توپخانه در سد و تثبیت متجاوز(7)
بهدنبال تشدید تحرکات دشمن و احتمال عملیات خصمانه علیه مرزهای غربی کشور، در تاریخ بیستم شهریور 1359 نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران دستور جزءبهجزء شماره 1 را براساس طرح عملیاتی «ابوذر» صادر و عملاً آغاز پدافند یگانها در مرزهای همجوار با رژیم بعث عراق را به شرح ذیل تصریح کرد:[1](مستخرجه از دستور جزءبهجزء شماره1)

 1- در چند روز اخیر نیروهای زمینی و هوایی کشور بعثی عراق مبادرت به عملیات خصمانه‌ای در نوار مرزی ایران نموده و ضمن انتقال نیروهای خود به حوالی مرزهای غربی ایران، با عناصری از ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران و لشکر81 زرهی درگیر و در این درگیری، تلفاتی به نیروهای طرفین وارد شده است. اخبار واصله حاکیست که تمرکزات مشابهی در منطقۀ لشکر92 زرهی و تیپ84 پیاده خرم‌آباد انجام گردیده است.

خلاصۀ اطلاعاتی (پیوست الف)

2- مأموریت یگان‌ها برابر با طرح دفاعی ابوذر

3- دستور به یگان‌های تابعه:

الف-  لشکر28 پیاده:

1- امنیت منطقه را با همکاری ژاندارمری و سپاه پاسداران انقلاب برقرار نمائید.

2- آماده‌باشید در منطقۀ محوله دفاع نمائید.

ب- لشکر64 پیاده:

1- امنیت منطقه را با همکاری ژاندامری و سپاه پاسداران انقلاب برقرار نمائید.

2- آماده‌باشید، بنا بدستور، منطقۀ پدافندی را اشغال و در منطقۀ محوله پدافند نمائید.

پ- لشکر81 زرهی :

1- تک نموده خط مرز را تأمین نمائید.

2- در منطقۀ محوله پدافند نمائید.

3- تأمین منطقۀ عقب را با همکاری سپاه پاسداران و ژاندارمری برقرار نمائید.

ت- لشکر92 زرهی:

 1- از محل فعلی حرکت و مواضع پدافندی را اشغال نمائید .

 2- در منطقۀ مربوطه پدافند نمائید.

 3- تأمین منطقۀ عقب را با همکاری سپاه پاسداران و ژاندارمری برقرار نمائید.

ث- تیپ84 پیاده :

 1- مواضع پدافندی را اشغال نمائید.

 2- در منطقۀ مربوطه پدافند نمائید.

 3- تأمین منطقۀ عقب را با همکاری سپاه پاسداران و ژاندارمری برقرار نمائید.

ج- گروه22 توپخانه:

1- یک گردان 130م‌م و یک آتشبار 175م‌م به منطقۀ لشکر92 اعزام دارید.

2- آماده ‌باشید گروه(-) را به منطقۀ لشکر92 تغییر مکان دهید.

چ- گروه33 توپخانه:

1- یک آتشبارکاتیوشا زیر امر تیپ84 پیاده قرار دهید.

2- یک آتشبار کاتیوشا و یک آتشبار 175م‌م به منطقۀ لشکر92 اعزام دارید.

3- انتخاب مواضع آتشبار کاتیوشا و 175م‌م را با لشکر92 همآهنگ نمایید.

ح- گروه44 توپخانه:

1- یک آتشبار 130م‌م به منطقۀ لشکر92 زرهی اعزام دارید.

2- گروه (-) آماده ‌باشید، بنا به دستور، در منطقۀ لشکر92 به‌کار روید.

خ- گروه55 توپخانه:

آماده‌باشید به منطقۀ لشکر92 زرهی تغییر مکان دهید.

 

آمادگی یگان‌های دارای مسئولیت سرزمینی، در مقابل حملۀ احتمالی ارتش عراق[2]

پس از ابلاغ دستور جزءبه‌جزء شماره 1 نزاجا در تاریخ بیستم شهریور 1359 و تصریح و تشریح مأموریت، نیروهای زمینی یگان‌های عمده در مناطق سرزمینی جنوب، غرب و شمال‌غرب، با رعایت ویژگی‌های مناطق تحت مسئولیت، خود را برای مقابلۀ تمام‌عیار با تهاجم احتمالی دشمن آماده کردند.

الف- لشکر81 زرهی

براساس طرح دفاعی ابوذر و دستور جزءبه‌جزء شماره 1 نزاجا، دستورهای تکمیلی توسط لشکر81 تهیه و به‌رغم حضور تعدادی از یگان‌های لشکر در منطقۀ عملیاتی شمال‌غرب، مأموریت جدید لشکر، به یگان‌های تابعه ابلاغ شد.

مأموریت:

لشکر81 زرهی از نوسود (92-08) تا کانی‌سخت (81- 04) در مرز باختری، با اعزام عناصر تأمینی، حرکت نیروهای متجاوز دشمن را در سرزمین‌های بلافصل مرزها به‌تأخیر می‌اندازد و با اشغال مواضع از نوسود تا کانی‌سخت دفاع می‌نماید و سپس آماده می‌شود در خط عمومی قصرشیرین– خسروی– خانقین– بغداد، بنا به‌دستور، تک نماید.

مانور:

لشکر81 زرهی با به‌کار بردن گروه رزمی مسلم در شمال، از نوسود تا شیخ‌صله و تیپ3 در وسط تا نفت‌شهر و تیپ1 در جنوب تا کانی‌سخت، در منطقه واگذاری دفاع می‌نماید. تیپ2 زرهی در احتیاط، منطقه تجمعی را در حوالی گواور اشغال و آمادۀ اجرای پاتک در مناطق رخنۀ احتمالی دشمن می‌گردد و سپس آماده می‌شود در خط عمومی قصرشیرین– خسروی– خانقین– بغداد، بنا به‌دستور، تک نماید.[3]

گفتنی است که در مقابل منطقۀ مسئولیت سرزمینی لشکر81 زرهی، یگان‌هایی از سپاه یکم و دوم ارتش عراق صف‌آرایی کرده بودند.[4]  

ب- لشکر92 زرهی اهواز

براساس طرح دفاعی ابوذر و دستور جزءبه‌جزء شماره 1 نزاجا، دستورهای تکمیلی توسط لشکر تهیه و به‌‌رغم حضور تعدادی از یگان‌های لشکر در مناطق مرزی، مأموریت جدید لشکر به یگان‌های تابعه به شرح زیر ابلاغ شد.  

مأموریت:

لشکر92 زرهی با استقرار نیروهای خود در حوالی مرز (برابر گسترش کنونی)، از نهر عنبر تا دهانه فاو را پوشش می‌نماید و به‌محض تک ناگهانی منظم ارتش عراق، با زیر امر گرفتن کلیۀ عناصر ژاندارمری منطقه، هدایت عملیات را به‌عهده می‌گیرد و با نیروی موجود در منطقه، در مقابل تجاوزات ناگهانی دشمن پدافند می‌نماید.

اجرا:

تیپ1: حرکت کنید و مواضع جلو را با 2 گروه رزمی، یکی در طلائیه و یکی در شلمچه اشغال نمائید. مأموریت تیپ پدافند از مناطق یادشده می‌باشد. یک گروهان تانک از گردان زرهی پادگان دژ زیر امر ستاد اروند قرار گیرد. گردان232 تانک با تجهیزات کامل به خرمشهر اعزام و زیر امر ستاد اروند قرار گیرد. فرمانده پادگان هفتگل به‌محض رؤیت این دستور، با کلیۀ تجهیزات حرکت و در پادگان حمید زیر امر تیپ 1 قرار گیرد و گردان 221 سوارزرهی به‌محض دریافت این دستور، با بقیۀ یگان به منطقه حرکت کند و از خرابه تا کیلومتر25 را پوشش کند.

تیپ2: به‌محض دریافت این دستور، حرکت و مواضع خود را در عین‌خوش اشغال نمائید. سپس خودروهای شنی‌دار با مازهای تیپ به منطقه اعزام گردند. همچنین به گروه رزمی تیپ37 نیز ابلاغ شد مواضع پدافندی را اشغال و گردان پیاده و گروهان تانک اعزامی از تهران (لشکر21 پیاده) را زیر امر بگیرد و در مواضع خود پدافند کند. به گردان 283 سوارزرهی نیز ابلاغ شد به‌محض دریافت این دستور حرکت کند و از نهر تا صفریه را پوشش نماید.

تیپ3: به‌محض رؤیت این دستور مواضع خود را در الله‌اکبر اشغال کنید. [5]

نقشۀ شماره 4- مناطق مسئولیت یگان‌های سرزمینی، براساس طرح دفاعی «ابوذر» نزاجا

           

مقایسۀ یگان‌های توپخانۀ صحرایی ارتش ایران و ارتش عراق قبل از آغاز تهاجم سراسری عراق

الف-  استعداد یگان‌های توپخانه صحرایی نزاجا در آغاز دفاع مقدس (31/6/1359)

تعداد
برحسب لوله

تعداد
برحسب آتشبار

تعداد
برحسب گردان

نـوع جنگ‌افزار

234

39

13

هویتزر  105م‌م    

66

11

3 گردان + 2 آتشبار

هویتزر  155م‌م ک 

270

45

15

هویتزر  155م‌م  خ ک

44

11

3 گردان + 2 آتشبار

هویتزر  203 م‌م ک 

36

9

3

هویتزر 203 م‌م خ ک

144

24

8

توپ 130م‌م   

36

9

3

هویتزر  175م‌م خ ک  

2560

16

5 گردان + 1 آتشبار

موشک انداز کاتیوشا 122م‌م

18

3

1

خمپاره‌انداز 120 م‌م [6]

3408

167

55 گردان +  2 آتشبار

جمـع

 

 

ب-  استعداد یگان‌های توپخانه پدافند هوایی نزاجا در آغاز دفاع مقدس (31/6/1359)[7]

15 گردان 23م‌م دولوله‌ای- سه گردان و یک آتشبار 23م‌م چهار لوله‌ای (شیلکا)- سه گردان 57م‌م خودکششی دولوله‌ای- یک آتشبار اورلیکن

 

ج- استعداد یگان‌های توپخانۀ ارتش عراق در آغاز دفاع مقدس ( 31/6/1359 )[8]

گردان
پدافند هوایی

گردان

ضد تانک

آتشبار
خمپاره‌انداز

گردان
توپخانه صحرائی

یگـان   عمـده

1

1

3

4

لشـکر2  پیـاده

1

1

2

3

لشـکر4  پیـاده

1

1

2

7

لشـکر7  پیـاده

1

1

3

6

لشـکر8  پیـاده

3

لشـکر11 پیـاده

1

1

1

4

لشـکر1 مکـانیزه

1

1

5

لشـکر5  مکـانیزه

1

5

لشـکر3  زرهـی

1

1

5

لشکر6  زرهـی

1

4

لشـکر9  زرهـی

1

1

6

لشـکر10 زرهـی

1

4

لشـکر12 زرهـی

3

تـیپ77  تـکاور

3

4

5

ستـاد کـل

12

13

12

68

جمـع    کـل

 

منبع: توپخانه در سد و تثبیت متجاوز، نجفی راشد و هکاران، محمد، 1396، ایران سبز، تهران


[1]– دستور جزءبه‌جزء شماره 1 نزاجا،20  شهریور 1359، ج ر، 68 ، کتاب اطلس پدافندی، ص 18

[2]– عملکرد توپخانه در منطقۀ عملیاتی شمال‌غرب در این جلد از کتاب، مورد بررسی قرار نگرفته است که از مهم‌ترین دلایل آن، می‌توان به ویژگی‌های خاص منطقۀ یاد شده و عدم دسترسی به کلیۀ مدارک مورد نیاز اشاره کرد. ضمن اینکه در مرحلۀ سد و تثبیت دشمن، هیچ یک از نویسندگان کتاب حاضر، در این مقطع زمانی، در منطقۀ عملیاتی شمال‌غرب در حال انجام وظیفه نبوده‌اند.

[3]– طرح دفاعی ابوذر لشکر81 زرهی – ط – س – 59 – شهریور 1359.

[4]– اطلس پدافندی، ص 80، سرتیپ‌دوم سعید پورداراب.

[5]- لازم به ذکر است که در مقابل منطقۀ مسئولیت سرزمینی لشکر 92 زرهی، یگان‌هایی از سپاه سوم ارتش عراق صف‌آرایی کرده بودند.

[6]– این یگان بلافاصله بعد از  شروع جنگ به هویتزر105م‌م نیز مجهز شد.

[7]– آراسته، ناصر، سرتیپ و بختیاری، مسعود، سرتیپ‌دوم، توپخانه در دفاع مقدس، انتشارات ایران سبز، تهران، 1391

[8]- انقلاب اسلامی، 31/5/1360.

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده