عملیات پدافندی اروند-60
پ) دشمن در شروع جنگ تحمیلی، اطلاعات تاکتیکی دقیقی از وضعیت دشمن در اختیار نیروهای خودی نبود. اطلاعات معمولاً کلی بود اطلاع از استعداد و سازمان کلی ارتش عراق در ستاد مشترک و نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران، بیشتر متکی به اطلاعات قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ایران بود. بعد از پیروزی انقلاب، به علت از هم گسیختگی و انحلال سازمانهای اطلاعاتی ایران، عوامل اطلاعاتی سازمانیافتهای نبود تا از وضعیت ارتش عراق اطلاعات دقیق کسب کند؛

لذا می‌توان گفت اساس برآوردهای اطلاعاتی از ارتش عراق، متکی به وضعیت سه سال قبل از آغاز جنگ تحمیلی بود. در صورتی که، در این سه سال، فعالیت حکومت عراق برای تقویت ارتش و آماده شدن برای تجاوز به ایران فوق‌العاده وسیع بوده است، ولی با توجه به وضعیت و شرایط زمین مناطق مرزی ایران و عراق که ثابت بود، در طرح عملیاتی ارتش هر دو طرف نیز بر اساس این عامل مؤثر قطعی و ثابت تهیه گردید. تغییرات استعداد نیروهای دو طرف، عامل مؤثر در تغییرات طرح‌ها نمی‌توانست باشد. تغییر استعداد نیروها فقط در اختصاص نیروها به محورهای پیشروی تأثیر داشت. با توجه به اینکه در منطقه مرزی کرمانشاه و ایلام و خوزستان به ترتیب از شمال به جنوب، معابر وصولی عمده عبارت بودن از محور خانقین ـ قصرشیرین ـ کرمانشاه، محور مندلی ـ نفت‌شهر ـ گیلان‌غرب ـ کرمانشاه، محور بدره ـ مهران ـ دهلران، محور علی (غربی) ـ عین خوش ـ دزفول، محور عماره ـ فکه ـ دوسلک ـ دزفول یا شوش، محور خلفائیه ـ بستان ـ سوسنگرد ـ اهواز، محور القرنه ـ نشوه ـ طلائیه ـ حمید ـ اهواز، محور بصره ـ پاسگاه کیلومتر25 حسینیه به طرف اهواز یا خرمشهر، محور بصره ـ تنومه ـ شلمچه ـ خرمشهر که از این 9 محور، 6 محور آن در خوزستان قرار دارد. ارتش عراق که دارای 12 لشکر و چند تیپ مستقل بود، بایستی نیروهای مناسب برای هر محور تعیین می‌کرد. ضمن اینکه برای منطقه کردستان و امنیت داخلی و مرزهای سوریه و اردن نیز عناصری در نظر می‌گرفت.

در آغاز جنگ تحمیلی، نیروهای متجاوز عراق دو لشکر در منطقه غرب دزفول و شوش و چهار لشکر در منطقه غرب اهواز و خرمشهر مستقر کرده بودند که در منطقه غرب خرمشهر، لشکرهای 5 و 9 و 11 متمرکز یافته بودند، ولی در آغاز نبرد، ارتش عراق همه این لشکرها را وارد عمل نکرد و به منظور اینکه مقاومت نیروهای جمهوری اسلامی ایران به قدری ضعیف هستند که نیازی به وارد کردن همه نیروها نیست، در مراحل اول نبرد، عناصر مقدم این لشکرها را وارد عمل کرد و در محور شلمچه، حدود یک تیپ مکانیزه عراق که شامل دو گردان مکانیزه و یک گردان تانک بود، وارد عمل شدند و یک لشکر عراق به سمت اهواز پیشروی کرد. روز دوم مهر اطلاع رسید که در محور شلمچه ـ خرمشهر، یک تیپ مکانیزه دیگر عراق وارد منطقه شده و دو تیپ عراقی برای حمله به خرمشهر، در محور شلمچه آماده گردیده است.

بر خلاف انتظار فرماندهی ارتش عراق، نیروهای مقدم عراقی موفق نشدند مقاومت نیروهای ما را در خط دژها که در مرز بودند، سریعاً در هم بشکنند و با مقاومت سرسختانه رزمندگان ما مواجه شدند. در نتیجه، از همان آغاز جنگ تحمیلی، حساب دشمن غلط از آب درآمد، زیرا از مرز شلمچه تا خرمشهر، حدود 17 کیلومتر مسافت است و یک لشکر زرهی یا مکانیزه می‌توانند در شرایط برتری کامل، حداکثر 4 ساعت این مسافت را با عقب دادن این نیروهای پوششی طی کند، ولی نیروهای دشمن که در ساعت 18 روز 31 شهریور از مرز گذشتند، تا غروب روز دوم نتوانستند نیروهای ما را به غرب نهر عرایض عقب برانند. دشمن مجبور شد نیروهای بیشتری وارد عمل سازد و یک ستون دیگر از محور بصره ـ تنومه ـ پاسگاه مرزی کیلومتر25 به حرکت درآورد. این ستون در روز سوم مهر موفق شد نیروی پوشش ما را از محور اهواز به خرمشهر عقب براند و از سمت شمال، خرمشهر را تهدید کند. پیشروی نیروهای دشمن در محور شلمچه، با مقاومت جدی نیروهای ما که به نخلستان‌های جنوب جاده متکی بودند، مواجه شد و با تأخیر اجرا گردید. به نحوی که، برابر گزارش فرماندهی اروند در هفتم مهرماه، ساعت1120، نیروهای دشمن تازه به 800 متری پل نو در نهر عرایض رسیده و در روزهای بعد، با مدافعین ما که به نهر عرایض متکی شده بودند، نبرد کردند و تلفات سنگینی متحمل شده و عملاً از تلاش در این محور منصرف شدند و تلاش اصلی خود را سمت شمال خرمشهر به کار برده و خرمشهر را از سمت شمال محاصره کردند. با وجود نیروهای اندک ما، این محاصره خیلی آهسته و آرام انجام شد، به نحوی که نیروهای دشمن در روز نهم مهر، به نزدیکی شهر رسیدند. با وجود این محاصره، مدافعین ما تا روز 21 مهرماه، دشمن را در خارج از شهر متوقف کردند، ولی به علت فشار شدید دشمن و تهدید به تصرف شهر از سمت شمال به شرق و پادگان دژ، رزمندگان ما مجبور به عقب‌نشینی به داخل شهر خرمشهر و دفاع از شهر شدند.

در 15 مهر، اطلاع از وضعیت دشمن چنین بود: تیپ8 مکانیزه و 12 زرهی در محور شلمچه خرمشهر و تیپ2 مکانیزه و 26 زرهی در محور اهواز ـ خرمشهر به تلاش خود برای محاصره و اشغال خرمشهر ادامه می‌دهد. لشکر5 مکانیزه عراق در بصره آماده وارد کردن به منطقه عملیات است و قرارگاه مقدم این لشکر به منطقه اهواز تغییر مکان پیدا کرده است.

در 16 مهر، فعالیت دشمن در تنگ‌تر کردن محاصره کمتر شد و یک گردان تانک دشمن به سمت کرانه غربی رودخانه کارون حرکت کرد. فعالیت پیدا کردن نقطه مناسب برای عبور از رودخانه کارون آغاز شد. در روز 19 مهر، نیروهای متجاوز در رودخانه کارون در حوالی آبادی مارد، واقع در حدود 15 کیلومتری شمال خرمشهر، پل شناور برقرار کرد و عناصری از نیروهای دشمن از رودخانه گذشتند و سرپلی در شرق کارون اشغال کردند. در روز 20 مهر، نیروهای متجاوز عناصر بیشتری به منطقه سرپل اعزام کردند و قسمی به سمت شمال و قسمی به سمت جنوب برای توسعه سرپل پیشروی کردند.

در روز21 مهر، پیشروی دشمن با مقاومت نیروهای ما مواجه شد و تا حدی کُند گردید، ولی نیروهای متجاوز محاصره‌کننده خرمشهر به نیروهای ما فشار آوردند و آنها را به داخل شهر عقب راندند.

در 23 مهر، نیروهای متجاوز در شرق رودخانه به سمت جنوب پیشروی کردند و به جاده آبادان ـ ماهشهر رسیدند و این محور مواصلاتی آبادان قطع شد و آبادان از راه زمینی در محاصره دشمن قرار گرفت. در 24 مهر، فشار دشمن در جنوب محور ماهشهر ـ آبادان و همچنین در حاشیه خارجی خرمشهر زیاد شد و دشمن تا سه کیلومتری شمال بهمنشیر رسید.

نبرد شهری در خرمشهر تا پایان روز سوم آبان ادامه داشت. در ساعات اولیه روز چهارم آبان، نیروهای ما به جزیره آبادان عقب‌نشینی کردند و شهر خرمشهر پس از 34 روز نبرد، به اشغال دشمن درآمد. در جبهه شمال آبادان، دشمن چندین بار تلاش کرد از بهمنشیر عبور کند و شهر آبادان را از این جناح مورد محاصره قرار دهد، ولی با مقاومت رزمندگان ما مواجه شد، که شرح آن در هدایت عملیات نبرد خرمشهر، آبادان بیان می‌گردد.

 

منبع: عملیات پدافندی اروند، سید یعقوب حسینی،1397، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده