نبردهای خرمشهر و آبادان(60)
و تیپ موفق به ایجاد رخنه در خط دفاعی دشمن گردیده بود ولی به علت فشار دشمن نگهداری مواضع اشغالشده بیشتر میسر نگردید و تیپ مجبور به عقبنشینی به مواضع اولیه خود شد. در این عملیات از افراد تیپ 16 نفر شهید، 75 نفر زخمی، 51 نفر مفقود شدند و 51 نفر مفقود جزو افراد واحدی بود که به مواضع دشمن وارد شده بودند و موفقیتهایی نیز به دست آورده بودند

 

باری متأسفانه وضع این چنین بود و ما تحلیل این شرایط را به دیگران وامی‌گذاریم.

روز ماقبل سرنوشت فرماندهی اروند فرارسید. به نظر می‌رسید که نیروهای دشمن اطلاعات کافی از طرح عملیات فرماندهی اروند پیدا کرده بودند، زیرا در روز 19 دی‌ماه با آتش‌های سنگین توپخانه و حملات هوایی و بالگرد، منطقه گسترش یگان‌های فرماندهی اروند را زیر آتش گرفتند. فرمانده گروه رزمی246 که در حوالی دارخوین و شمال سرپل دشمن مستقر بود، گزارش داد یک واحد بزرگ دشمن با حدود یکصد خودرو در محور اهواز ـ خرمشهر به سمت خرمشهر حرکت کرد و در ساعت 1630 همان روز نیز، یک واحد دشمن در حوالی پل احداثی دشمن در آبادی مارد در حال حرکت مشاهده شد. این گزارش‌ها نشان می‌‌دهد که نیروهای دشمن متوجه حمله قریب‌الوقوع فرماندهی اروند در منطقه سرپل شده بودند و به همین دلیل، یگان‌های احتیاط سپاه3 عراق از منطقه اهواز و بصره به منطقه سرپل اعزام گردیدند.

روز 19 دی‌ماه نیز سپری شد و روز حمله فرماندهی اروند فرارسید. متأسفانه در اسناد و مدارک در دسترس گزارش جزئیات این عملیات ثبت نشده بود، لذا چگونگی جزئیات جریان حمله برای ما معلوم نگردید. اما به طوری که از اسناد و مدارک در دسترس استنباط می‌شود، حمله بر اساس همان طرح عملیاتی توکل و بدون تغییرات اساسی اجرا شد، که برابر آن طرح تیپ37 زرهی متشکل از حدود یک گردان تانک، دو گروهان پیاده از عناصر گردان 191 پیاده مرکز آموزش پیاده شیراز در تلاش اصلی در محور شرقی ـ ‌غربی و در شمال محور ماهشهر ـ آبادان به نوک خط سرپل دشمن حمله کرد، در حالی که گردان‌های 301 و 303 ژاندارمری جناح جنوبی و شمالی این تیپ را تأمین می‌نمودند. گروه رزمی246 تانک و سپاه پاسداران مستقر در سلیمانیه و دارخوین از شمال به جنوب به موازات کرانه شرقی رودخانه کارون حمله می‌کردند و خاکریزهای دشمن را در محور پیشروی خود یکی بعد از دیگری اشغال و از وجود دشمن پاک می‌نمودند. عناصر تیپ2 پیاده قوچان با تقدم حفظ مواضع پدافندی کرانه شمالی بهمنشیر یک تلاش فرعی از جنوب به شمال اجرا می‌نمود و خاکریزهای دشمن را در سمت جنوبی خط سرپل مورد حمله قرار می‌داد. عناصر سپاه پاسداران و نیروهای مردمی هماهنگ با واحدهای نظامی در سه محور یادشده در حمله شرکت می‌کردند.

حمله در اولین دقایق آغاز روز 20 دی‌ماه شروع شد و تا نزدیکی‌های ظهر همان روز ادامه یافت، ولی به علت عدم توازن نیرو و مسائل مؤثر دیگر در عملیات، موفقیتی به دست نیامد و عناصر فرماندهی اروند با تحمل تلفات نسبتاً سنگین به مواضع قبلی خود عقب‌نشینی کردند. این شرح جریان کلی عملیات را با استفاده از گزارش پایان عملیات یگان‌های شرکت‌کننده بیان می‌کنیم:

1- گروه رزمی246 تانک که با پاسداران مستقر در سلیمانیه از شمال به جنوب حمله کرد، جریان کلی عملیات گروه رزمی را چنین گزارش داده است:

در ساعت 15 دقیقه بعد از نیمه شب، یگان‌های خودی با اجرای آتش تهیه برای پشتیبانی پیشروی تیپ37 زرهی تلاش خود را به کار انداختند. از ساعت 0100 تا 0600 مجدداً با اجرای آتش‌های غیرمستقیم و مستقیم، پیشروی عناصر تیپ37 زرهی را پشتیبانی کردند. در ساعت 0300 بامداد، یک تیم جهت پیشروی به سوی دشمن از مواضع خود خارج و به سمت جنوب پیشروی کرد، اما در مسیر پیشروی به میدان مین دشمن برخورد نمود و به علت همراه نبودن تیم مهندسی، این تیم نتوانست از منطقه مین دشمن عبور کند. در نتیجه، به مواضع اولیه خود بازگشت.

در ساعت 0700، آتش شدید دشمن به روی یگان‌های ما باز شد و مدتی ادامه یافت و سپس به تدریج کاهش پیدا کرد. در ساعت 0715، چند فروند بالگرد دشمن به مواضع ما نزدیک شدند که با اجرای آتش پدافند هوایی متواری گردیدند. از ساعت 0730، بار دیگر با اجرای آتش شدید کلیه جنگ‌افزارها به منطقه مارد پشتیبانی با آتش از تیپ37 زرهی به عمل آمد. در این موقع، بالگردهای خودی به دشمن حمله کردند. پس از اجرای مأموریت سالم مراجعت نمودند.

در ساعت 1000 دو فروند هواپیمای عراقی به مواضع ما نزدیک شدند اما نتوانستند عملی انجام دهند و متواری شدند. تلفات و ضایعات دشمن در اثر اجرای آتش شدید یگان‌های گروه رزمی حداقل 30 سنگر منهدم و 50 نفر به هلاکت رسیدند و چند دستگاه خودرو دشمن منهدم شد. تلفات خودی یک نفر افسر دو نفر درجه‌دار و شش نفر سرباز مجروح شدند و دو دستگاه نفربر زرهی خسارت دید.

ف گروه رزمی246

*****

مأموریتی که در دستور عملیاتی توکل فرماندهی اروند به گروه رزمی246 تانک واگذار شده بود چنین بود که منطقه مسئولیت خود را (از سلیمانیه تا مارد) از وجود دشمن پاک کند و منطقه مارد را در شرق کارون تأمین نماید، محور تدارکاتی متجاوز را قطع کند، آماده باشد بنا به دستور، به منظور انهدام نیروهای دشمن در غرب کارون از رودخانه عبور نماید. مأموریت دیگر آنکه از کرانه رودخانه کارون از دارخوین تا محمدیه دفاع کند.

با توجه به مأموریت واگذارشده و چگونگی اجرای عملیات، ملاحظه می‌گردد که گروه رزمی246 تانک هیچ قدمی برای اجرای این مأموریت برنداشت. فقط چند نفر را به جلو فرستاد. آنها هم گفتند میدان مین در جلو وجود دارد و مأموریت متوقف گردید. در نتیجه، جناح شمالی فرماندهی اروند که تلاش فرعی را به عهده داشت و حتی در ارجاع مأموریت پیش‌بینی شده بود از رودخانه کارون هم بگذرد و دشمن را در غرب کارون تعقیب نماید، نتوانست یک قدم هم به جلو بردارد و تلفاتی هم که به این واحد چند صد نفری وارد شد فقط 9 نفر مجروح بود. خود این آمار نشان می‌دهد که این واحد هیچ‌گونه فعالیتی در این عملیات نداشت.

2- تیپ37 زرهی که در تلاش اصلی فرماندهی اروند بود، مأموریت داشت نیروهای دشمن را در اطراف محور ماهشهر ـ آبادان به سمت غرب عقب براند یا منهدم نماید، این جاده را آزاد سازد، بنا به دستور پیشروی را به سمت غرب ادامه دهد، جاده اهواز ـ آبادان را نیز آزاد سازد، آماده باشد از رودخانه کارون عبور کند و پیشروی را به سمت غرب ادامه دهد. این تیپ نیز در اجرای مأموریت خود موفقیتی به دست نیاورد و متحمل تلفات و خسارات زیادی شد که در گزارش بعد از عملیات، به چگونگی نحوه اجرای عملیات اشاره‌ای نکرده و فقط قسمتی از تلفات واحدهای تیپ را بدین شرح گزارش داده است.

از گروه رزمی علی حدود 11 دستگاه تانک و 2 دستگاه نفربر منهدم و 5 دستگاه تانک ام60 آسیب سخت دیده و دو دستگاه قابل تعمیر است. تلفات پرسنلی این گروه رزمی 15 نفر مفقود و 6 نفر شهید می‌باشد.

از گروه رزمی پرویز 8 دستگاه تانک چیفتن منهدم و از نفرات هنوز اطلاع دقیقی در دست نیست. از گروهان جایگزینی یک دسته وضعیت نامعلوم است. فعلاً از تلفات عناصر ژاندارمری گردان144 پیاده اطلاعی در دست نیست.

*****

3- بالأخره کامل‌ترین گزارش بعد از عملیات را فرماندهی اروند به صورت گزارش نوبه‌ای شماره 24 مورخه 21 دی‌ماه 1359 چنین اعلام کرد:

الف) جریان عملیات فرماندهی آبادان، خرمشهر: واحدهای تحت فرماندهی این فرماندهی در ساعت 0228 مورخه 20/10/59 تک را آغاز کردند. در ابتدا پیشروی نسبی وجود داشت و در بعضی نقاط مانند ذوالفقاری و فیاضیه وارد سنگرهای دشمن شدند و تلفاتی به دشمن وارد کردند اما در اثر تقویت نیروهای متجاوز در شروع روشنایی تلفات قابل ملاحظه‌ای به نیروهای ما وارد شد و آنها مجبور به عقب‌نشینی به مواضع قبلی خود شدند. در این عملیات از واحدهای آبادان 28 نفر شهید، 5 نفر نظامی، 23 نفر از افراد فدائیان اسلام، 31 نفر مجروح و 66 نفر مفقود شدند که شامل 4 نفر افسر، 6 نفر درجه‌دار و 56 نفر سرباز می‌باشد.

ب) عملیات تیپ37 زرهی: این تیپ در ساعت 30 دقیقه بعد از نیمه شب مورخه 20 دی‌ماه یک حمله شبانه روی مواضع دشمن اجرا کرد. در ابتدا پیشروی تیپ خوب بود ولی در ساعت 0630 و با روشن شدن هوا و نبودن وسایل مهندسی کافی از قبیل بولدوزر و لودر امکان تهیه خاکریز فراهم نشد و در نتیجه تعدادی از تانک‌ها و بولدوزرهای تیپ مورد اصابت گلوله‌های ضدتانک دشمن قرار گرفتند. در این موقع نیروهای تازه‌نفس دشمن وارد منطقه شدند و برتری بیشتر برای نیروهای دشمن ایجاد شد و ادامه حمله مقدور نگردید و علی‌رغم اینکه تعدادی از خاکریزهای در عمق گسترش دشمن به اشغال نیروهای ما درآمده بود و تیپ موفق به ایجاد رخنه در خط دفاعی دشمن گردیده بود ولی به علت فشار دشمن نگهداری مواضع اشغال‌شده بیشتر میسر نگردید و تیپ مجبور به عقب‌نشینی به مواضع اولیه خود شد. در این عملیات از افراد تیپ 16 نفر شهید، 75 نفر زخمی، 51 نفر مفقود شدند و 51 نفر مفقود جزو افراد واحدی بود که به مواضع دشمن وارد شده بودند و موفقیت‌هایی نیز به دست آورده بودند ولی به علت عدم هماهنگی در پیشروی واحدهای تیپ تقریباً تمام عناصر این یگان نابود شدند یا به دست دشمن اسیر گردیدند. وسایل و تجهیزاتی که تیپ37 در این عملیات از دست داد عبارتند از 24 دستگاه تانک، 7 دستگاه نفربر زرهی، یک دستگاه خودرو موشک‌انداز تاو و مقداری تجهیزات دیگر.

پ) گروه رزمی246 تانک: این گروه رزمی ضمن عملیات تظاهر به حمله با آتش خود حمله تیپ37 را پشتیبانی نمود و تلفات پرسنلی این گروه رزمی 9 نفر زخمی و خسارات 2 دستگاه نفربر زرهی، 2 دستگاه سهند3 و دو دستگاه موشک‌انداز مالیوتکا.

ت) گردان301 ژاندارمری: این گردان ابتدا دلاورانه به مواضع دشمن حمله کرد و قسمتی از آن را تصرف نمود ولی به علت برتری کامل دشمن نتوانست مواضع اشغالی را نگه دارد و در ساعت 1000 به مواضع قبلی خود عقب‌نشینی نمود. تلفات این گردان 13 نفر شهید، 85 نفر مجروح و 26 نفر مفقود می‌باشد.

ث) گروه عملیات نامنظم: یگان‌های این گروه با سازمان دادن تیم‌های گشتی نفوذی در محور ماهشهر ـ آبادان به مواضع نیروهای دشمن نزدیک شدند و تلفات سنگینی به نیروهای دشمن وارد کردند. تلفات وارده به این گروه 3 نفر شهید، 15 نفر مجروح و 7 نفر مفقود بود.

ج) گروه22 توپخانه: با اجرای آتش تهیه و آتش‌های پشتیبانی از حمله یگان‌های مانوری پشتیبانی نمود ولی به علت تعمیر و تعویض لوله 6 قبضه توپ آتش پشتیبانی واحدهای توپخانه کاهش چشمگیری داشت.

چ) عملیات پشتیبانی هوایی: بر مبنای هماهنگی‌های بعمل‌آمده قرار بود نیروی هوایی از ساعت 715 روز 20 دی‌ماه یگان‌های فرماندهی اروند را در تمام مدت عملیات پشتیبانی کند ولی از ده سورتی پشتیبانی پیش‌بینی‌شده 4 سورتی آن بدون هماهنگی قرارگاه اروند در منطقه دیگر به کار برده شد و در بعدازظهر نیز هوا ابری شد و پشتیبانی هوایی انجام نگردید و روز 21 دی‌ماه نیز به علت بارندگی پشتیبانی هوایی به عمل نیامد.

ح) عملیات هوانیروز: بر خلاف انتظار پشتیبانی هوانیروز در روز حمله چندان مؤثر نبود و از 38 سورتی پرواز که در این روز انجام شد نتیجه چندان مطلوبی به دست نیامد.

خ) تحلیل کلی عملیات: به علت اینکه حمله در شرایط نابرابر از نظر توان رزمی انجام گرفت و به علاوه تیپ37 زرهی در عملیات ماه‌های قبل در منطقه غرب دزفول و جنوب‌غربی اهواز ضرباتی از دشمن خورده بود، لذا با همه پشتیبانی‌هایی که از این واحد به عمل آمد و با وجود اینکه دشمن عملاً نشان داد از نظر روحی ضعیف می‌باشد ولی هنگام شروع عملیات واحدهای تیپ37 زرهی جسارت و کارایی لازم از خودشان نشان ندادند. در نتیجه به علت عدم رعایت توصیه‌های بعمل‌آمده مبنی بر اینکه بایستی اولین عمل در تاریکی شب مستحکم نمودن شانه‌های رخنه و پیشروی محتاطانه و استفاده از سدهای خاکی در جلو واحد قبل از پایان یافتن تاریکی شب و شروع روشنایی روز می‌باشد عملاً به این توصیه‌ها توجه ننموده و با وجود پیشروی نسبی خسارات و زیآنهایی به این واحد وارد که باعث تضعیف روحیه و از دست دادن کارایی آن گردید. و علی‌رغم تلاش‌هایی که می‌شود معهذا برای مداومت عملیات و ادامه تلفات و عدم نتیجه‌گیری صد در صد از عملیات و از دست دادن تعدادی از پرسنل خود کاهش قابل ملاحظه‌ای یافته است.

د) نتایج عملیات: پس از انجام عملیات یادشده با موفقیت نسبی و شناسایی نقاط ضعف دشمن طرح‌ریزی عملیات برای بهره‌گیری از این نقاط ضعف در عملیات آینده آسان‌تر شده و می‌توان با بهره‌گیری از بعضی مهارت‌ها و اقدام علیه نقاط ضعف دشمن به تدریج او را آسیب‌پذیر نمود و با کاهش قدرت رزمی دشمن در موقعیت مناسب و با توان رزمی کافی به آن حمله و او را از پای درآورد.

امضاء: ف عملیات اروند سرهنگ ستاد فرزوان

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده