تاریخ طب نظامی (37)
طب نظامي در ايران از قاجاريه تا شهريور 1359 بيمارستان نظامي احمديه دكتر اميرخان اميراعلم كه دوره پزشكي را در دانشكده بيروت گذرانده بود و دوره تكميلي را در مدرسه طب نظامي ليون به اتمام رسانده بود پس از بازگشت به تهران در شعبه طب دارالفنون مشغول تدريس شد درسال 1328ق با رتبه سرتيپي به رياست بهداري ارتش منصوب شد و باني انجام روش مسابقه براي انتخاب پزشكان ارتش بود. براي ارتش بهداري مرتب و منظم طبق اصول جديد تأسيس نمود و درسال1330ق تنظيم تشكيلات بهداري ژاندارمري جديدالتأسيس را برعهده گرفت.

نامبرده ازمحل درآمد مطب خودش به كمك برادرش غلامحسين‌اعلم محل قورخانه كهنه واقع درضلع جنوبي خيــابان سپه (سابق) جنب ميــدان توپخــانه را به صورت بيمارستاني آبــرومند در آورد و به نام پادشــاه وقت احمد شاه ( بيمارستان نظامي احمديه )، (سپه ) موسوم ساخت. اين بيمارستان با وسايل كامل در سال1332ق برابر با 1ـ1290 هـ، ش و 1914م  رسماً افتتاح شد.

در اين بيمارستان ده تخت به افراد پليس، سي‌تخت به نظاميان و ده تخت به بينوايان اختصاص يافته بود.

در سال1335ق به پاس زحماتي كه در تأسيس بهداري ارتش متحمل گشته بود به  دريافت رتبه و حمايل و نشان سرداري و سِمت طبيب حضور همايوني احمد شاه مفتخرگرديد.[1]

 

دواخانه نظامي 

درحدود سالهاي1239ـ 1233ش امكانات اين داروخانه توسط وزارت جنگ طي حراجي كه دركشور اطريش انجام شده بود خريداري گرديد و تصدي آن به مرحوم هادي خان سرتيپ سپرده شد. اين داروخانه درخيابان چراغ‌گاز (اميركبير فعلي) تأسيس شد. حدود سي سال بعد به علت فوت هادي خان داروخانه به عبدالحسين خان نظامي خواهرزاده وي كه تحصيلات خود را در رشته داروسازي در دارالفنون به اتمام رسانده بود رسيد.

اين داروخانه اولين و تنها داروخانه اي بوده است كه تمام ا حتياجات دارويي ارتش را تأمين مي‌كرده است و از بدو تأسيس تمام موارد نياز خود را مستقيماً به خارج از كشور سفارش داده و وارد مي كرده است.

اين واردات اكثراً از كشورهاي فرانسه، سوئيس و آلمان بوده و از تعرفه گمركي معاف بوده است.

ميرزا عبدالحسين خان براي تنظيم مقدمات ايجاد بنگاه دارويي سپه مأموريت مي‌يابد امّا وي بعد از مدتي در مقام استعفا از اموردارويي بر مي‌آيد ولي مورد قبول واقع نمي‌شود و قرار مي‌شود پسر وي اميرهوشنگ خان نظامي براي تحصيل در رشته داروسازي به فرانسه برود. نامبرده پس از دريافت دكترا از دانشگاه پـاريس ازسـال 1319 ش مسئوليت اداره داروخانه را به عهده گرفت.

براي آنكه چگونگي تأمين داروهاي ارتش درآن زمانها مشخص گردد، يك نمونه از نامه هاي رد و بدل شده بين سازمانهاي دولتي را عيناً نقل مي كنيم:

تعيين قيمت دواي مرضاي قشون، وزارت جنگ، سواد مراسله اداره صحيه نظام، مورخه 25 ذيقعده1327

مقام منيع وزارت جليله جنگ و رياست وزرا ـ برات قيمت دواي دوساله قوي ئيل و پيچي ئيل افواج دست مدير دواخانه نظام مانده و همه روزه بواسطه تصديع طلب كارهاي خود در اداره صحيه نظام متشكي است.

قيمت دواي قشون البته درحكم حقوقات نخواهد بود و ازمحل تسريع الوصولي بايد حواله شده به مصرف مقرره كه حفظ جان مرضي است برسد و مدير دواخانه نظامي هم بيشتر ازدوهزار تومان كه نقداً برات در دست دارد، گذشته از هزار و پانصدتومان از بابت يونيت ئيل كه به دولت تقديم كرده استطاعت ندارد، هنوز هم دواي افواج حاضر ركاب را همه روزه بدون معطلي مطابق نسخه اطباي اداره صحيه نظام مي‌رساند.

دستخطي هم كه درتأديه وجوه دوساله به وزارت جليله ماليه صادر شده است. آن وزارتخانه جليله درحكم ساير وجوه غيرلازم فرض فرموده اقدامي كه موجب آسودگي مشاراليه باشد نفرمودند.

مستدعي است در اين باب بذل مرحمت بشود كه امر دواي مرضاي قشوني معوق نماند، قبض قيمت دواي امساله هم امر و مقررفرمايند دفتر لشكر صادر نمايد تا به صورت دوساله معطل نماند. زياده جسارت است.

سواد مطابق اصل است ـ نايب اداره صحيه نظام، ميرزا سليم خان (مهر: عبدالحسين).[2]

 

 

منبع: تاریخ طب نظامی، سرتیپ 2 دکتر خسرو نامجوی نیک، 1389، ایران سبز، تهران.

 


[1] – روستايي، محسن، تاريخ طب و طبابت درايران، جلد دوم،تهران:سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران، 1382، ص125

[2] . روستايي، محسن، تاريخ طب و طبابت درايران ، جلد اول، تهران: سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران،1382،ص85

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده