تاریخ طب نظامی (4)
پزشكي ايران بعد از صفويه در حقیقت ميتوان گفت كه بعد از صفويه تا آخر سلطنت فتحعلی­شاه قاجار طب ايران دوره فطرت را سپري نمود. در دوران صفويه نيز از نظر علمي رشد وافي نداشت ولي بعضي تحولاتي به وجود آمد، از جمله طبقه خاصي از اطباء به كشور هند رهسپار شدند.

در اوايل قرن دهم هجري ورود هیئت‌های تجاري شركت هند شرقي و همچنين آمدن هیئت‌های مذهبي مسيحي به ايران باعث شد كه پاي طب و طبيبان غربي به ايران باز شود.

در دوره افشاريه و زنديه هم پيشرفت شايان توجهي حاصل نشد. طبيبان خارجي توسط هیئت‌های سابق‌الذکر كمُ بيش در ایران تردد داشته‌اند. از جمله نادرشاه به درمان آنان اعتقاد فراوان داشته است.

در این دوران پزشكان انگشت شماري درخشيدن گرفتند نظير ميرزا محمد خان علوي، ميرزا محمد نصيرالدين اصفهاني و ميرحسين عقيلي شيرازي. كتاب «مخزن الادويه يا مجمع الجوامع عقيلي» از آثار اين دوره است كه‌ در علم داروسازي و با تكيه بر آثار متقدمين تأليف شده است.

در دوران قاجاريه ورود و اشتغال پزشكان خارجي به ايران افزوني يافت. اولين پزشكي كه با هیئت‌های اروپايي به ايران عهد قاجار سفركرده است نايب جراح بريگز (Briggs ) است كه در سال1216ق (1800م) همراه با كاپيتان ملكم خان نماينده هند شرقي در قالب يك هیئت كوچك وارد ايران شد و به دنبال آن در سال1223ق(1807م ) پزشكي فرانسوي همراه ژنرال گاردن فرانسوي به ايران آمد.

هارفورد جونز سفير انگليس كه در سال 1223ق به ايران آمد، جراحي انگليسي به نام (كمپل) را با خود به همراه آورده بود كه پس از مدتي خدمت در بوشهر به تبريز رفت و پزشك مخصوص نايب السلطنه عباس ميرزا شد. اين، به خوبي گوياي نقش پزشكان خارجي در مسائل سياسي آن زمان می‌باشد.

در سفر سوم ژنرال ملكم خان در1223ق نيز دكتر (چارلزكورميك) به تهران آمد و پس از فوت دكتركمپل به تبريز رفت. پس از فوت (كمپل) پزشك انگليسي، پزشك جوان انگليسي ديگري به نام (دكترجان مك نيل) به ايران آمد، زبان فارسي را آموخت و در دربار نفوذ کرد و پزشك مخصوص فتحعلي ­شاه شد. و پس از شانزده سال به معاونت كمپاني هند شرقي درايران برگزيده شد.

دكتر (لابا) فرانسوي از سال1258ق به مدت دو سال پزشك محمد شاه بود.

ناصرالدين شاه از نظر پزشكي درحقيقت زير نظر پزشكان مخصوص و مشاورين خارجي قرارداشت، كما اينكه دكتر (كلوكه) طبيب فرانسوي، پزشك مخصوص محمد شاه و بعد ناصرالدين شاه بود.

در سال 1224ق در زمانی که (هارفورد جونز) سفير انگليس در ایران بود (سر جان ملكم) دوباره به همراه هیئتی متخصص در امور نظامي براي سازماندهي قشون وارد ايران شد و در همین زمان بود كه عباس ميرزا نايب السلطنه فتحعلي­شاه و وزير او ميرزا بزرگ قائم مقام به فكر افتادند كه براي تربيت كارشناسان و متخصصين عده‌ای از دانش آموزان را به خارج از كشور اعزام نمايند.

 

منبع: تاریخ طب نظامی، سرتیپ 2 دکتر خسرو نامجوی نیک، 1389، ایران سبز، تهران، ص35

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده