پدافند هوایی در دفاع مقدس
بخش پنجم: قرارگاه رعد مأموریت: پشتیبانی پدافند هوایی از عملیات و درگیریهای نیروهای درگیر در لجمن در سراسر مرز تابعیت : تابع قرارگاه مرکزی خاتم الانبیا(ص) از طریق ستاد پدافند کل کشور نیروی انسانی: پرسنل مورد نیاز قرارگاه به صورت ماموریت طولانی مدت برای کادر اصلی­ و ماموریت کوتاه مدت در مواقع ضروری از طریق فرماندهی پدافند هوایی –فرماندهی لجستیکی فرماندهی پشتیبانی مرکز- فرماندهی ارتباطات و ستاد نهاجا تامین می گردید. تجهیزات: از طریق فرماندهی پدافند هوایی­– فرماندهی­ لجستیکی و فرماندهی ارتباط تامین شده بود.

پشتیبانی­ها : از طریق فرماندهی لجستیکی نهاجا با کمک گرفتن از پشتیبانی مرکز نهاجا – فرماندهی پدافند هوائی – فرماندهی ارتباط و قرارگاه مرکزی خاتم.

این قرارگاه در امور عملیاتی کاملاً مستقل و با آزادی عمل به اجرای فرامین قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء(ص) می­پرداخت و نیازی به هماهنگی با نهاجا و پدافند هوایی نداشت.

سازمان: قرارگاه رعد از 2 بخش جداگانه آفند و پدافند تشکیل شده بود که بخش پدافند آن شامل: عملیات، آماد رزمی، مهندسی رزمی، ارتباط تاکتیکی، و ‌امور اداری خیلی کوچک

1- عملیات: مسئولیت طراحی­های  عملیاتی؛ موضع یابی­ها؛ نظارت بر ساخت مواضع؛ گسترش نظارت در حین عملیات؛ ارزیابی­ها؛ تأمین پرسنل عملیاتی آموزش‌های مورد نیاز قبل از عملیات و توجیه کامل مسئولین و فرماندهان درگیر در عملیات و هدایت عملیاتی.

2- آماد رزمی : تامین نیازمندی‌های تجهیزاتی و فنی؛ آماده سازی تجهیزات قبل از عملیات؛ تامین پرسنل فنی مورد نیاز؛ اعزام تیم­های فنی مورد نیاز در مواقع اضطراری؛ تامین قطعات فنی مورد نیاز مستقیماً از ماتریل نهاجا؛ تامین سایر نیازمندی‌های سوخت، آب و سررشته داری تا دست مصرف کننده نهایی در مواضع؛ تامین کلیه نیازمندی‌های خودرویی و رانندگان مربوطه برای جابجایی تجهیزات؛ نیازمندی‌های پرسنلی و نیازمندی‌های دیگر…

3- مهندسی رزمی : تامین کلیه نیازمندی‌های فریب؛ نگهداری و جابجایی آنها در مواضع بنا به دستور؛ ساخت سایت­ها و مواضع و کلیه امور مهندسی مورد نیاز.

4- ارتباط تاکتیکی : تامین ارتباط مورد نیاز کلیه قرارگاه‌های فرعی؛ پست های فرماندهی؛ سایت­ها و مواضع پدافندی برابر اصول عملیات قرارگاه­ رعد با رده­های عملیاتی و فنی مورد درخواست عملیات و آماد رزمی

 

عملیات والفجر 8

تجربه بد و تلخ عملیات بدر و خیبرو اثر نامطلوبی که در پدافند هوایی گذاشته بود، باعث گردیده بود؛ افسردگی ونا امیدی شدیدی، پرسنل پدافند هوائی را فراگیرد.گرچه پدافند هوایی با تلاش­های شبانه روزی و فداکاری­های غیر قابل توصیف توانسته بود؛ هجوم دشمن بعثی را در داخل کشور مهارکند و تقریبا کلیه حملات دشمن به نقاط و مناطق حساس و حیاتی قطع شد. مخصوصاً، موفقیت بزرگی­در حفظ و حراست در منطقه فوق العاده مهم و حساس خارک به دست آورده بود. ولی خاطرات عملیات، بدر و خیبر از ذهن­ها پاک شدنی نبود.

 

ساعت 8 صبح بود ، تلفن به صدا در آمد…شهید بابایی با همان لهجه مخصوصشان در مواقعی که شوخی می کردند، گفتند: تو در جزیره خارک چه می کنی! ؟ آنجا که امن است ، برای تفریح رفته ای آنجا؟ همین امروز حرکت کن بیا اهواز! و یک ساعت بعد یک فروند هواپیمای بو نانزا در خارک به زمین نشست و من عازم اهواز شدم.

مدت یک سال به دستور ستاد پدافند کل کشور در بحرانی ترین تاریخ جزیره خارک، نمایندگی معاونت عملیات نهاجا  و مسئول عملیات جزیره خارک بودم. ایامی بود سخت ، پرتلاش و سرنوشت ساز برای کشور که هر روزش می تواند برای پدافند هوایی آموزش و تجربه ای نو باشد. در این ایام شهید بابایی مسئولیت معاونت عملیات نهاجا را به عهده داشتند.

ظهر آن روز در اهواز بودم، در مدرسه نیمه ساز. گروه پدافند هوایی اهواز؛ شهیدان بزرگوار ستاری و بابایی آنجا حضور داشتند. همچنین جناب آقای حسینی، حاج آقا قشقایی آن روز، اولین روز شروع کار قرارگاه رعد بود. چگونگی و علت دستور تشکیل قرارگاه رعد توسط شهید ستاری ابلاغ گردید و همچنین انتصاب شهید بابایی به سمت فرماندهی قرارگاه از طرف قرارگاه مرکزی خاتم، شهید ستاری معاون طرح و برنامه نهاجا و عضو اصلی و جانشینی ستاد پدافند کل کشور را به عهده داشتند و می توان گفت؛­ بر قرارگاه رعد سمت فرماندهی داشتند. بلافاصله پس از تشکیل، ماموریت پشتیبانی هوایی و پدافند هوایی از عملیات والفجر 8 به قرارگاه ابلاغ شد.

لازم است دو جمله ای را که این دو مرد بزرگ در این روز فرمودند و برای همیشه در نظر من باقی مانده و خواهد ماند بازگو کنم تا به چگونگی اثر بد عملیات بدر و خیبر بهتر پی ببرید.

شهید بابایی فرمودند : نبودی در عملیات بدرو خبیر ببینی، چه خفت و خواری کشیدیم! و شهید ستاری فرمودند : در بدر و خیبر به این نتیجه رسیدیم که دیگر با تکنولوژی و تجهیزات تنها نمی‌توانیم با دشمن مقابله کنیم. شهید ستاری در سه ماه قبل از شروع عملیات (والفجر8 )همیشه با قرارگاه بودند و با متانت و افتادگی هر روز برای طراحی ها، ایده های نو، به ما میدادند، ریشه همه نوآوری­ها و ابتکارات والفجر 8 به طریقی به شهید ستاری وصل می‌شد. عملیات والفجر 8 برای قرارگاه رعد به کلی سری بود و قرارگاه رعد در حیطه بندی و طبقه بندی آن به شدت کوشا بود به گونه ای که به هیچ وجه نفرات از چگونگی ماموریت همدیگر اطلاع نداشتند و به کسی که ماموریتی ابلاغ می‌شد، به هیچ وجه حق خروج از منطقه را نداشت.

اقدامات انجام شده توسط قرارگاه رعد قبل از شروع والفجر 8

1- در ازای هر سامانه پدافند هوایی اصلی سه سری وسایل فریب کاملا مشابه با وسایل اصلی به گونه­ای که جوابگوی عکس برداری اپتیکی – حرارتی – راداری دشمن باشد، ساخته و آماده برای استقرار شد.

تجهیزات فریب، در مهندسی رزمی قرارگاه ساخته می‌شد. تعدادی­ منبع تغذیه جهت پخش امواج از لامپ های ضعیف شده سامانه هاک، ساخته شد که بتوانیم در بعضی مواقع از سایت­های فریب، امواج مشابه به سایت اصلی پخش نماییم.

2- سه برابر مواضع اصلی، موضع یدکی برای جابجایی­ها سریع تجهیزات آماده بود.

3- مواضع و سایت­ها خیلی ساده و اکثراً در مناطقی که دارای پوشش گیاهی زنده بود به­گونه ای ساخته شد که کمترین تغییرات روی زمین ایجاد شود. آماده سازی مواضع توسط مهندسی رزمی قرارگاه با کمک مهندسی خاتم الانبیاء (ص) انجام می‌شد.

4- تامین وسایل جابجایی، به گونه ای که در هر لحظه قادر باشیم کل تجهیزات را جابجا نماییم.

5- همیشه یک سایت هاگ آماده به حرکت بسته شده به خودرو آماده بود که با صدور دستور به سمت موضع از قبل آماده شده حرکت کند. قبل از خروج سایت درحال تخلیه به دلایل مختلف.

6- تمرین­های گسترده جهت سرعت بخشیدن به استقرار و ضد استقرار تجهیزات در کمترین زمان ممکن (استقرار سایت های هاگ به کمتر از 10 ساعت رسیده بود )

7- آموزش تیم­های آماد رزمی جهت تامین سوخت – آب – غذا و سایر نیازمندی های آماد فنی و غیر فنی به گونه ای که نظر دشمن را به محل سایت جلب نکند.

8- توجیه و تمرین تیم­های استقرار و ضد استقرار و تجهیزات آمادرزمی در رسیدن سریع به محل و وظایف مشخص شده هر فرد در اینگونه جابجایی های شبانه.

9- بجاست از زحمات افراد ورزیده معتقد بسیجی و جان بر کف آماد رزمی و تیم های پشتیبانی و تعمیراتی داوطلب در جابجایی­ها که اکثراً از نفرات مخلص و داوطلب فرماندهی لجستیکی نهاجا تشکیل شده بود و فرمانده متدین،  پاک و دلباخته آن حاج آقا شیبانی یادی شده باشد.

10- استقرار چند دستگاه رادار جستجوهاگ خارج از منطقه عملیات مانند شادگان و دارخوین­که­ مرتب جابجا می‌شدند و­ نقش­ طعمه را در­فریب دشمن جهت در دام انداختن هواپیما­ها اضافه بر(گپ) فیلر بودن به عهده داشتند.

11- کاستن از حجم تجهیزات تا آنجا که ممکن بود به‌گونه­ای که در پایان عملیات – سایت هاگ عبارت بود از یک دستگاه hpi – دو لانچر و یک مرکز کنترل

12- استقرار وسایلی که دارای پخش امواج بودند تا فاصله یک کیلومتری سایت‌ها ممنوع بود.

 

 

در حین عملیات موارد زیر دقیقاً باید اجرا می‌شد :

1- جهت تعمیرات و تنظیمات هیچگاه به طرف دشمن انتشاری نداشته باشیم، حتی مواظب بگ لوپ ها باشیم انتشار فقط به طرف زمین.

2- در هدف گیری­ها با زاویه کم به طرف دشمن نشانه روی نشود تا هم محل سایت فاش نشود و هم کمتر مورد اصابت موشک­های رادار زن دشمن قرار بگیریم.

3- جابجایی­ها فقط در تاریکی شب باید انجام شود یعنی جمع آوری از تاریکی کامل هوا شروع و گسترش قبل از روشنایی هوا خاتمه یافته باشد.

4- پرسنل مازاد بر نیاز لحظه ای عملیات در سایت­ها و مواضع به خارج از سایت منتقل و در محل امن نگهداری شوند.

دو نکته قابل توجه :

1- پرسنل­ هاگ اصرار بر استفاده از PAR در عملیات والفجر8 را داشتند، شهید ستاری موافق­نبودند، ولی­پذیرفتند. در شروع عملیات تا ساعت 0400 PAR سایت اصلی عملیاتی نشد و متخصصین PAR ساعت 0400، اعلام نمودند که پایه­های لامپ اصلی رادار شکسته و کاری از دست آنها ساخته نیست.

شهید ستاری پس از توجیه پرسنل سایت جهت کار بدون رادار جستجو راهی سایت رادار هدایت کننده (رادار بندر امام) شدند، و شخصاً هدایت سایت هاگ را به‌دست گرفتند. در همان لحظات اولیه پنج فروند هواپیمای دشمن با همین روش مورد اصابت قرار گرفت که این شروع کار سایت­های هاگ بدون رادار جستجو بود. (­می‌توان از آن به عنوان یک امداد خداوند متعال یاد کرد چون اگر رادار جستجو کار می‌کرد، خیلی زود محل سایت توسط دشمن شناسایی می‌شد و وضعیت به طور کلی فرق می‌کرد)

2- در همان ابتدای ابلاغ مأموریت پشتیبانی پدافندی هوائی از والفجر8 به مسئولین یادآور شدیم که ما توان پدافند هوایی از منطقه را نداریم، خودمان را برای جنگ با دشمن آماده می­کنیم و آنها هم از روی اجبار پذیرفتند.

قرارگاه رعد هم هماهنگونه که قول داده بود، در عملیات والفجر 8 با دشمن جنگید و قریب به 70 فروند از هواپیماهای مدرن دشمن را سرنگون کرد، که تحسین فرماندهی معظم کل قوا را به همراه داشت.

نقش تجهیزات به کار گرفته شده در والفجر 8

1- سامانه­های توپخانه ارتفاع پست :

سیل انبوهی از تجهیزات توپخانه ارتفاع پست سپاه و ارتش، انبوه آتشی را در ارتفاع پست منطقه ایجاد نموده بودند که در مواقع اجرای سد آتش امکان پرواز ارتفاع پست را برای دشمن غیر ممکن می‌کرد.

2- سامانه اسکای گارد، نقش فوق العاده مهمی در دفاع از نقاط فوق‌العاده حساس منطقه داشت، مخصوصاً در روزهای بحرانی که راه شبه جزیره فاو ‌منحصر شده بود، به قایق­هایی که از روی اروند رود عبور می‌کردند و دشمن تمام هم و غم خود را روی قطع این خطوط مواصلاتی گذاشته بود. دشمن در ارتفاع پائین و خارج از دید رادارهای ما روی رودخانه اروند رود به شکار این قایق­ها می پرداخت. سامانه اسکای گارد جانانه به دفاع از این قایق­ها پرداخت و بالای 10 فروند هواپیمای دشمن را روی رودخانه اروند مورد اصابت قرار داد که امنیت تردد قایقها تأمین شد ولی ما متحمل خسارات زیادی شدیم و شهدای زیادی هم این سامانه تقدیم به اسلام نمود که در آن بحران خاص خدمت ارزشمندی بود.

3- سامانه راپیر: در سطح وسیعی در این عملیات برای بار اول از سامانه راپیر استفاده شد­که متأسفانه با زحمات­ زیادی که پرسنل فداکار این سامانه کشیدند، موفقیتی حاصل نشد. علت نقص سامانه مخصوصاً سامانه هدایت موشک ها بود.

4- سامانه هاگ: ما از شش نیمه آتشبار هاگ، در این عملیات استفاده نمودیم. همانگونه که قبلاً گفته شد؛ تا حداکثر ممکن مختصر شده بود. به محض احساس فاش شدن محل سایت، سایت تعطیل و جمع‌آوری می‌شد و سایت دیگری جایگزین می‌شد. تلاش اصلی بر آن بود که همیشه دو واحد عملیاتی در منطقه داشته باشیم و به طریقی با سایت ها فریب هم پوشانی و ادغام می‌شدند.

این سایت­ها تحت کنترل عملیاتی محض رادار بندر امام بودند که با ابتکارات بکار بسته شده و نوآوریهای در حین عملیات در نوع خود درخششی بی مانند داشتند به گونه ای که باعث تحسین مسئولین و رزمندگان اسلام و حیرت صدامیان و حامیان آنها شد و جهان را شگفت زده کرد.

رادار بندر امام :

تنها راداری که روی منطقه والفجر 8 دید قابل قبولی داشت رادار GPSII گسترش یافته روی اسکله­های بندر امام خمینی بود که در والفجر 8 کلیه اطلاعات­ کپ فیلرها و شنودهای منطقه در آن جمع آوری می‌شد و شهید بزرگوار، شهید ستاری، در طول عملیات در این رادار حضور می یافتند و کنترل سایت هاگ را بر عهده می گرفتند. تمام مواردی که قبلاً تدوین شده بود مانند چگونگی نشانه روی به طرف دشمن، زمان شروع انتشار امواج، زمان قطع امواج و در نظر­گرفتن موقعیت هواپیماهایی که امکان مجهز بودن به موشک­های ضد پدافند هوایی هستند، توسط ایشان بکار بسته و تکمیل می‌شد و همزمان آموزش داده می‌شد.

و بدین‌گونه یکی از حماسه­های شکوهمند تاریخ پدافند هوایی به وقوع پیوست. آنچه در عملیات والفجر 8 انجام شده را به­صورت مشروح در این چند صفحه و این زمان کوتاه نمی‌توان شرح داد، ما فقط قصد بازگو کردن تاریخ جنگ­را داریم. بر شما دانشجویان دوره عالی پدافند هوایی فرض است که به عنوان فرماندهان آینده این سازمان سرنوشت ساز برای جمهوری اسلامی وقایع لحظه­ای این عملیات تاکتیک­ها و روش­های بکار گرفته در آن را تجزیه و تحلیل نمایید تا چراغی باشد راهنمای راه آینده پدافند هوائی.

 

منبع: پدافند هوایی در دفاع مقدس، سرتیپ غلامی، براتعلی، 1394، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده