نبردهای خرمشهر و آبادان(74)
تقدم پشتیبانی بالگردها در این زمان به منطقه تیپ1 داده شد و با عکسالعمل سریع که در مقابل پاتک دشمن در منطقه تیپ1 و در شمال محور ماهشهر ـ آبادان نشان داده شد، دشمن از اجرای پاتک منصرف گردید و به پدافند در مواضع ادامه داد. ولی به هر حال، نیروهای دشمن موفق شدند تا ساعت 0700، در پیشروی نیروهای ما اختلال ایجاد کنند و از سرعت آنها بکاهند.

تیپ3 پیاده نیز که از شمال به جنوب پیشروی می‌کرد، هم‌زمان با دو تیپ دیگر، یعنی در حدود ساعت 0300، به اولین خط خیز پیش‌بینی شده رسید و خاکریزهای دشمن را اشغال و از وجود نیروهای دشمن پاک نمود. بنابراین، در دو ساعت اول حمله، نیروهای ما پیشروی بسیار خوبی کردند و اولین قسمت مأموریت را با موفقیت کامل انجام دادند و پیشروی را برای وصول به خطوط خیز بعدی ادامه دادند. اما به ترتیب که عناصر حمله‌ور ما به عمق مواضع پدافندی دشمن می‌رسیدند، مقاومت دشمن سرسختانه‌تر می‌شد.

در منطقه تیپ1، بعد از اینکه عناصر این تیپ جنوب جاده ماهشهر ـ آبادان را از وجود عناصر دشمن پاک کردند، در شمال جاده با مقاومت سرسختانه دشمن مواجه شدند. تیپ2 پیاده نیز که به کارخانه شیر پاستوریزه نزدیک شده بود با مقاومت دشمن برخورد کرد. پیشروی تیپ3 پیاده آهنگ خود را حفظ نمود. اما نظر به اینکه جناح شرقی محور پیشروی این تیپ نسبتاً وسیع بود و تا منطقه عملیات تیپ1 که در جناح چپ (جنوب) تیپ3 پیشروی می‌کرد، منطقه‌ای به عرض قریب 20 کیلومتر نسبتاً باز بود و فقط یگان پوششی در این قسمت، عملیات تأمینی و مراقبتی را انجام می‌داد و پیشروی تیپ1 نیز تا حدودی از دور افتاده بود.

 این وضع سبب نگرانی فرمانده تیپ3 پیاده شد و از لشکر درخواست کرد جناح شرقی آن تیپ را تأمین نماید، زیرا اگر دشمن موفق می‌شد با واحد احتیاط خود به منطقه عقب تیپ3 حمله کند، مأموریت آن تیپ به خطر می‌افتاد. این وضعیت سبب شد لشکر یک گردان احتیاط خود را که در غرب شادگان مستقر بود، وارد عمل سازد؛ لذا در ساعت 0415 به آن گردان که گردان 134 پیاده بود، دستور داد با هماهنگی تیپ3، جناح شرقی آن تیپ را تأمین نماید. در نتیجه، لشکر یک گردان از سه گردان واحد احتیاط خود را درگیر نمود.

 اما باید توجه نمود که بعد از عبور تیپ3 از خط پدافندی گردان291 تانک، این گردان عملاً آزاد شده بود و لشکر می‌توانست از این گردان تانک به صورت یگان احتیاط در قسمت شمالی منطقه نبرد استفاده کند. به طور کلی، حمله عناصر لشکر از ساعت 0300 تا 0400 نسبتاً از دور افتاد و نیروهای دشمن مقاومت جدی‌تری در مقابل حمله نیروهای ما نشان دادند، ولی این مقاومت نیروهای دشمن نیز بیش از یک ساعت به طول نیانجامید و قسمتی از نیروهای دشمن به اسارت نیروهای ما درآمدند و قسمتی دیگر به خاکریزهای عقب‌تر عقب‌نشینی کردند و پیشروی نیروهای ما مجدداً آهنگی سریع‌تر به خود گرفت. به نحوی که یگان‌های تیپ3 موفق شدند خاکریزهای دیگری را از اشغال دشمن خارج سازند.

تیپ‌های 1 و 2 نیز تا ساعت 0430 موفق شدند مقاومت‌های دشمن را درهم بشکنند و به پیشروی ادامه دهند. تا ساعت 0500 نیروهای ما به خاکریز دوم دشمن، که در حقیقت مواضع اصلی پدافندی دشمن بود، نزدیک شدند. اما نیروهای دشمن در این مواضع اصلی پدافندی، موفق شدند پیشروی نیروهای ما را متوقف سازند و اولین آثار عکس‌العمل شدید دشمن مشاهده گردید. طبق قرائنی که دیده شد، دشمن آماده می‌شد در همان قسمت شرقی سرپل که نیروهای ما چندان قوی نبودند و فقط عناصر پوششی سوارزرهی در آن منطقه تأمین برقرار کرده بود، پاتک نمایند.

علاوه بر این موضوع، تیپ3 گزارش داد که دشمن آماده می‌شود در رودخانه کارون پل دیگری برقرار سازد که احتمالاً در همان محل اولین پل دشمن در حوالی آبادی مارد بود. این تلاش دشمن نشان می‌داد که فرماندهی نیروهای دشمن متوجه وسعت و شدت حمله نیروهای ما شده و تصمیم گرفت پل سومی بر روی رودخانه کارون برقرار کند و احتمالاً احتیاط لشکر یا رده‌های بالاتر را وارد منطقه نبرد شرق کارون نماید. بنابراین، خنثی کردن این فعالیت دشمن برای نیروهای ما فوق‌العاده حائز اهمیت بود.

این امر هم‌زمان با آغاز روشنایی روز بود که بالگردهای رزمی ما می‌توانستند در نبرد شرکت نمایند، لذا لشکر به واحد هوانیروز دستور داد سریعاً وارد عمل شود و به هدف‌های پیش‌بینی شده یا هدف‌هایی که به وسیله تیپ‌ها مشخص می‌شوند حمله نماید. اما در این موقع، هواپیماهای دشمن نیز وارد عمل شدند و در فضای منطقه برای بالگردهای ما ایجاد خطر کردند و بالگردهای ما نتوانستند وارد عمل شوند. در نتیجه، رکود نسبی که در آهنگ پیشروی نیروهای ما ایجاد شده بود، تا ساعت 0600 ادامه یافت.

لازم به یادآوری است که تدبیر کلی عملیات آفندی ثامن‌الائمه بر اساس تک شبانه برای مرحله اول نبرد تهیه شده بود و چنین برآورد گردیده بود که حتی‌المقدور قبل از شروع گرمای شدید هوا نیروهای ما به هدف‌های نهایی یا حداقل به هدف‌های مهم اولیه خود مسلط شوند. زیرا زمان حمله در اوایل مهرماه بود که در آن موقع، هوای خوزستان هنوز به شدت گرم است و در روزها درجه حرارت حدود 42 درجه سانتی‌گراد می‌باشد و در چنین گرمایی، اجرای عملیات مداوم برای رزمندگان بسیار مشکل است و باید نیروی حمله‌ور تلاش کند حداکثر تا پیش از ظهر عملیات را به مرحله‌ای برساند که بتواند در مواضع اشغال‌شده پدافند نماید.

بنابراین، هرگونه کند شدن آهنگ حمله در ساعات اول روز، خطر عدم امکان ادامه حمله را دربرداشت و فرماندهی عملیات بایستی تلاش می‌کرد از مدت زمان ساعات اولیه روز که هوا هنوز به شدت گرما نرسیده بود، حداکثر استفاده را بکند و نیروهای دشمن را از مواضع پدافندی جاکن نماید تا حداقل مشکلات گرمای هوا در عملیات دشمن نیز مؤثر باشد. به همین دلیل، در دستور عملیاتی ثامن‌الائمه تدبیر فرماندهی به نحوی بود که در صورت امکان، قبل از ظهر روز پنجم مهرماه، گلوگاه سرپل دشمن که پل‌های برقرارشده در رودخانه کارون بودند، تحت کنترل نیروهای ما درآید.

بعد از آغاز روشنایی کامل روز پنجم مهرماه، میدان نبرد فعال‌تر شد. نیروی هوایی طرفین وارد میدان کارزار شدند. بالگردها به پرواز درآمدند. پشتیبانی آتش‌های توپخانه هر دو طرف با شدتی در نهایت توانایی به مرحله اجراء درآمد. وضعیت حمله نیروهای ما بعد از پنج ساعت نبرد، در تمام قسمت‌ها برای دشمن مشخص گردید و دشمن تصمیم گرفت نیروهای احتیاط در دسترس خود را در مناسب‌ترین مناطق، وارد عمل سازد که همان منطقه شمال محور ماهشهر ـ آبادان بود. لذا نیروهای دشمن از ساعت 0600 در منطقه عملیات تیپ1 پیاده اقدام به پاتک کردند. تیپ1 برای خنثی کردن پاتک دشمن از لشکر درخواست کرد؛ احتیاط لشکر در منطقه آن تیپ وارد عمل گردد، ولی لشکر با این درخواست موافقت ننمود و به تیپ1 دستور داد با احتیاط خودش پاتک دشمن را خنثی کند.

اما نکته جالب این است که تیپ پاسخ داد با واحد احتیاط خود، که یک واحد تانک بود، تماس ندارد. لشکر که طبعاً از چنین جریانی ناراضی می‌شد، به تیپ دستور داد به هر نحو ممکن، از جمله با اعزام رئیس رکن سوم تیپ به منطقه، واحد احتیاط آن یگان را برای اجرای پاتک دشمن هدایت کند. ضمن اینکه بعد از ساعت 0600، نیروی هوایی ما موفق شد، تأمین هوایی منطقه نبرد را برقرار سازد و بالگردهای ما توانستند به مناطق مورد تهدید حمله کنند و نیروهای دشمن را منهدم یا وادار به عقب‌نشینی نمایند.

تقدم پشتیبانی بالگردها در این زمان به منطقه تیپ1 داده شد و با عکس‌العمل سریع که در مقابل پاتک دشمن در منطقه تیپ1 و در شمال محور ماهشهر ـ آبادان نشان داده شد، دشمن از اجرای پاتک منصرف گردید و به پدافند در مواضع ادامه داد. ولی به هر حال، نیروهای دشمن موفق شدند تا ساعت 0700، در پیشروی نیروهای ما اختلال ایجاد کنند و از سرعت آنها بکاهند. ضمن اینکه در بعضی نقاط واقع در عمق منطقه نبرد، یگان‌های ما با مواضع و میدان‌های مین استحفاظی نیروهای دشمن مواجه می‌شدند و به علت توقف این یگان‌ها هماهنگی پیشروی تیپ‌ها مختل می‌گردید.

چنان‌که گروه رزمی37 تانک که زیر امر تیپ1 پیاده قرار داشت و در شمال محور ماهشهر ـ آبادان از شرق به غرب پیشروی می‌کرد، در ساعت 0640 گزارش داد به میدان مین دشمن برخورد کرده و متوقف شده است و از تیپ درخواست کرد یک گروه مین‌بردار به منطقه آن گروه رزمی اعزام کند و تیپ یک گروه مهندسی متشکل از دو نفر افسر و دو نفر درجه‌دار و هشت نفر سرباز به منطقه گروه رزمی37 اعزام نمود، اما طبعاً این فعالیت مدتی وقت می‌گرفت که در آن الزاماً حمله یا به کلی متوقف می‌شد یا از دور می‌افتاد.

برای تجسم بعضی از مسائل غیرواقعی میدان نبرد، بیان بعضی گزارش‌های مشکوک خالی از لطف نیست. خلبانان بالگردها که از عملیات نیروهای ما پشتیبانی می‌کردند در ساعت 0715 گزارش دادند که نیروهای دشمن را در غرب رودخانه کارون در حال فرار دیده‌اند. در حالی که چنین اتفاقی به هیچ وجه منطقی به نظر نمی‌رسد. زیرا هنوز نیروهای ما موفق نشده بودند مواضع اصلی نیروهای دشمن را در حدود 10 کیلومتری شرق رودخانه کارون درهم بشکنند. چگونه ممکن بود یگان‌های دشمن که در غرب رودخانه کارون و متکی به رودخانه غیرقابل عبور مستقر بودند، اقدام به فرار نمایند. اما مسلماً در میدان‌های نبرد حرکاتی به سمت عقب جهت آوردن وسایل تدارکاتی و تخلیه مجروحین از میدان نبرد به عقب انجام می‌گیرد و می‌توان گفت در یک شرایط فعال منطقه نبرد حرکات خودروها از منطقه نبرد به منطقه عقب امری کاملاً معمولی است، ولی خلبانان ما بدون توجه به این واقعیت آن را به عنوان فرار دشمن گزارش کرده بودند.

این مشکل برآوردهای اطلاعاتی برای یگان‌های ما همیشه وجود داشت و منحصر به حرکات دشمن در جبهه نبود. چنان‌که در حساس‌ترین ساعات حمله نیروهای ما در منطقه نبرد شرق کارون، نیروی زمینی به استناد گزارش عناصر اطلاعاتی برون‌مرزی به لشکر77 اطلاع داد؛ نیروهای دشمن آماده می‌شوند به شهرهای آبادان و خسروآباد و خرمشهر حمله کنند. گرچه در این گزارش محل احتمالی حمله دشمن اعلام نگردیده بود، ولی نظر به اینکه این شهرها از سمت شمال و شرق و غرب در محاصره دشمن بودند، الزاماً این حمله احتمالی دشمن بایستی از سمت جنوب و با عبور یگان‌های دشمن از اروندرود انجام می‌گرفت.

اما قبلاً یادآوری کردیم که دشمن حتی پل ارتباطی خرمشهر ـ آبادان را تخریب کرده بود. بنابراین، دشمن نمی‌توانست چنین عملیاتی را اجرا کند به علاوه عبور از رودخانه اروندرود که تحت تأثیر شدید جزر و مد خلیج فارس قرار دارد، مستلزم ماه‌ها بررسی و طرح‌ریزی است و نیروهای دشمن نمی‌توانستند بدون آمادگی کامل قبلی به چنین اقدامی دست بزنند. ولی عوامل اطلاعاتی ما و بعد ستادهای ما به محض شنیدن یک خبر خام و بدون تجزیه و تحلیل و به اصطلاح اطلاعاتی بدون تقویم و تفسیر و ارزیابی، فوراً برای سلب مسئولیت آن خبر را منتشر می‌کردند و سبب نگرانی غیرموجه فرماندهان در شرایط حساس نبرد می‌شدند.

اما درباره احتمال حرکات ایذائی دشمن در اروندرود از اوایل جنگ، ژاندارمری نیروی پوششی کافی در کرانه شمالی اروندرود از دهانه فاو تا خرمشهر برقرار کرده بود و قسمتی از سپاه پاسداران و نیروهای مردمی در جزیره مینو و جزیره آبادان مستقر بودند و می‌توانستند فعالیت قایق‌های نفربر دشمن را در اروندرود در کنترل کامل داشته باشند. در نتیجه، این اطلاعیه تأثیری در تصمیم فرماندهی عملیات ثامن‌الائمه (ع) نداشت.

تلاش نیروهای حمله‌ور ما برای عبور از موانع و اشغال خاکریزهای دشمن همچنان ادامه داشت. در ساعات اول روز، فقط گروه رزمی37 تانک که به مانع میدان مین دشمن برخورد کرده بود، با مشکل عدم امکان پیشروی مواجه شده بود. لشکر تلاش کرد هرچه سریع‌تر عناصر مهندسی مین‌بردار را به منطقه عملیات این گروه رزمی اعزام کند و میدان مین را خنثی نماید. اما اجرای این امر در روشنایی روز و زیر دیده‌بانی و تیراندازی‌های سلاح سنگین و سبک دشمن به سادگی امکان‌پذیر نبود.

لذا این گروه رزمی که تأمین جناح شرقی تیپ‌های1 و 3 را نیز بر عهده داشت، متوقف شد و این توقف سبب اختلال در عملیات تیپ1 و 3 گردید. ولی با تلاش سرسختانه‌ای که گروه مین‌بردار انجام داد، بعد از ساعتی در میدان مین معبر ایجاد شد و گروه رزمی37 تانک از آن عبور کرد و به پیشروی ادامه داد و تلاش ارزنده‌ای از خود نشان داد.

 به طور کلی، از ساعت 0600 رکود نسبی در پیشروی یگان‌های لشکر77 و سپاه ایجاد شد. لشکر درخواست واحدهای بیشتری از نیروی زمینی کرد. نیروی زمینی به لشکر92 زرهی دستور داد؛ سریعاً یک گردان تانک از طریق محور اهواز ـ ماهشهر به ماهشهر اعزام کند و زیر امر لشکر77 قرار دهد. لشکر92 زرهی گردان207 تانک را برای این مأموریت تعیین نمود و حرکت اولین ستون آن گردان در ساعت 0800 روز پنجم مهر از اهواز آغاز شد و این سرعت عمل بسیار شایان توجه بود. علاوه بر گردان تانک، روز قبل دو آتشبار کاتیوشا نیز از اهواز به ماهشهر اعزام شده بود که از آغاز روز پنجم در پشتیبانی آتش لشکر77 شرکت نمود. این تلاش‌ها نشانگر تصمیم قاطع فرماندهان مسئول برای به دست آوردن موفقیت در عملیات ثامن‌الائمه می‌باشد.

 

منبع: نبردهای منطقه خرمشهر و آبادان، حسینی، سید یعقوب، 1396، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده