوران در پشتیبانی فرماندهی اروند.

 

در روز 19 آبان، گروه رزمی 129 تیپ2 قوچان به آبادان اعزام شد. گروه پیشرو گروهان تانک تعیین شده در شیراز به ماهشهر رسید و تکمیل تدارکات فرماندهی اروند ادامه یافت. با توجه به شرایط نامساعد منطقه آبادان ـ ماهشهر، در روز 20 ابان، یک دستور به امضای بنی صدر فرماندهی کل قوا به فرماندهی نیروی زمینی ابلاغ شد که متن آن چنین بود: به شما مأموریت داده می‌شود به منظور بازپس گرفتن خرمشهر و شکستن محاصره آبادان، بر اساس طرح عملیاتی ابوذر، یک فرماندهی مخصوص در خرمشهر و آبادان و ماهشهر تشکیل دهید و نیروهای کافی در اختیار این فرماندهی قرار دهید.

در همین روز، دستورالعمل تشکیل فرماندهی اروند به وسیله اداره سوم ستاد مشترک تهیه و ابلاغ گردید و عملاً به جای فرمانده نیروی زمینی، ستاد مشترک تدبیر سازمان‌دهی و عملیاتی این فرماندهی را تدوین و به نیروی زمینی دیکته کرده بود. رابطه فرماندهی در این دستورالعمل چنین بیان شده بود: فرماندهی اروند از طریق نیروی زمینی در تابعیت فرماندهی نیروهای مسلح بوده و با نیروی هوایی و دریایی برابر روابط یگان‌های هم‌جوار عمل خواهد کرد.

چنین رابطه فرماندهی در قواره هیچ روش سازمان‌دهی و عملیاتی تاکنون وجود نداشته است. همین عامل سبب بروز مشکلات بعدی گردید. سازمان این فرماندهی چنین تعیین شده بود: یک ستاد از ستاد مشترک در کنترل عملیاتی، یک ستاد از نیروی زمینی در کنترل عملیاتی و یک قرارگاه تیپ و سه گردان پیاده و عناصر تقویتی رزمی و پشتیبانی رزمی از لشکر77 پیاده، تیپ2 لشکر92 زرهی، گردان‌های 151 دژ، 165 مکانیزه و 232 تانک از لشکر92 زرهی، از یگان‌های توپخانه مورد نیاز، تکاوران دریایی در کنترل عملیاتی، کلیه عناصر نهادهای انقلاب و شهربانی و ژاندارمری مستقر در منطقه اروند، عنصر هوانیروز متناسب با انجام مأموریت و امکانات هوانیروز، نیروی هوایی، دریایی منهای تکاوران در پشتیبانی فرماندهی اروند.

با ابلاغ دستورالعمل بالا، فرماندهی اروند به فرماندهی سرهنگ حسنعلی فروزان تشکیل رسمی پیدا کرد. یگان‌های مستقر در منطقه ماهشهر و آبادان زیر امر این فرماندهی قرار گرفت و یگان‌های دیگر نیز از عناصر لشکر77 و سایر یگان‌های نیروی زمینی برای تقویت این فرماندهی اعزام شد. تعادل نسبی برای مأموریت پدافندی نیروهای ما در منطقه برقرار شد و این نیروها موفق شدند وضعیت پدافندی را در منطقه سرپل تثبیت کنند و حرکات دشمن در خط سرپل اشغالی در شرق کارون محدود گردید.

در 20 آبان، یک پایگاه عملیات نامنظم به وسیله ژاندارمری در شادگان تشکیل شد. عملیات عمده دشمن به نبرد توپخانه و حرکات محدود در محور دارخوین و جنوب جاده ماهشهر محدود شد. عملاً دشمن نیز به حالت پدافندی درآمد. اطلاعاتی که از فعالیت دشمن می‌رسید، غالباً به حقیقت نمی‌پیوست. بارها گزارش شد دشمن در نظر دارد آبادان را تصرف کند و به دارخوین حمله نماید. البته حرکات جزئی نیز انجام شد، ولی حرکات بیشتر جنبه نمایشی یا آزمایشی و ارزیابی داشت و به مرور، نیروهای دشمن نیز فرسوده می‌شدند و قدرت تعرضی خود را از دست می‌دادند. به نحوی که، از اوایل آذرماه، تقریباً دشمن هیچ عمل آفندی چشمگیری انجام نداد. هرجا نیروهای ما حمله کردند، دشمن حمله متقابل کرد. فرماندهی دشمن اصولاً تدبیر تعرضی را کنار گذاشته بود.

با توجه به صدور دستورالعمل فرماندهی اروند در 20 آبان، ستاد فرماندهی اروند در 23 آبان59، دستور عملیاتی شماره3 به شماره اعلام وصول 4 الف 61 به امضای سرهنگ فروزان را صادر کرد. در این دستور عملیاتی، یگان‌های فرماندهی اروند شامل: تیپ2 لشکر77 پیاده با گردان‌های 153، 129، 126 با پشتیبانی سه آتشبار توپخانه صحرایی و زیر امر گرفتن هنگ ژاندارمری آبادان، گارد ژاندارمری، دو گروهان ژاندارمری اعزامی از آبادان، تکاوران دریایی و 800 نفر افراد سپاه پاسداران و 2000 نفر نیروهای مردمی و حدود 300 نفر بسیج اعزامی از نجف‌آباد، مسئولیت دفاع از جزیره آبادان را عهده‌دار شد.

گروه رزمی246 تانک لشکر77 و گردان153 پیاده با پشتیبانی دو آتشبار توپخانه و همکاری حدود 200 نفر افراد سپاه پاسداران، مسئولیت دفاع منطقه دارخوین را به عهده گرفت. یک گردان رزمی متشکل از گردان201 و 202 امداد ژاندارمری، یک گروهان تانک چیفتن، یک آتشبار توپخانه در محور ماهشهر موضع گرفت. و بالأخره یک فرماندهی عملیات نامنظم با زیر امر گرفتن گروهان ژاندارمری شادگان و دو گروهان ژاندارمری اعزامی از شیراز و بندر لنگه در حدود 90 نفر پاسدار و بسیج در منطقه شرق شادگان پوشش برقرار کرد. گروه22 توپخانه هدایت و هماهنگی توپخانه را برقرار کرد. با این سازمان‌دهی، منطقه دفاعی یک وضعیت نسبتاً مناسب به خود گرفت.

در 23 آبان، نیروهای دشمن مجدداً در منطقه دارخوین اقدام به حمله محدود کردند، ولی موفقیتی به دست نیاوردند. استقرار یگان‌های فرماندهی اروند در مواضع پدافندی، برابر دستور عملیاتی شماره3 فرماندهی اروند، در اواخر آبان‌ماه تکمیل شد. بدین ترتیب، نیروهای هر دو طرف خودی و دشمن به حالت پدافندی کامل درآمدند و این مرحله از عملیات منطقه خرمشهر و آبادان پایان یافت. مراحل بعدی شامل دفاع و نبرد توپخانه و حمله فرماندهی اروند در دی‌ماه 1359 و عدم موفقیت آن و بالأخره تک‌های محدود در شش ماهه اول سال 1360 شامل عملیات دارخوین و عملیات شمال بهمنشیر بود که با عملیات ثامن‌الائمه(ع) در دهه اول مهر1360 سرپل دشمن در شرق کارون منهدم شد و این قسمت از عملیات پایان یافت که شرح هریک از عملیات یادشده در کتاب مربوطه بیان گردیده است.

8. مسائل پرسنلی در عملیات خرمشهر و آبادان

جزئیات مسائل پرسنلی این عملیات، مانند سایر عملیات‌ها، در بخش جداگانه بررسی می‌شود. مسائل کلی پرسنل که از نظر عملیاتی نیز پراهمیت به نظر می‌رسد، این است که اصولاً سیستم سازمان‌دهی و تعیین فرماندهان مسئول در عملیات این منطقه نبرد، از آغاز جنگ چندان مناسب نبود. یک افسر ژاندارمری به عنوان فرمانده تعیین شد و بیش از ده واحد متنوع و مستقل زیر امر این افسر قرار داده شد که هیچ‌گونه آشنایی با خصوصیات آنها نداشته است. در ابتدای عملیات، روحیه بسیار خوب بود، ولی به مرور که عدم موفقیت‌ها زیادتر شد، تضعیف گردیده است. کنترل و فرماندهی بسیار ضعیف بود. هر یگان به صورت مستقل و نیمه مستقل عمل می‌کرده است. اعمال تخلیه مجروحین و شهدا مشکلاتی داشته است. سیستم جایگزینی مبهم و آشفته بود و تقریباً اجرا نشده است. تعویض مکرر فرماندهان، اثرات سوئی در سیستم فرماندهی داشته است.

9. مسائل لجستیکی عملیات خرمشهر و آبادان

جزئیات این قسمت نیز در بخش جداگانه‌ای بررسی می‌شود، ولی به طور کلی، به نظر می‌رسد با وجود مشکلات فوق‌العاده‌ای که از لحاظ امکانات تهیه و ترابری و توزیع تدارکات در منطقه بوده و با وجود شکایت‌هایی که فرمانده منطقه از وضع تدارکات کرده، ولی یگان‌های ما نسبتاً خوب تدارکات شده‌اند و بدون آب و غذا ومهمات نماندند. باید توجه داشته باشید که در اوایل جنگ، با آنکه مشکلات کلی آنقدر زیاد بود، همین اندازه پشتیبانی مطلوب به نظر می‌رسد.

 

منبع: عملیات پدافندی اروند، سید یعقوب حسینی،1397، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده