عملیات پدافندی اروند-66
قرارگاه اصلی نیروی زمینی به قرارگاه مقدم دزفول اعلام کرد: وضعیت خرمشهر و آبادان بحرانی است. فرمانده نیروی زمینی پاسخ داد: فرمانده کل قوا و ستاد مشترک در منطقه حضور دارند و دستورات لازم را صادر میکنند. قرارگاه مقدم دزفول به لشکر92 زرهی ابلاغ کرد به فرماندهی اروند ابلاغ کند سعی نماید یگانهای نیروی زمینی را در مواضع پدافندی مستقر سازد و نیروهای مردمی و سپاه پاسداران را برای اجرای پاتک به دشمن به کار برد. این دستور بنا به خواست مردم بود. گردان153 پیاده لشکر77 در چند سریال از مشهد به اهواز اعزام شد تا در منطقه خرمشهر وارد عمل گردد.

 

مرحله4) نبرد در داخل خرمشهر و کرانه بهمنشیر

همان‌گونه که در بالا گفته شد، در روز 23 مهر، نیروهای دشمن در منطقه خرمشهر وارد شهر شده و قسمتی از شهر را اشغال کردند. در شرق کارون نیز، به نزدیک کرانه شمالی رودخانه بهمنشیر رسیدند و خط محاصره زمینی آبادان ـ خرمشهر را تکمیل کردند.

در روز 24 مهر، وضعیت به شدت وخیم شد. روح یأس و ناامیدی در مردم و رزمندگان ایجاد شد و مردم به حالت فرار شروع به تخلیه خرمشهر و آبادان کردند. فرماندهی اروند (سرهنگ رضوی) دچار نگرانی شدید شد و از لشکر92 زرهی درخواست نمود افسر دیگری برای فرماندهی منطقه خرمشهر و آبادان اعزام شود. سرهنگ فروزان فرمانده ژاندارمری کشور نیز که نامزد فرماندهی این منطقه بود، به اهواز مراجعت کرد. فرمانده لشکر92 زرهی جواب سربالایی به فرماندهی اروند داد و ابلاغ کرد باید در این شرایط حساس، در منطقه باقی بمانید و عملیات را هدایت کنید. در پاسخ مجدد، فرماندهی اروند جواب داد که من با وجود اینکه بیمار هستم، تا آخرین نفس به وظیفه خود عمل می‌کنم، ولی مسئولین باید جوابگوی تاریخ ایران باشند.

در این روز 24 مهر، ستاد مشترک اطلاع داد محوطه گمرک خرمشهر به اشغال نیروهای دشمن درآمده و یک ناوچه عراقی در اسکله گمرک، پهلو گرفته و تعدادی از مردم را به اسارت گرفته و به عراق برده است. در شمال بهمنشیر، نیروهای متجاوز سه‌راهی اهواز ـ آبادان ـ ماهشهر را در دست گرفتند و به نیروی زمینی پیشنهاد کرد یک گروه رزمی از عناصر لشکر21 یا 16 زرهی مستقر در دزفول، از طریق ماهشهر یا اهواز به منطقه سرپل دشمن اعزام شود و با اجرای پاتک، نیروهای دشمن را به غرب کارون عقب براند. این پاتک با پشتیبانی قوی هوایی، هلی‌کوپتر و توپخانه اجرا گردد. لشکر92 زرهی آخرین وضعیت را چنین گزارش داد: شهرهای خرمشهر و آبادان در محاصره کامل قرار گرفته و احتمالاً دشمن تلاش خواهد کرد از بهمنشیر بگذرد و وارد جزیره آبادان شود. قسمتی از خرمشهر هنوز در دست نیروهای خودی است و نبرد خیابانی به شدت ادامه دارد. یک اسیر عراقی اظهار نموده است که عناصری از لشکر92 زرهی عراق و نیروی مخصوص به خرمشهر حمله کرده است.

گمرک، پادگان، پلیس‌راه خرمشهر و کوی طالقانی در اشغال دشمن است. یک تیپ دشمن در شرق کارون تا پنج کیلومتری شمال بهمنشیر رسیده است. لشکر92 زرهی وضع کلی جبهه را چنین گزارش داد: وضعیت جنوب اهواز تغییری نکرده است. در منطقه بستان، دشمن به تپه‌های الله اکبر پیشروی کرده، در محور حمیدیه ـ سوسنگرد، دشمن به جاده نزدیک شده و آن را در محلی به نام کوت قطع کرده است. نظر سرتیپ فلاحی این بود که با هر نیروی ممکن و با هر نتیجه احتمالی مثبت یا منفی، باید در منطقه شمال بهمنشیر پاتک اجرا گردد؛ لذا به لشکر92 زرهی مستقیماً دستور داده بود عناصری را برای این حمله آماده سازد. مستقیماً هم به لشکر21 پیاده مستقر در دزفول ابلاغ کرده بود یک گردان پیاده تقویت‌شده با جنگ‌افزار ضدتانک به منطقه ماهشهر ـ آبادان اعزام کند. لازم به یادآوری است که این لشکر روز قبل از 23 مهر، در منطقه دزفول حمله کرد و با دادن ضایعات و تلفات فوق‌العاده‌ای، به شرق رودخانه کرخه عقب‌نشینی کرد. یگان‌های این لشکر هنوز از حالت بهت این شکست خارج نشده بودند. نیروی زمینی با وجود اینکه با این عملیات موافق نبود، برای اجتناب از برخورد با احتمالات بعید موافقت کرد که گردان144 پیاده لشکر21 به ماهشهر اعزام شود. برای کنترل محور ماهشهر ـ آبادان، یک گروهان 180 نفری دژبان در تهران آماده شد به ماهشهر اعزام شود.

در 25 مهرماه، جریان حوادث چنین بوده است:

فرماندهی اروند گزارش داد: با تلاش‌های زیادی که برای جمع‌آوری پرسنل به کار برد، موفق گردید عده‌ای را به خرمهش اعزام کند و نبرد شدید با دشمن اجرا نماید و تا حدودی آنها را عقب براند. ستاد مشترک اعلام کرد: تانک‌های دشمن وارد خرمشهر شده‌اند، مقاومت مؤثری در شهر وجود ندارد. لشکر92 زرهی گزارش داد: هنوز قسمتی از خرمشهر در دست نیروهای خودی است، نبرد خیابانی به شدت ادامه دارد و نفرات و تانک‌های دشمن وارد خرمشهر شده‌اند. در شمال آبادان، نیروهای دشمن به کرانه بهمنشیر نزدیک شده‌اند و در شمال پل کهنه، فشار شدید وارد می‌کند. فعلاً پیشروی دشمن سد گردیده است.

قرارگاه اصلی نیروی زمینی به قرارگاه مقدم دزفول اعلام کرد: وضعیت خرمشهر و آبادان بحرانی است. فرمانده نیروی زمینی پاسخ داد: فرمانده کل قوا و ستاد مشترک در منطقه حضور دارند و دستورات لازم را صادر می‌کنند. قرارگاه مقدم دزفول به لشکر92 زرهی ابلاغ کرد به فرماندهی اروند ابلاغ کند سعی نماید یگان‌های نیروی زمینی را در مواضع پدافندی مستقر سازد و نیروهای مردمی و سپاه پاسداران را برای اجرای پاتک به دشمن به کار برد. این دستور بنا به خواست مردم بود. گردان153 پیاده لشکر77 در چند سریال از مشهد به اهواز اعزام شد تا در منطقه خرمشهر وارد عمل گردد.

در روز 26 مهر، عناصر اعزامی به ماهشهر عبارت بود از: گردان144 پیاده از لشکر21، خدمه 10 دستگاه تانک و 5 دستگاه نفربر از لشکر92 زرهی، مقداری تانک تعمیرشده از کارخانجات مسجد سلیمان. فرماندهی اروند آخرین وضعیت 26 مهر را چنین گزارش داد: امروز نیروهای خودی پاتک کردند، ولی تلفات زیادی متحمل شدند. توپخانه دشمن بدون وقفه منطقه را می‌کوبد. در شمال بهمنشیر چند بار حمله کرد. نیروهای خودی در سه‌راه آبادان ـ ماهشهر موضع گرفته‌اند. نیروهای دشمن در سه کیلومتری شمال سه‌راهی آبادان ـ ماهشهر مستقرند. عبور و مرور اضطراری در محور ماهشهر و آبادان در جریان است. نیروهای دشمن در مقابل ایستگاه12 آبادان، مشغول فعالیت و تخلیه مهمات هستند، سریعاً هلی‌کوپتر اعزام شود تا نیروهای دشمن را منهدم نماید. با توجه به این گزارش‌ها، چنین به نظر می‌رسد که به علت مقاومت و دفاع نیروهای ما در شمال پل جدید بهمنشیر، تلاش دشمن برای عبور از بهمنشیر در حوالی پل کهنه و شرق آن به کار برده شده است.

در روز 27 مهر، وضعیت کلی چنین بود: قرارگاه اصلی نیروی زمینی اظهار کرد: یک گروه رزمی شامل یک گروهان تانک (از شیراز)، یک آتشبار توپخانه از تهران و یک گردان پیاده از مشهد به ماهشهر اعزام می‌شود، تا برای در هم شکستن محاصره آبادان مورد استفاده قرار گیرد. فرماندهی اروند گزارش داد: نیروهای دشمن داخل منطقه گمرک خرمشهر شده‌اند و مشغول وارد کردن نیروهای تقویتی به خرمشهر می‌باشند. پایگاه دریایی خرمشهر به شدت در معرض خطر است. گردان165 مکانیزه 90درصد استعداد سازمانی خود را از دست داده است. دشمن تلاش می‌کند شهر را اشغال کند، ولی رزمندگان ما به شدت در مقابل دشمن مقاومت می‌کنند و در پاتکی که انجام دادند، قسمتی از شهر را از دست دشمن خارج کردند. در حال حاضر، حدود یک‌چهارم شهر در دست دشمن است. وضعیت پرسنل و مهمات نیروهای خودی رضایت‌بخش است. در جبهه آبادان، بر اثر مقاومت نیروهای خودی، پیشروی دشمن کُند شده و هنوز به ساختمان‌های شهر نرسیده‌اند. در گزارش دیگری، فرماندهی اروند چنین اعلام کرد: امروز، 27 مهر، دشمن در خرمشهر سه بار حمله هوایی کرد و تلفات و خسارات زیادی به یگان‌های خودی و شهر وارد ساخت. فرودگاه آبادان بمباران شد و تعدادی شهید و مجروح شدند. هلی‌کوپترهای دشمن به یگان‌های توپخانه ما حمله کردند و خساراتی وارد ساختند. در خرمشهر، جنگ تن به تن ادامه دارد. مشکلات خیلی زیاد است.

ستاد مشترک که علاوه بر یگان‌های ارتش، با سپاه پاسداران و نیروهای مردمی نیز ارتباط داشت، آخرین وضعیت خرمشهر را چنین اعلام کرد: خرمشهر زیر آتش شدید دشمن است. آبادان در محاصره کامل قرار گرفته و تدارکات به سختی پشتیبانی می‌شود. روحیه پرسنل در سطح پایین است و تعدادی منطقه را ترک می‌کنند. با توجه به وخامت اوضاع، لازم است نیروهای کمکی به منطقه اعزام شوند.

در روز 27 مهر، اولین دستور عملیاتی فرماندهی اروند به شماره اعلام وصول ف47 به وسیله ستاد مشترک از ارتش جمهوری اسلامی ایران به امضای سرتیپ فلاحی، تهیه و منتشر گردید. خود نحوه تهیه و صدور این دستور بهترین معرف عدم هماهنگی بین ستاد مشترک و نیروی زمینی است. اصولاً دستورالعملی برای تشکیل فرماندهی اروند به فرماندهی فرمانده ژاندارمری کشور صادر نشده بود و چنین توافقی نیز در رده‌های فرماندهی به عمل نیامده بود. فرمانده نیروی زمینی با هرگونه تداخل مسئولیت و ایجاد فرماندهی مستقل در داخل محدوده مسئولیت نیروی زمینی مخالف بود. ولی ستاد مشترک بدون توجه به جوانب امر، چنین دستوری را تهیه و ابلاغ کرد که همین دستور مبنای اختلافات بعدی تا زمان انحلال فرماندهی اروند در اواخر سال 59 شد. خلاصه این دستور عملیاتی چنین بود:

سازمان رزمی: گردان144 پیاده لشکر21 پیاده، گروهان201 امداد ژاندارمری، گروه رزمی240 نفری از گروه رزمی148 و دانشجویان دانشکده افسری، گردان پیاده شادگان (نامشخص)، بخشی از ژاندارمری مستقر در منطقه ستاد اروند، سپاه پاسداران مستقر در منطقه استحفاظی اروند، عناصری باقیمانده گردان‌های151 دژ، 165 مکانیزه، 232 تانک و تکاوران دریایی مستقر در منطقه، آتشبارهای کاتیوشا، آتشبارهای 130م‌م، گردان‌های 334 و 399 توپخانه، آتشبار پدافند هوایی از گردان307 و 23م‌م از گردان321 و توپ‌های 23 م‌م از لشکر21 پیاده.

مأموریت نیروی زمینی در این دستور عملیات، عبارت بود از اینکه نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران از منطقه دفاع نموده و غرب کشور را از وجود عناصر عراقی و ضدانقلابیون مسلح، پاکسازی و مرز بین‌المللی را ترمیم و دشمن را منهدم می‌نماید.

مأموریت فرماندهی اروند چنین بود که منطقه استحفاظی موقت را از وجود عناصر متجاوز عراقی و ضدانقلابیون مسلح پاک نموده و از مرزهای جمهوری اسلامی ایران از کیلومتر25 تا دهانه فاو دفاع می‌نماید.

ماده3 اجرای این دستور چنین بیان شده بود که طرح مشروح و اجرای عملیات به وسیله فرماندهی اروند تنظیم و اجرا خواهد شد و بالأخره در ماده5 قسمت فرماندهی چنین نوشته شده بود: فرمانده عملیات اروند با سرهنگ حسنعلی فروزان، فرمانده ژاندارمری خواهد بود. دستور عملیاتی یادشده بالا اساس طرح پاتک این فرماندهی در سوم آبان59 در محور ماهشهر ـ آبادان شد، که در بررسی حوادث سوم آبان، چگونگی آن بیان می‌شود. از 27 مهرماه، عناصر اعزامی از لشکر77 پیاده از مشهد به منطقه ماهشهر وارد می‌شوند که اولین عناصر گردان153 پیاده به فرماندهی سرهنگ کهتری و آتشبارهای توپخانه105م‌م بود. ضمناً گردان144 پیاده اعزامی از لشکر21 پیاده از منطقه دزفول، در منطقه ماهشهر مستقر شده بود و یک گروهان تانک اعزامی از شیراز در حال تغییر مکان بود و تعدادی تانک نیز از مسجد سلیمان در اختیار فرماندهی اروند قرار گرفت و خدمه آن با استفاده از لشکر92 زرهی و سایر منابع پرسنلی، تأمین گردید.

نکته‌ای که به نظر می‌رسد باید مورد توجه قرار گیرد، به کار بردن کلمه آبادان برای جزیره آبادان به عنوان شهر آبادان است. البته شهر آبادان در داخل جزیره آبادان قرار دارد، ولی قسمت کوچکی از این جزیره را که طول آن قریب به 50 کیلومتر است، تشکیل می‌دهد. در گزارش‌های ارسال‌شده، اغلب طوری تنظیم شده که به نظر می‌رسد دشمن از رودخانه بهمنشیر گذشته و در محورهای داخلی جزیره آبادان، برای تصرف شهر آبادان و محاصره کامل خرمشهر پیشروی نموده است. در صورتی که واقعیت چنین نبود. دشمن جزیره آبادان را محاصره کرده بود که شهر آبادان نیز داخل جزیره بود. ولی حوادثی که در حوالی خط محاصره گذشت، در کرانه شمالی و جنوبی رودخانه بهمنشیر بود، که شرح آن در تاریخ‌های وقوع بیان می‌شود.

 

منبع: عملیات پدافندی اروند، سید یعقوب حسینی،1397، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده