عملیات بدر(6)
اولين پيام مبني بر وصول عناصري از يگانهاي حملهور به كرانه شرقي رودخانه دجله در ساعت 13:10 به وسيله لشكر 31 عاشورا گزارش شد. اين لشكر در اين ساعت چنين گفت -نفرات اين لشكر در كنار رود دجله وضو ميگيرند، بگوئيد ظفر1 بيايد و ازما عبور كند - برمبناي اين گزارش لشكر عاشورا فرمانده قرارگاه كربلا فوراً از قرارگاه خاتمالانبياء(ص) درخواست كرد، بالگردهاي ترابري هوانيروز آماده براي هليبرن عناصر قرارگاه ظفر1 باشند.

هدايت عمليات بدر و نتايج حاصله از آن( بخش یکم)

مروري بر كليات طرح عمليات

در بررسي مرحله طرح‌ريزي عمليات مورد بحث، ملاحظه شد كه قرارگاه اصلي هدايت كننده اين عمليات قرارگاه خاتم‌الانبياء(ص) بود كه در حقيقت بالاترين رده فرماندهي نيروهاي مسلح ايران بود. درباره چگونگي تشكيل اين فرماندهي و افراد متشكله آن اطلاع دقيقي در دسترس ما قرار نگرفت. فقط اين نكته مشخص بود كه فرماندهي اين قرارگاه با حجت‌الاسلام هاشمي رفسنجاني نماينده امام – فرمانده كل قوا – در شوراي عالي دفاع بود.

با توجه به اين‌كه يگان‌هاي عمده اجرائي اين قرارگاه عناصر ارتشي و سپاهي بودند، فرمانده نيروي‌زميني ارتش و فرمانده سپاه‌پاسداران انقلاب اسلامي، شخصاً در طرح‌ريزي و هدايت اين عمليات به نوعي نظارت مستقيم داشتند. از نظر سازمان يگان‌هاي اجرائي در رده لشكرها و تيپ‌هاي مستقل سپاه و ارتش دو قرارگاه فرعي و طرح‌ريزي و اجرائي به نام قرارگاه كربلا و نجف سازماندهي شده بودند كه به صورت تركيبي عناصر ارتشي و سپاهي بود. طرح اصلي اجرائي عمليات به‌وسيله اين دو قرارگاه تهيه شد و قرارگاه خاتم‌الانبياء(ص) فقط يك دستور كلي براي طرح‌ريزي به اين دو قرارگاه ابلاغ كرده بود.

گرچه قرارگاه‌هاي نجف و كربلا به صورت قرارگاه مشترك فعاليت داشتند، ولي از بررسي حوادث نبرد چنين استنباط مي‌شود كه غالباً دستورات اجرائي به يگان‌هاي ارتشي از طرف فرماندهي ارتش (معمولاً فرمانده نيروي‌زميني) و به يگان‌هاي اجرائي سپاه از طرف فرماندهي سپاه ابلاغ مي‌شد. به استثناي يگان هوانيروز و عناصر مهندسي سنگين كه در كنترل عملياتي مستقيم قرارگاه خاتم‌الانبياء(ص) بودند و مأموريت آن‌ها از طريق آن قرارگاه ابلاغ مي‌گرديد. همچنين مأموريت نيروي هوائي از طريق قرارگاه خاتم‌الانبياء(ص) ابلاغ مي‌شد.

براساس تدبير كلي فرماندهي قرارگاه خاتم‌الانبياء(ص) منطقه عمليات مورد بحث به دو قسمت شمالي و جنوبي تقسيم شده بود كه در قسمت شمال يگان‌هاي قرارگاه نجف و در جنوب يگان‌هاي قرارگاه كربلا وارد نبرد مي‌شدند. مأموريت هر دو قرارگاه آن بود كه با عبور از منطقه آبگير و باطلاقي هورالهويزه در منطقه بين القرنه (تلافي دو رودخانه دجله و فرات) در جنوب و قلعه صالح در شمال در جبهه‌اي به عرض حدود 70 كيلومتر از شرق به غرب حمله كنند و پس از انهدام يا عقب راندن نيروهاي عراق در شرق دجله، از رودخانه دجله عبور كنند و سرپلي در كرانه غربي آن رودخانه تصرف و تا حدود چهار كيلومتري غرب محور اصلي عماره بصره سرپل را توسعه دهند، به‌نحوي‌كه محور يادشده را در بين عماره بصره تحت كنترل خود قرار داده و هرگونه تحرك نيروهاي عراق را در اين محور قطع نمايند. بدين وسيله شهر بصره را از سمت شمال مورد تهديد قرار دهند بنابراين، عمليات بدر شامل دو مرحله كلي بود كه مرحله يكم پيشروي در منطقه شرق دجله از منطقه هورالهويزه و تصرف كرانه شرقي دجله و مرحله دوم عبور از رودخانه دجله و تصرف و تأمين سرپل در غرب آن رودخانه و قطع محور مواصلاتي عماره بصره بود.

براي اجراي مأموريت مورد نظر چهار لشكر و يك تيپ مستقل ارتشي با استعداد رزمي كمتر از استعداد سازماني و هشت لشكر و چهار تيپ مستقل سپاهي با استعداد رزمي كمتر از لشكر استاندارد در نظر گرفته شده بود و جمع گردان‌هاي مانوري اين يگان‌ها 110 گردان بود كه كمتر از گردان‌هاي مانوري 10 لشكر بود، در حالي‌كه از نظر شكل ظاهري سازماني در اين نبرد 12 لشكر و پنج تيپ مستقل شركت داشتند. ضمن اين‌كه استعداد رزمي گردان‌هاي سپاه حدود 50% يك گردان رزمي استاندارد بود.

مسئله حياتي در اين نبرد وسائل عبور از هور و رودخانه بود. براي روشن شدن اهميت اين موضوع يادآوري مي‌شود كه طبق ضميمه يك پيوست مهندسي طرح عملياتي حيدر براي عبور يگان‌هاي حمله‌ور قرارگاه كربلا از منطقه هورالعظيم تعداد 10 آبراه در نظر گرفته شده بود، كه يگان‌هاي دنبال كننده نيز بايد از همان آب‌راه‌ها استفاده مي‌كردند. بنابراين اساس حركات اين عمليات به صورت آب خاكي بود كه بايستي با عبور از مناطق آبگير با وسايل و تجهيزات شناور انجام مي‌گرفت تا يگان‌ها به زمين‌هاي خشك شرق دجله مي‌رسيدند.

بعد از پاك كردن شرق دجله از وجود نيروهاي دشمن و تصرف كرانه شرقي آن رودخانه، براي عبور از رودخانه كه عرض آن 75 تا 250 متر در منطقه نبرد بدر برآورد شده بود، نيز وسايل عبور لازم بود. البته در برآورد اطلاعاتي سه دستگاه پل ثابت و سه دستگاه پل نظامي بر روي رودخانه دجله در منطقه عمليات در نظر گرفته شده بود و اگر هر شش دستگاه پل سالم به‌دست نيروهاي ما مي‌افتاد، تسهيلات كافي براي عبور فراهم مي‌گرديد. اما بايد توجه داشت كه شديدترين اقدامات پدافندي دشمن در حوالي اين پل‌ها بود. بنابراين حداقل در مراحل اول عبور، نيروهاي خودي مجبور بودند با استفاده از وسايل شناور نظامي از نقاطي‌كه دفاع دشمن ضعيف‌تر بود، عبور كنند. براي اين منظور طراده‌هاي سنگين 40 تني و 60 تني و هاور‌كرافت و انواع قايق‌هاي سبك منظور گرديده بود كه هم در آبراه‌هاي منطقه هور و هم در عبور از رودخانه دجله قابل بهره‌برداري بودند. براي عبور از مناطق آبگير كم‌عمق هور حداقل يك پل از نوع خيبري يك به ظرفيت سه تن و به طول پنج كيلومتر و يك پل از نوع خيبري دو به ظرفيت هشت تن و به طول 10 كيلومتر در نظر گرفته شده بود.

قرارگاه عملياتي كربلا در برآورد وضعيت عملياتي كه براي عمليات مورد بحث انجام داده بود، درباره چگونگي امكان عبور از هور و بعد از رودخانه دجله به اين نتيجه رسيده بود كه جمع نيروهائي كه در مرحله اول نبرد بايستي وارد عمل شوند، 34 گردان مي‌باشد. كه با توجه به عوامل مؤثر در عبور بايستي در چهار موج از منطقه هور بگذرند. در موج اول نيروهاي نفوذي با قايق‌هاي سه نفره در يك ستون و با 40 قايق بي‌موتور چهار ساعت و 35 دقيقه قبل از تاريكي سوار بر قايق‌ها مي‌شوند و طوري حركت مي‌كنند كه در آغاز تاريكي به انتهاي معابر برسند.

در موج دوم در هر معبر متناسب با عرض آن به‌دنبال موج اول با قايق‌هاي هشت نفره چينگو حركت مي‌نمايند كه براي هر گروهان 15دستگاه قايق لازم است. در موج سوم كه تك را از خاك‌ريز جلو تا ساحل رودخانه انجام مي‌دهد، بعد از موفقيت موج دوم با قايق‌هاي هشت نفره از منطقه هور مي‌گذرد. بالاخره در موج چهارم شناورهاي بزرگ‌تر و با ظرفيت بيشتر عبور مي‌نمايند . به طور كلي براي عبور عناصر مانوري يگانهاي عبور كننده از هورالعظيم در مرحله اول عمليات، حداقل 600 دستگاه قايق سه نفره بدون موتور و 1000 دستگاه قايق موتوري و 40 دستگاه قايق بزرگ وهاور کرافت لازم بود. براي تداوم عمليات و پشتيباني يگانها در غرب هور حداقل بايستي سه دستگاه پل از نوع خيبري در منطقه هور برقرار مي‌شد. براي اين منظور حداقل 470 دستگاه قايق ، 150 دستگاه بولدوزر و وسايل آب و خاكي و 22 دستگاه نفر بر از نوع خشايار و 20 فروند قايق 80 فوتي و 200 متر سطحه فلزي مورد نياز برآورد شده بود . در برآورد ياد شده براي مرحله دوم نبرد كه عبور از رودخانه دجله بود، چنين نظر داده شده بود كه در صورت توقف یگان هاي حمله ور ما در كرانه شرقي دجله – بعد از اجراي مرحله يكم – نيروهاي دشمن فرصت خواهند يافت مواضع پدافندي غرب رودخانه را پيش از پيش تحكيم نمايند. بنابراين با بكارگيري روش عبور تعجيلي از رودخانه ، به محض اينكه يگان هاي ما به كرانه شرقي رسيدند .

عمليات عبور از رودخانه دجله آغاز شود. براي اين منظور لازم است عناصر موج چهارم حمله مورد استفاده قرار گيرند . با روش تعجيلي توام با غافلگيري از رودخانه عبور شود و سرپلهاي پيش بيني شده تصرف گردد . البته در اين برآورد مشكلات فوق العاده اين عمليات مورد توجه ويژه قرار گرفته بود تا آن حد كه احتمال عدم موفقيت جلوه گر شده بود.

لازم به ياد آوري است كه برآورد وضعيت ياد شده فقط مربوط به قرارگاه كربلا و نيازمندي‌هاي يگانهاي آن بود. كه ماموريت حدود نيمي از منطقه عمليات را عهده دار بود و در نيمه ديگر قرار گاه نجف وارد عمل مي‌شد. كه آن هم با همين مسايل مواجه بود و همين نيازمندي‌ها را داشت . بنابراين عمليات بدر مشكلترين و پيچيده ترين و گسترده ترين نبردي بود كه تا آن موقع از مرحله جنگ تحميلي طرح و اجرا مي گرديد.

به هر حال با وجود همه اين مشكلات و عوامل بازدارنده ، اين نبرد به همان طريقي كه در طرح عملياتي حيدر قرارگاه كربلا و طرح عملياتي شماره 1 ابوذر قرارگاه نجف طرح ريزي شد ، از ساعت 23:21 روز 20 اسفند ماه 1363 آغاز گرديد. كه شمه اي از چگونگي جريان اين نبرد را بر مبناي جدول حوادث در دسترس بيان مي كنيم .

چنين به نظر مي رسد كه ساعت شروع حمله ساعت 23:00 روز 20 اسفند ماه تعيين شده بود. ولي در جريان عمل چند دقيقه به تاخير افتاد . از جمله حوادث منفي آن بود كه 10 دقيقه قبل از ساعت 23:00 لشكر 27 محمد رسول الله (ص) گزارش داد، پرسنل دو گردان آن لشكر بعلت سوء تغذيه مبتلا به اسهال شده اند و درخواست واگذاري 2 گردان پياده از لشكر 21 پياده كرد در شبكه ارتباطي تيپ 44 قمربني‌هاشم نيز اختلال ايجاد شد و آتش توپخانه دشمن از همان ساعت به موضع حمله نيروهاي ايران كه در جزاير مجنون بود، روانه گرديد. دشمن با اجراي گلوله هاي منور تلاش كرد منطقه را روشن كند و حركت نيرو هاي ما را تحت نظر بگيرد. بنابراين غافلگيري تقريبا از ميان رفته بود. ولي به هر حال حركت ها شروع شده بود و يگانها از موضع حمله به طرف خط عزيمت رفته بودند .

قرارگاه خاتم الانبياء(ص) در ساعت 23:21 روز 20 اسفند ماه فرمان حمله را به شرح زير ابلاغ كرد:

«ياالله ، ياالله ، ياالله و قاتلو هم حتي لا تكون فتنه» يا فاطمه الزهرا يا فاطمه الزهرا ادركني». بدين ترتيب يكي از سخت ترين نبردهاي نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران با نيروهاي متجاوز عراق در منطقه هورالهويزه و شرق دجله آغاز شد. نظر به اينكه در ساعات قبل از شروع عمليات يگانهاي حمله ور به مواضع پدافندي دشمن نزديك شده بودند. در همان دقايق بعد از ابلاغ فرمان حمله بعضي از يگانهاي حمله ور با نيروهاي دشمن اخذ تماس كردند و درگيري آغاز شد. به نحوي كه قرارگاه نجف در ساعت 23:35 اعلام كرد لشكر 7 وليعصر در مواضع دشمن رخنه ايجاد كرد. چند دقيقه بعد يگانهاي حمله ور

خط مقدم قرارگاه كربلا نيز قسمتي از سيل بند يكم خط دفاعي دشمن را تصرف كردند .

لازم به توضيح اينكه طبق طرح ترسيمي (  كالك ) عمليات ، خط گسترش نيروهاي ايران قبل از شروع عمليات، تقريبا حاشيه غربي جزاير مجنون و امتداد آن در شمال و جنوب جزاير بود. اما بايد توجه داشت كه به علت وضعيت خاص زمين منطقه عمليات در امتداد خطوط و نقاط چندان قابل تشخيص نبود و موقعيت يگانهاي خودي و دشمن نيز عموماً در حاشيه شرقي مناطق خشك غرب هورالهويزه و شرق دجله منظور گرديده بود. بدين ترتيب بين خط مقدم گسترش نيروهاي ايران تا نيروهاي عراق در منطقه هور يگاني وجود نداشت واين فاصله حدود 7 كيلومتري خالي از نيروهاي ايران و عراق بود.

بنابراين در صورتي‌كه گزارشات و برآوردهاي نيروهاي خودي داراي دقت كافي بوده باشند، نيروهاي حمله‌ور ايران  در عبور از آبراه‌هاي منطقه هور با نيروهاي دشمن درگير نشدند، فقط آتش توپخانه دشمن بر آن منطقه روانه گرديد. اولين خط دفاعي نيروهاي دشمن در سد خاكي غرب هور بود، تا كرانه رودخانه 2 رديف سد خاكي سراسري شمالي جنوبي ديگر بود كه رده دوم و سوم دفاعي دشمن را تشكيل مي‌داد. بالاخره رده چهارم دفاعي دشمن حاشيه غربي رودخانه دجله بود و خط سرپلي كه در غرب رودخانه انتخاب شده بود، سد خاكي شمالي جنوبي بود كه در حدود 4 تا 5 كيلومتري غرب محور مواصلاتي عماره بصره قرار داشت.

با توجه به توضيحاتي كه درباره كليات وضعيت گسترش نيروهاي ايران و عراق در زمان شروع عمليات داده شد، چنين به نظر مي‌رسد كه قسمتي از سخت‌ترين مراحل عمليات كه عبور از منطقه هور، بود نسبتاً به سادگي انجام شد. نيروهاي ما بدون درگيري جدي با نيروهاي دشمن به اولين خط پدافندي او رسيدند و در مدت نيم‌ساعت قسمتي از آنرا تصرف كردند. ولي درگيري جدي از همان‌موقع در تمام عرض منطقه نبرد شروع شد. به نحوي‌كه قرارگاه‌هاي نجف و كربلا گزارش دادند، كليه يگان‌هاي حمله‌ور با دشمن درگير شدند و چنان به نيروهاي دشمن فشار آوردند كه طبق اطلاعات دريافت شده از پست شنود در ساعت 23:40 نيروهاي دشمن به رده بالاتر خود گزارش دادند كه وضع سيل‌بند اول خوب نيست و درخواست نيروي كمكي كردند. برمبناي اين اطلاع از وضع دشمن، فرماندهي عمليات دستور داد هرچه سريع‌تر به سمت غرب پيشروي كنند و قبل از آنكه نيروهاي تقويتي دشمن به خطوط اول يا دوم پدافندي برسند آن خطوط را تصرف و تأمين نمايند.

در اجراي اين دستور رزمندگان دلاور ما به سرعت خود افزودند و نيروهاي دشمن را از قسمت‌هائي از خط دفاعي اول عقب راندند و بعضي از يگان‌ها از جمله لشكر 8 نجف تابع قرارگاه كربلا در ساعت 01:30 به خط دوم پدافندي دشمن رسيدند. البته طبق گزارش های يگان‌ها، لشكر 8 نجف اولين واحدي بود كه در مدت كمتر از 5/2 ساعت به چنين پيروزي دست يافت و چند دقيقه بعد لشكر 17 علي‌ابن‌ابي‌طالب نيز اعلام كرد به خط دفاعي دشمن رسيده است.

در قسمت شمالي منطقه نيز يگان‌هاي قرارگاه نجف موفق شدند تا ساعت 02:05 بعد از نيمه شب 21 اسفندماه پيشروي قابل ملاحظه‌اي داشته باشند.

پيشروي لشكرهاي حمله‌ور به سرعت ادامه داشت. به نحوي‌كه در ساعت 03:15 صبح روز 21 اسفندماه عناصر لشكر 8 نجف از خط دوم دفاعي دشمن نيز عبور كردند و چند دقيقه بعد تيپ 44 قمر‌بني‌هاشم نيز اعلام كرد، در غرب سيل‌بند دوم در حال پيشروي است.

در ساعت 4 صبح روز 21 اسفندماه قرارگاه عملياتي نجف گزارش داد كه يگان‌هاي آن قرارگاه مرحله اول عمليات خود را با موفقيت به پايان رسانده و مرحله دوم را آغاز كرده‌اند. ولي بعداً مشخص شد كه اين گزارش اغراق‌آميز بوده است. درباره مراحل عمليات لازم به‌يادآوري است كه طبق طرح كلي اين عمليات شامل دو مرحله اصلي بود. كه مرحله اول آن پيشروي تا رودخانه دجله و عبور از آن و تصرف سرپل در غرب رودخانه و مرحله دوم توسعه سرپل غرب رودخانه در جنوب تا القرنه و در شمال تا حوالي قلعه صالح بود.

فرماندهي قرارگاه عملياتي نجف طرح مانور خود را برمبناي همان دو مرحله كلي پايه‌ريزي كرده بود. بدين ترتيب كه در مرحله اول عمده قواي آن فرماندهي شامل لشكرهاي 5 نصر، 7 ولي‌عصر، 14 امام‌حسين(u) و لشكر 77 پياده ارتش و تيپ امام‌حسن به سمت غرب پيشروي مي‌كردند، از هور و رودخانه دجله عبور مي‌نمودند و سرپلي را در غرب رودخانه تصرف مي‌كردند. در مرحله دوم ضمن تثبيت مواضع در غرب دجله با لشكر 14 حمله را براي توسعه سرپل به طرف شمال ادامه مي‌دادند.

طرح مانور قرارگاه عملياتي كربلا اين بود كه اين مأموريت را در سه مرحله انجام مي‌داد. در مرحله اول مانند عمليات قرارگاه نجف عبور از رودخانه دجله و تصرف سرپل در غرب آن بود كه لشكرهاي 17 و 31 و 8 وتيپ 44 به ترتيب از شمال به جنوب در شمال نهر روطه اين مأموريت را اجرا مي‌كردند. در مرحله دوم لشكرهاي 21 پياده ارتش و 27 سپاه و همچنين عناصر قرارگاه ظفر كه شامل تيپ 55 پياده ارتش و تيپ 33 المهدي سپاه‌پاسداران بود از منطقه تصرف شده بوسيله لشكر 8 نجف عبور از خط مي‌كردند و منطقه سرپل را دركرانه شرقي و غربي رودخانه به طرف جنوب توسعه مي‌دادند. بنابراين سمت حمله در اين موقع شمالي جنوبي بود. بالاخره در مرحله سوم همان عمليات توسعه سرپل به طرف جنوب ادامه يافته و كرانه جنوبي رودخانه فرات در حوالي القرنه تصرف و تامين مي گردد ( به خلاصه نقشه عملياتي مراجعه شود ) .

با توجه به گزارشات يگان هاي حمله ور، پيشروي تا ساعت 4 صبح رضايت بخش بود. اما فرماندهي عمليات در نظر داشت قبل از شروع روشنائي روز 21 اسفند مرحله اول نبرد به پايان برسد. بدين جهت به يگانها دستور دادند، تلاش خود را بيشتر كنند. اما باتوسعه عمليات ملاحظه گرديد که اين پيشرفتها در تمام مناطق جبهه نبرد هماهنگ و يكسان نبوده و بعضي يگانها هنوز از خط دوم پدافندي دشمن عبور نكرده اند. كه از جمله وضع لشكرهاي 17 علي ابن ابيطالب و 31 عاشورا در ساعت 04:00 صبح به همان صورت كه گفته شد، اعلام گرديد. فرماندهي قرارگاه كربلا به قرارگاه خاتم الانبياء(ص) گزارش داد؛ پيشروي لشكر 31 عاشورا به كندي انجام گرفته ولي پيشروي تيپ قمر بني هاشم بسيار خوب بوده است. به نحوي كه عناصر آن تيپ گزارش دادند در ساعت 04:15 روز 21 اسفند، در حوالي پل الحريب در شمال نهر روطه به كرانه شرقي دجله رسيده است و آن پل را منهدم كرده است. اما وضعيت ساير يگانها براي فرماندهي قرارگاه كربلا كاملا روشن نبود. چنانكه قرارگاه كربلا در ساعت 04:40 از فرمانده لشكر عاشورا خواست چگونگي الحاق يا عدم الحاق با يگانهاي همجوار را روشن سازد .

در ساعت 05:45 روز 21 اسفند ماه آخرين وضعيت يگانهاي قرارگاه كربلا به شرح زير اعلام شد .

«لشكر 8 نجف و لشكر 31 عاشورا پشت سيل بند دوم كاملا مستقر شده اند . ظاهرا ادامه ماموريت آنها به علت عدم به پاي كار آمدن به موقع ساير نيروها مشكل مي‌باشد. لشكر 17 علي‌ابن‌ابيطالب هم پشت سيل‌بند دوم باقي ماند، فقط تيپ 44 قمربني‌هاشم توانسته است خود را در حاشيه باريكي به دجله برساند. اين پيشروي ناهماهنگ است بايد مطمئن شد كه سيل‌بند دوم اشغال و محكم شده است»

با توجه به اعلام وضعيت بالا، چنين به نظر مي‌رسد كه يگان‌هاي حمله‌ور موفق نشدند در مدت تاريكي شب 20 به 21 اسفندماه نيروهاي دشمن را تا رودخانه دجله عقب برانند و درخط دفاعي دوم نيروهاي دشمن كه سيل‌بند دوم در غرب منطقه هور بود و تا رودخانه دجله حدود 3 تا 4 كيلومتر فاصله داشت متوقف شدند. فقط تيپ قمربني‌هاشم در قسمت باريكي به سمت پيشرفتگي رودخانه دجله در كرانه شرقي كه به صورت دايره‌اي تا نزديك خط دفاعي دشمن به سمت شرق پيشرفته بود به كرانه شرقي رودخانه دجله رسيد. اما به علت اينكه ساير يگان‌ها عقب‌تر مانده بودند، فرمانده اين تيپ نيز دچار نگراني شد و احتمالاً اين نگراني را به فرماندهي قرارگاه كربلا اعلام كرد. در پاسخ به آن تيپ گفته شد «پل در اختيار شما است -منظور پل الحريب- چنان‌چه جناح شمالي خود را حفظ كنيد، دشمن نمي‌تواند كاري بكند»

اكنون روشنائي روز 21 اسفندماه آغاز شده و مبارزه نيروهاي طرفين به صورت رويايي بود و نيروهاي دشمن توانسته بودند، حمله نيروهاي ايران را در سيل‌بند دوم غرب هورالهويزه متوقف سازند. طبق خاصيت جنگ هرگاه حمله از دور افتاد و يا متوقف گرديد، معمولاً نوبت نيروي مدافع براي وارد كردن فشار به نيروي حمله‌ور مي‌رسد. در اين نبرد نيز همين وضع پيش آمد. در ساعت 07:35 فرماندهي لشكر علي‌ابن‌ابي‌طالب گزارش داد، تحت فشار تانك‌هاي دشمن در جلو سيل‌بند دوم قرار دارد. فرماندهي قرارگاه كربلا ضمن اعلام اين وضع به قرارگاه خاتم‌الانبياء(ص) از آن قرارگاه درخواست كرد بالگردهاي مسلح را براي انهدام تانك‌هاي دشمن وارد عمل سازد.

در جريان روز 21 اسفند برخلاف ساير عمليات‌هاي اجرا شده تا آن‌موقع، نبرد متوقف نگرديد و نيروهاي حمله‌ور ايران به تلاش خود براي وصول به كرانه شرقي دجله ادامه دادند. بر اثر اين تلاش عناصر لشكر 31 عاشورا نيز در ساعت 08:00 گزارش دادند در قسمت پيشرفتگي رودخانه دجله در كرانه شرقي كه به اصطلاح آنرا منطقه كيسه‌اي شكل نام‌گذاري كرده بودند به رودخانه رسيده‌اند. بنابراين اولين منطقه‌اي كه  از كرانه شرقي دجله به تصرف نيروهاي ايران درآمد، همان قسمت كيسه‌اي شكل بود كه بعد از حدود 9 ساعت نبرد تصرف گرديد. فرمانده لشكر 31 عاشورا از قرارگاه كربلا خواست به تيپ 44 قمربني‌هاشم كه به پل الحربيه رسيده بود، دستور دهد آن پل را سالم نگهدارد تا لشكر عاشورا از آن عبور كند و به سمت غرب دجله پيشروي نمايد. اما تيپ قمربني‌هاشم قبلاً گزارش داده بود كه اين پل منهدم شده است به هرحال فرمانده سپاهي قرارگاه كربلا به تيپ قمربني‌هاشم دستور داد پل را نگهدارد.

دو نكته حائز اهميت را بايد يادآور شويم. اول آنكه در اسناد و مداركي كه در دسترس ما قرار گرفت، بيشتر جريان نبرد عناصر قرارگاه كربلا ثبت شده بود. با توجه به اينكه در اين نبرد دو قرارگاه عمده به نام كربلا و نجف وارد نبرد شده بودند، درباره چگونگي جريان نبرد يگان‌هاي قرارگاه نجف كه مستقيماً تحت امر قرارگاه خاتم انجام وظيفه مي‌كرد، مطالب زيادي درج نگرديده بود. بدين جهت وضعيت نبرد عناصر آن قرارگاه براي ما چندان روشن نگرديد.

 نكته ديگر آنكه قسمت اول نبرد، خود عبور از منطقه آبگير بود و راه تداركاتي زميني مناسب نداشت. بدين جهت تا هنگام احداث راه‌هاي تداركاتي مناسب، هرگونه پشتيباني تداركاتي بايستي به وسيله بالگرد، و هواناو و يا قايق صورت مي‌گرفت كه اين امر سبب بروز مشكلاتي براي پشتيباني تداركاتي به ويژه مهمات مي‌گرديد.

 درباره چگونگي پيشرفت عمليات يگان‌هاي قرارگاه نجف دومين پيام از شروع عمليات در ساعت 09:00 روز 21 اسفندماه به قرارگاه كربلا رسيد. فرماندهي قرارگاه نجف در اين پيام به فرماندهي قرارگاه كربلا به عنوان قرارگاه همجوار اعلام كرد كه يگان‌هاي قرارگاه نجف به حوالي آبادي‌هاي زجيه و ترابي در نزديكي كرانه شرقي دجله رسيده‌اند و جاده مواصلاتي عماره بصره در زير آتش توپخانه موشكي كاتيوشا قرار گرفته است.

فرماندهي قرارگاه كربلا احتمالاً بعد از دريافت پيام قرارگاه نجف مبني بر وصول به كرانه شرقي رودخانه به يگان‌هاي احتياط خود كه در سيل‌بند اول متوقف شده بودند، دستور داد جهت ادامه عمليات به جلو حركت كنند و كرانه شرقي دجله را تصرف و تأمين نمايند.

لشكر 17 علي‌ابن‌ابي‌طالب كه به صورت نيمه مستقل در جناح شمالي قرارگاه كربلا حمله مي‌كرد، در ساعت 0905 گزارش داد يك گردان از عناصر آن لشكر در سمت جنوب با عناصر تيپ 44 قمربني‌هاشم الحاق حاصل نموده است. بنابراين عناصر آن لشكر نيز به كرانه شرقي نزديك شدند. به همين جهت فرماندهي قرارگاه كربلا به آن لشكر دستور داد تلاش كند تا ساعت 1200 كرانه شرقي دجله راتصرف نمايد و چند دقيقه بعد همين دستور به لشكر 8 نجف كه در جنوب نهر روطه پيشروي مي‌كرد، ابلاغ شد و تأكيد گرديد كه در صورت تأخير اين امر نيروهاي دشمن در منطقه تقويت خواهند شد.

 در ساعت 09:30 برادر بشردوست، فرماندهي سپاهي قرارگاه كربلا شخصاً عازم خط مقدم منطقه نبرد شد. تا وضعيت عمليات را از نزديك مشاهده و بررسي نمايد و در غياب ايشان برادر آزادي مشغول انجام وظيفه در قرارگاه كربلا گرديد. برادر بشردوست حدود ساعت 0928 به منطقه لشكر 8 نجف رسيد تا با برادر كاظمي فرمانده آن لشكر وضعيت را بررسي نمايد.

 در حدود 0930 وضعيت يگان‌هاي خودي -قرارگاه كربلا- اميدوار كننده به نظر مي‌رسد به همين جهت فرماندهي قرارگاه كربلا به فرماندهي قرارگاه ظفر يك -تيپ 55 پياده و تيپ 33 المهدي- كه در احتياط بود ومأموريت عبور از منطقه لشكر 8 نجف را داشت، دستور داد مقدمات اجراي مأموريت پيش‌بيني شده را فراهم سازد و جهت شناسائي منطقه عوامل شناسائي را اعزام كند. از قرارگاه خاتم‌الانبياء(ص) نيز درخواست شد، مقدمات استفاده از يگان هوانيروز براي هلي‌برن عناصر قرارگاه ظفر را آماده نمايد. به منظور توجيه فرماندهي يگان هوانيروز، وضعيت كلي يگان‌هاي قرارگاه نجف به‌او اطلاع داده شد و از حدود ساعت 10:00 تلاش براي اعزام واحد هلي‌برن به مرحله عمل نزديك گرديد. از طرفي عنصر ديگر احتياط قرارگاه كربلا كه لشكر 27 محمدرسول(ص) بود، وارد عمليات شد و اين لشكر در ساعت 10:15 اعلام كرد كه پنج نفر از افراد دشمن را به اسارت گرفته است. احتمالاً اين امر در هنگام پيشروي عناصر آن لشكر براي عبور از يگان‌هاي جلو اتفاق افتاد. زيرا همين لشكر در ساعت 10:46 گزارش داد كه سيل‌بند اول را اشغال كرده است.

 نكته مهمي كه در بررسي گزارشات جلب توجه مي‌كند، اين‌است كه تمركز تلاش اصلي يگان‌هاي قرارگاه كربلا در مرحله اول عمليات عموماً منطقه پيشرفتگي شرقي دجله   – به اصطلاح رزمندگان منطقه كيسه‌اي- بوده است. زيرا با وجود اينكه در گزارشات قبلي تيپ 44 قمربني‌هاشم و لشكر 31 عاشورا اعلام كرده بودند به آن منطقه رسيده‌اند در ساعت 1054 لشكر 17 علي‌ابن‌ابي‌طالب نيز اعلام كرد به منطقه حربيه نزديك شده است. در حالي‌كه طول و عرض اين منطقه فقط حدود يك كيلومتر است و احتمالاً فقط يك پل در حربيه قرار داشت. ضمن اينكه مطابق نقشه منطقه مورد بحث، پيشرفتگي الحربيه به صورت يك دايره مسدودي بود كه بعد از تصرف آن بايستي عبور از رودخانه اجرا مي‌شد.

 در اين‌باره بايد توضيح بدهيم كه استناد ما به مدارك موجود در دسترس مي‌باشد و ممكن است در گزارشات ارسالي به چگونگي محل دقيق نقاط توجه كافي نشده باشد و فقط يك منطقه كاملاً مشخص مبناي روشن كردن وضعيت عمليات قرار گرفته باشد. به هرحال لشكر 17 علي‌ابن‌ابي‌طالب در شمال اين پيشرفتگي پيشروي مي‌كرد و طبق طرح ترسيمي (كالك) عمليات، محور عمومي پيشروي آن لشكر به طرف آلبومساد در پنج كيلومتري شمال پيشرفتگي مورد بحث بود. چنان‌كه در اعلام وضعيت در ساعت 11:45 وضعيت لشكر 17 چنين بيان شده كه عناصر آن لشكر در جناح جنوبي خود در حوالي پل‌الحربيه با تيپ قمربني‌هاشم الحاق جانبي حاصل كرده‌اند. در اين گزارش وضعيت ساير يگان‌ها بدينصورت اعلام شد كه در قسمت شمالي لشكر 17 مشكلي وجود ندارد. زيرا آن لشكر جناح شمالي خود را تأمين كرده و در جنوب نيز با تيپ 44 الحاق نموده است. سمت شمال لشكر 31 عاشورا نيز تأمين شده ولي در قسمت جنوب آن لشكر مشكلات هنوز به قوت خود باقي است. وضعيت لشكر 8 نجف هنوز روشن نيست و لشكر 27 نيز فعلاً مشكلي ندارد.

اولين پيام مبني بر وصول عناصري از يگان‌هاي حمله‌ور به كرانه شرقي رودخانه دجله در ساعت 13:10 به وسيله لشكر 31 عاشورا گزارش شد. اين لشكر در اين ساعت چنين گفت -نفرات اين لشكر در كنار رود دجله وضو مي‌گيرند، بگوئيد ظفر1 بيايد و ازما عبور كند – برمبناي اين گزارش لشكر عاشورا فرمانده قرارگاه كربلا فوراً از قرارگاه خاتم‌الانبياء(ص) درخواست كرد، بالگردهاي ترابري هوانيروز آماده براي هلي‌برن عناصر قرارگاه ظفر1 باشند.

در حالي‌كه لشكر عاشورا گزارش داد به كرانه شرقي دجله رسيده است، فرمانده لشكر 8 نجف كه در جنوب لشكر عاشورا بود در ساعت 13:22 اعلام كرد هنوز در پشت سيل‌بند دوم متوقف مي‌باشد و آماده مي‌گردد در شب به پيشروي خود ادامه دهد. يادآوري مي‌شود كه طبق طرح قرارگاه ظفر بايد از منطقه لشكر نجف و در قسمت جنوبي منطقه عبور از خط مي‌كرد.

چنين به نظر مي‌رسد كه با وجود تلاش فوق‌العاده نيروهاي ايران در روز 21 اسفندماه تلاش متقابل دشمن در سد كردن پيشروي نيروهاي ايران نيز فوق‌العاده افزايش يافت، نيروي‌هوائي دشمن در منطقه نبرد فعال شد و برتري مطلق هوائي را به‌دست آورد و سه يا پنج فروند بالگرد ايران را سرنگون كرد. به همين جهت فرماندهي قرارگاه خاتم‌الانبياء(ص) در ساعت 13:33 به قرارگاه كربلا درباره كاربرد بالگرد اطلاع داد، درحال حاضر به علت برتري هوائي دشمن و سقوط پنج فروند بالگرد خودي به‌كار گرفتن بالگردها متوقف گرديد. بنابراين، بعد از قريب 14 ساعت تلاش ايثارگرانه و فداكارانه رزمندگان ما، اولين تغيير اساسي در طرح عمليات مورد اجرا داده شد كه اثرات آن منفي بود و حاكي از بروز مشكلات بازدارنده در ادامه اين نبرد بود. به نحوي‌كه از اين ساعت به بعد حمله نيروهاي ايران از دورافتاد و با وجود فداكاري فوق‌العاده رزمندگان ما، به علت افزايش لحظه به لحظه توان رزمي دشمن در منطقه نبرد، اين فداكاري‌ها به نتيجه كمال مطلوب نرسيد.

 

منبع: نبردهای سال 1362 تا پایان سال 1364،حسینی، سید یعقوب، 1389، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده