یاد ایام (16)
تلاش برای حفظ تاریخ پدافند هوایی من از زحمتی که شما کشیدید و اولین نوشتهای که از قرارگاه پدافند هوایی خاتمالأنبیاء(ص) اجا با عنوان «قدر تشنگی»[1] منتشر کردهاید، سپاسگزاری میکنم. گرچه نسبت به مطالب نوشته در این کتاب یک مقداری مسئله دارم و دلم میخواهد بیشتر در مورد آن با هم صحبت کنیم، ولی از زحمتی که کشیدید و از راهی که شروع کردید تشکر میکنم. من معتقدم پدافند هوایی همانطوری که در زمان جنگ مظلوم بوده، هنوز هم روی نوشتن تاریخش مظلوم است. البته من تلاش خود را به صورتهای مختلف انجام دادم. چون الآن وقت بیشتری دارم، یک مقدار هم در معارف جنگ در حدود 100 ساعت صحبت کردم و اینها را ضبط کردم، نوشته و هم در موزه دفاع مقدس خیلی مطالب را برای آنها بازگو کردم و البته این صحبتهایی که این طرف شده همه متعلق به یک طیف خاصی از جنگ است.

من قبل از اینکه صحبتمان را شروع کنم، ابتدا تاریخچه کوتاهی از پدافند هوایی کشورمان را بیان می‌کنم و پس از آن مواردی را به شما گوشزد می‌کنم و خواهم گفت که دودستگی عجیبی در طول جنگ در پدافند هوایی و نیروی هوایی حاکم بود. برای شناخت این دودستگی باید به تاریخ پدافند هوایی نگاهی دقیق داشت.
سرمنشاء پدافند هوایی به چند دهه قبل بازمی‌گردد. در واقع، از سال 1314 در ابتدا در نیروی زمینی، واحدهایی برای پدافند هوایی راه‌اندازی شد. البته در آن زمان در مقایسه با کشورهای پیشرفته، پدافند هوایی ایران به لحاظ سلاح و سامانه بسیار ضعیف و محدود بود.
پدافند هوایی از سال 1314 تا 1336 عمدتاً محدود به تو‌پ‌های ضدهوایی زمین به هوا و سلاح‌های معمولی بود. از جمله مهم‌ترین فعالیت‌های پدافند هوایی در این دوره می‌توان به جنگ جهانی دوم و حمله متفقین به ایران اشاره کرد. در شهریور 1320، پدافند هوایی به سمت هواپیماهای انگلیسی و شوروی سابق تیراندازی کرده و حتی در تبریز موفق به ساقط کردن هواپیما می‌شود و برای هواپیماهای مهاجمایجادزحمتکردهبود.
پدافند هوایی از زمان شکل‌گیری و در طول فرآیند تاریخی خود دو دوره از نیروی زمینی به نیروی هوایی منتقل شد و دوباره به نیروی زمینی بازگشت. البته در نهایت نیروی هوایی متولی پدافند هوایی شد.
آن چیزی که امروز به عنوان پدافند هوایی می‌شناسیم، پی‌ریزی‌اش از سال 1336 بنیان گذاشته شد. دعواهای سیاسی بلوک شرق و بلوک غرب بر اهمیت جغرافیایی و ژئوپلیتیکی کشورمان افزود.  به همین دلیل، نیروهای نظامی ایران در بخش‌های مختلف زمینی، هوایی و پدافند تقویت و به سامانه‌های روز دنیا مجهز شدند. در نتیجه، پدافند هوایی کشورمان به طور تخصصی و حرفه‌ای و رسمی از سال 1336 دوران جدیدی از کار خود را با سامانه‌های فوق مدرن آن روزگار آغاز کرد. در واقع، با کمک کشورهای غربی، نیروهای نظامی کشور و سازمان‌های تابعه همچون پدافند هوایی تقویت شدند. البته شوروی و بلوک شرق هم برای اینکه بازار سلاح و تجهیزات ایران را از دست ندهد، به درخواست ایران برای خرید سلاح پاسخ مثبت داد و برخی از سلاح‌ها نظیر توپ‌های ضدهوایی 23 میلی‌متری، 57 میلی‌متری و…رادراختیارایرانقراردادند.
از سال 1336 تا سال 1348 گسترش پدافند هوایی کشورمان سیر صعودی داشت. کارکنان پدافند هوایی در طول 12 سال برای فراگیری شیوه بکارگیری تجهیزات جدید پدافند هوایی به آمریکا، انگلستان، ایتالیا و سوئیس اعزام شدند.

البته در نیروی هوایی خرید هواپیماهایی همانند اف5، اف4 و سایر هواگردها همانند سی130 و… تحولی در اقتدار هوایی ایران به وجود آورد. رادارهای مورد نیاز هم برای ایجاد پوشش راداری از آمریکا و انگلیس و… خریداری شد.

در آن 12 سال ـ از سال 1336 الی 1348 ـ سایت‌های راداری و موشکی پدافندی مختلفی در ایران ساخته شد. از جمله می‌توان به احداث 20 ایستگاه رادار و 12 گردان پدافند هوایی زمین به هوا در سطح کشور اشاره کرد. از سال 1348، تحولی جدید در پدافند هوایی شکل گرفت. در طول سه سال، از سال 48 تا 51، ستون فقرات پدافند هوایی نوین ایران شکل گرفت، تعداد 36 آتشبار هاوک راه‌اندازی و مستقر شد. همچنین، در این مدت، هواپیمای اف14 که انحصاری‌ترین هواپیماهای آمریکا بود، در اختیار ایران قرار گرفت؛ که البته در آن زمان بجز نیروی دریایی آمریکا هیچ کشور دیگری از این جنگنده رهگیر برخوردار نبود. مجموع این خریدها و آموزش‌ها منجر به این شد که دفاع هوایی ایران هواپایه باشد، یعنی مبتنی بر هواپیماهای شکاری و رهگیر نظیر اف14 باشد. تحولات جنگ تحمیلی منجر به این شد که رفته رفته دفاع هوایی هواپایه به دفاع هوایی زمین‌پایه تغییر وضعیت یابد. عده‌ای بر این باورند که دفاع هوایی هواپایه بهتر از دفاع هوایی زمین‌پایه عمل می‌کند. در شرایط معمولی، شاید این سخن درست باشد، اما تحریم و شرایط جنگی منجر به این شد که به داشته‌های خودمان تکیه کنیم. از تجهیزات پدافند هوایی زمین‌پایه ـ نظیر سامانه پدافند هوایی هاوک ـ بهره بیشتر ببریم و بهره‌وری آنها را افزایش بدهیم. عده‌ای به این واقعیات توجهی ندارند. برخی هم مغرضانه سخن می‌گویند. به همین دلیل است که گفته‌هایی که شما می‌شنوید، با دو دیدگاه مختلف می‌شنوید، با دو بیان و گویش مختلف می‌شنوید، که جدا کردن این امر برای شما مشکل است. ولی این وظیفه شما نسبت به آیندگان  است که با دقت این گفته‌ها را تجزیه و تحلیل کنید، بررسی کنید و آنچه که صحیح است را در بیاورید. من از شما خواهش می‌کنم که هرچه می‌توانید تلاش کنید که این مطلب را کاملاً از هم جدا کنید و راست و دروغ آنها را از هم تفکیک کنید. خدای ناکرده نمی‌خواهم به کسی توهین بکنم یا بگویم که کسی دروغ می‌گوید، ولی دیدها متفاوت بوده است. نمونه‌های مختلفی که می‌آمدند، همین آقایان به ما علناً توهین می‌کردند. حتی مواردی دارم که همان زمان کارکنان را علیه من می‌‌شوراندند، اینها هست و جداکردنش وظیفه شماست. این مطلب که در مورد بیت‌المقدس در این کتاب [کتاب قدر تشنگی] نوشته‌اید، یک مقدار برای من سنگین آمد. دوست دارم این را یک مقدار باز کنم. این واقعیت را من خدمت شما می‌گویم و شما بروید و روایی آن بررسی کنید و بروید شواهد دیگری بیاورید و ببینید اگر هرکسی یک حرف دیگری می‌زند، آیا صحت دارد یا نه؟

منبع: یاد ایّام ، فهیمه کرمی، رضا جهانفر ، 1398، ایران سبز، تهران

 


[1]. کتاب «قدر تشنگی» اولین کتاب منتشر شده با محتوای عملکرد پدافند هوایی در دفاع مقدس توسط قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء(ص) اجا است که توسط رضا جهان‌فر و محمود حجامی به رشته تحریر در آمد و در سال 1391 توسط نشر روناس منتشر شد.

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده