پیاده نظام و دفاع مقدس-4
تاريخچه تحولات پياده نظام در ایران (1300ش تا 1357ش) تاریخچه پیاده نظام قبل از انقلاب (مفاهیم، مبانی، اصول) قبل از سال 1300 شمسی، ایران توسط دو کشور روس و انگلیس اداره میشد. فیالواقع گرچه کشور ایران مستعمره هیچیک از دو قدرت نبود، ولی با وضعیتی که حکومت و ارتش سلسله قاجار داشت کشور تحت اشغال بود و نیروي مسلح آن تا حدود زیادی در اختیار دو قدرت مذکور قرار داشت.

نیروهای مسلح کشور در آن زمان عبارت بود از:[1]

  1. دیویزیون قزاق                             به فرماندهی افسران روس
  2. بریگاد مرکزی                                 به فرماندهی افسران ایرانی، سوئدی و لهستانی
  3. ژاندارمری                                   به فرماندهی افسران ایرانی و سوئدی
  4. پلیس جنوب                                به فرماندهی افسران انگلیسی
  5. پلیس ضد چریک خاور (شرق)         به فرماندهی افسران انگلیسی

با خروج افسران روسی پس از جنگ جهانی اول، پشتیبانی حکومت کمونیستی روسیه نیز از ایران کاهش یافت. انگلیس با خارج شدن رقیب دیرینه خود تلاش مضاعفی را برای سلطه بیشتر آغاز کرد. سرانجام این دخالت‌ها منجر به کودتای 1299 شمسی و روی کار آمدن رضاخان (پهلوی اول) در ایران شد.

از طرفی در اوایل سال 1300 جمعی از نخبگان و بعضی از روشنفکران غرب‌گرا، همین‌طور گروهی از  مردم، با مشاهده ضعف‌های دوران قاجار و بهم ریختگی امنیت و نابسامانی اقتصادی و فقر، از تشکیل یک دولت مرکزی مقتدر برای نجات مردم از فقر و به ویژه برقراری امنیت داخلی استقبال کردند یا حداقل اینکه مخالفت عمده‌اي اظهار نداشتند و این امر به قدرت دیکتاتوری رضاخان افزود.

تشکیل ارتش نوین

برای تحقق این نیاز (برقراري امنيت داخلي) حکم (فرمان) شماره 1 در آغاز سال 1300 شمسی مبنی بر تشکیل قشونی مشتمل بر یک ارگان حرب و یک هیئت شورای قشون (ستاد عمومی و تخصصی) و پنج لشکر صادر گردید. تشکیلات جدید به نام ارتش نوین شناخته شد و به موجب آن فرمان، عناوين نيروهاي نظامي برابر جدول زير تغيير كرد.

ردیف

عنوان اولیه

عنوان جایگزین

1

اسامی مختلف مانند ژاندارم، قزاق

قشون

2

سرباز

نظامی

3

دیویزیون

لشکر

4

بریگاد

تیپ

5

رژیمان

هنگ

6

باطلیون

گردان

7

باتری

آتشبار

8

اسکادران

بهادران[2]

9

مترالیوز

مسلسل

10

اتاماژور

ارکان حرب

 

 

تشکیلات ارکان حرب کل قشون در حکم شماره 1 از 5 دایره (رکن) تشکیل شده و عبارت بود از:

دایره اول:                   آجودان کل                      (مدیریت نیروی انسانی)

دایره دوم:                   عملیات قشونی                 (اطلاعات و عملیات)

دایره سوم:                  مباشرت قشونی                (سررشته‌داری)

دایره چهارم:                صحیه قشون                    (بهداشت و درمان)

دایره پنجم:                 بیطاری                           (دامپزشکی)

متعاقب فرمان شماره (1)، سازمان وزارت جنگ تشکیل و در کابینه گنجانده شد. شورای عالی وزارت جنگ مشتمل بر وزیر یا معاون وزیر جنگ و اعضاء ارکان حرب کل قشون بود و وظایف آنان عبارت بود از:

  1. توسعه سازمان وزارت جنگ.
  2. انتخاب مراکز حساس برای استقرار نیرو در نقاط مختلف کشور.
  3. تنظیم لوایح قانونی.
  4. تدوین آئین‌نامه‌ها.
  5. رسیدگی به پیشنهادهای واصله.

این شورا در خرداد 1305 شمسی منحل گردید.

سازمان قشون (سال 1300ش)

در سال1300 شمسی پنج لشکر جدید در قشون تشکیل گردید. محل استقرار، منطقه استحفاظی و استعداد کل آن جمعاً 19308 نفر به شرح جدول زیر بوده است:

ردیف

نام شهر

محل استقرار

منطقه استحفاظی

استعداد کل

افسر، درجه‌دار، سرباز

1

لشکر مرکز

تهران

تهران، قزوین، گیلان، مازندران، قم، سمنان، دامغان

4259

2

لشکر شمال‌غرب

تبریز

آذربایجان، ماکو، آستارا، اردبیل، ساوجبلاغ، خمسه

4010

3

لشکر شرق

مشهد

خراسان، گرگان، قائنات، سیستان، بجنورد، قوچان، شاهرود، بسطام

3514

4

لشکر جنوب

اصفهان

اصفهان، فارس، کرمان، بلوچستان، خوزستان، بنادر جنوب، یزد، کاشان

2909

5

لشکر غرب

همدان

کردستان، همدان، اراک، ولایت ثلاث، بروجرد، لرستان

4616

 

 

لشکرهای فوق دارای سازمان و عناصر تابعه یکسانی نبودند، هرکدام از چند تیپ پیاده مستقل و يا تیپ مختلط شامل (پیاده، سوار، توپخانه) تشکیل می‌شدند. در سال‌های بعد، با تشکیل قوه هوایی در قشون و فعال شدن قوه دریایی و به وجود آمدن تشکیلاتی به نام امنیه، عناوین قشون به شرح زیر تغییر یافت:

  1. قشون (لشکرهای جدید)                 به نام                 نیروی زمینی
  2. قوه دریایی                                  به نام                 نیروی دریایی
  3. قوه هوایی                                   به نام                 نیروی دریایی
  4. امنیه                                          به نام                 ژاندارمری

تغییرات ساختاري نیروی زمینی تا سال 1319 (جنگ جهانی دوم)[3]

در سال 1314 سازمان نیروی زمینی تغییرات کلی یافت، به‌طوری‌که تا سال 1319 تعداد 5 لشکر و 10 تیپ پیاده به 9 لشکر و 4 تیپ مستقل، یک واحد توپخانه 105م.م، یک واحد ضد هوایی (پدافند هوایی) افزایش یافت. سرانجام در سال 1319 سازمان نیروی زمینی به 18 لشکر پیاده و یک تیپ مکانیزه بشرح جدول ذیل افزایش یافت.

 

 

ردیف

نام لشکر

محل استقرار

 

ردیف

نام لشکر

محل استقرار

1

لشکر یکم

تهران

 

10

لشکر دهم

گرگان

2

لشکر دوم

تهران

 

11

لشکر یازدهم

گیلان

3

لشکر سوم

تبریز

 

12

لشکر دوازدهم

کرمانشاه

4

لشکر چهارم

ارومیه

 

13

لشکر سیزدهم

اصفهان

5

لشکر پنجم

کردستان

 

14

لشکر چهاردهم

کرمان

6

لشکر ششم

خوزستان

 

15

لشکر پانزدهم

اردبیل

7

لشکر هفتم

فارس

 

16

لشکر شانزدهم

لرستان

8

لشکر هشتم

کرمان

 

17

لشکر هفدهم

خوی

9

لشکر نهم

خراسان

 

18

لشکر هجدهم

تربت‌جام

 

استعداد نیروی زمینی (سال 1320ش)

استعداد رزمی نیروی زمینی در سال 1320 شمسی عبارت بود از:

  1. یکصدوشانزده گردان پیاده (هر گردان چهار گروهان).
  2. چهل‌ونه اسواران مسلسل سنگین.
  3. سی آتشبار 105 کوتاه کوهستانی.
  4. چهار آتشبار 75 صحرایی سوار.
  5. دو آتشبار صحرایی انگلیسی، نوزده آتشبار کوهستانی روسی، سه آتشبار ضد هوایی.
  6. دو آتشبار 150 کرانه در گیلان، یک آتشبار کرانه در تهران.
  7. دوازده گردان مهندسی (هر گردان 4 گروهان).
  8. یک هنگ مخابرات.
  9. یک تیپ مستقل مکانیزه.

 

 

منبع: پیاده نظام در دفاع مقدس، آراسته، ناصر-نیکفرد، علی، 1393، ایران سبز، تهران

 


[1]. سرتیپ هوشنگ جلالی، تاریخ نظامی ایران، تهران، ایران سبز، 1389، ص128.

[2] . این عنوان در رسته سواره نظام بود.

[3]. همان، صص 158 و 160.

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده