• ارتش کلمه ی طیبه است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • ارتش جمهوری اسلامی ايران تنها ارتشی است كه در خدمت مردم و منافع ملی است و اعتقادات و احساسات بدنه و فرماندهان آن نيز همانند آحاد مردم است. (فرمانده معظم كل قوا)
  • اساس استقلال مملكت بر ارتش است؛ بر نيروهاى زمينى و هوايى ودریائی است؛ لكن ارتشى كه متكى به ملت باشد. (امام خميني-ره)
  • وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهدِیَّنَهُم سُبُلَنَا وَ اِنَّ اللهَ لَمَعَ المُحُسِنِینَ (قرآن کریم، سوره مبارکه عنکبوت، آیه شریفه 69)
  • ما در جنگ ابهت دو ابرقدرت شرق و غرب را شکستیم. (امام خمینی - ره)
  • چرائی های جنگ تحمیلی و پاسخ به پرسشهای شما در خصوص دفاع مقدس در قسمت پرسش از شما، پاسخ از ما.
  • ارتش ما پشتوانه ملت ماست؛ ارتش ما ضامن استقلال كشور ماست. (امام خميني-ره)
  • «رژیم صهیونیستی ۲۵ سال آینده را نخواهد دید»، جملۀ منتخب مردم از بیانات سال94 مقام معظم رهبری(ایسنا)
ارتش و دفاع مقدس از دیدگاه ولایت
چند رسانه ای
قطعنامه ها
کتاب های آموزش معارف جنگ
آمار بازدید

بررسی و تشریح عملیات خیبر( بخش دوم)


استعداد و گسترش نيروهاي خودي

قبل از بيان اين موضوع بايد يادآوري نمود كه طبق مدارك در دسترس به ويژه طرح اصلي عمليات خيبر كه در چهارم بهمن ماه 1362 به وسيله قرار گاه خاتم‌الانبياء (ص) تهيه و منتشر گرديد، در منطقه عملياتي خيبر دو قرارگاه عمده وارد عمل مي‌گرديد كه قرارگاه نجف، متشكل از عناصر سپاه پاسداران و بسيج مردمي در شمال و در منطقه هورالعظيم حمله مي‌كرد و قرارگاه كربلا متشكل از يگان‌هاي ارتشي و سپاهي در جنوب از حوالي كوشك تا شلمچه وارد عمل مي‌شد. مدارك موجود چنين نشان مي‌دهد، كه عمليات اين قرارگاه‌ها به صورت مستقل اجرا مي‌شد. نظر به اين‌كه اسناد و مدارك مورد استفاده ما براي تدوين اين قسمت از تاريخ جنگ، فقط اسناد و مدارك نظامي بود، لذا در مدارك در دسترس ما چگونگي استعداد و گسترش و عمليات قرارگاه نجف ثبت نگرديده بود. بدين جهت در شرح جريان اين نبرد، درباره چگونگي عمليات در منطقه هورالعظيم فقط به ذكر قرارگاه نجف اكتفاء مي‌كنيم و يادآور مي‌شويم كه قسمتي از اطلاعات در اين باره از بررسي خاطرات رزمندگان شركت كننده در آن نبرد به دست آمده است.

جنگ تحمیلی،دفاع مقدس،ارتش،هیئت معارف جنگ،شهید صیاد شیرازی،جنگ ایران و عراق،جنگ

در محور هور (قرارگاه نجف) پنج هدف (العزير، القرنه، جزاير مجنون، نشوه و طلائيه) مشخص شد. سپاه براي اين عمليات پنج قرارگاه تشكيل داد: 1- قرارگاه نصر (با هدف تصرف محور العزير). 2- قرارگاه حديد (با هدف تصرف محور و سه راهي القرنه). 3- قرارگاه حنين (با هدف تصرف جزاير مجنون و الحاق با محور طلائيه). 4- قرارگاه فتح (با هدف شكستن موانع طلائيه و الحاق با قرارگاه حنين). 5- قرارگاه بدر (با هدف تصرف نيمه جنوبي جزيره مجنون و پل نشوه). ضمناً قرارگاه نوح، ترابري دريايي و پشتيباني از يگان‌هاي عمل‌كننده در هور را به عهده داشت. به علاوه هوانيروز مأموريت داشت؛ در امر انتقال نيرو و امكانات به محور عملياتي هور (كه فاقد راه زميني بود) فعاليت كند. روي اين اصل فرماندهان هوانيروز در كنار هور مستقر شدند. نيروي هوايي ارتش نيز پشتيباني و پدافند هوايي را بر عهده داشت. در اين ميان هواپيماهاي اف14 در برقراري امنيت هوايي تلاش كردند.

طبق مدارك غير رسمي، قرارگاه نجف شامل؛ لشكرهاي سپاهي علي‌ابن‌ابيطالب، عاشورا و محمد رسول‌الله(ص) بود. براي عبور اين لشكرها از هورالعظيم تا وصول به هدف‌هاي تعيين شده در داخل و يا غرب هور تعدادي قايق فراهم شده بود، كه در بين خاطرات رزمندگان به رقم 200 دستگاه اشاره شده بود. يگان هوانيروز ارتش نيز در پشتيباني ترابري اين قرارگاه قرار داشت و احتمالاً چند فروند هوانا و (هاور كرافت) نيروي دريايي ارتش نيز براي پشتيباني ترابري مورد استفاده قرارگاه نجف قرار گرفت.

استعداد رزمي قرارگاه كربلا طبق سازمان رزمي طرح عملياتي شماره 3 خيبر آن قرارگاه كه در سوم اسفندماه 1362 منتشر گرديد، عبارت بود از لشكرهاي 21 و 77 پياده و لشكر 92 زرهي ارتش و لشكرهاي 7 وليعصر(عج) و 14 امام حسين(ع) و تيپ 72 زرهي محرم از عناصر سپاه پاسداران. ضمناً قرارگاه عملياتي آبادان خرمشهر نيز در زير امر اين قرارگاه مأموريت پدافند از كرانه اروندرود را بر عهده داشت.

يگان‌هاي ارتشي، عناصر سازماني خود را داشتند. عناصر سازماني يگان‌هاي سپاه عبارت بودند، از لشكر 7 وليعصر(عج) با چهارگردان مانوري و پنج گردان احتياط قدس، لشكر 14 امام حسين(ع) با 12 گردان مانوري و 12 گردان احتياط قدس، تيپ 72 زرهي محرم با دو گردان تانك، دو گردان مكانيزه و چهارگردان احتياط قدس. لازم به يادآوري است كه طبق مدارك در دسترس چنين به نظرمي‌رسد كه قرار بوده است؛ لشكرهاي 28 پياده و 81 زرهي و تيپ مستقل 55 پياده ارتش نيز جزء عناصر زير امر قرارگاه كربلا در عمليات خيبر شركت داده شوند. اما بررسي آخرين طرح قبل از اجراي عمليات(طرح شماره 3) نشان مي‌دهد كه در زمان شروع عمليات(سوم اسفند ماه 1362) فقط لشكرهاي 21 و 77 و 92 در زير امر قرارگاه كربلا وارد نبرد شدند. از نظر مقايسه توان رزمي نسبي، طبق برآورد وضعيت عملياتي قرارگاه كربلا كه در 17 بهمن ماه بر اساس يگان‌هاي پيش‌بيني شده اوليه براي آن عمليات شامل لشكرهاي 28 و 81 و تيپ 55 نيز مي‌شد. چنين برآورد شده بود، كه برتري نسبي از‌ آن نيروهاي دشمن خواهد بود. در حالي كه در مقابل 109 گردان پياده ايران 108 گردان پياده عراق در مقابل هفت گردان مكانيزه ايران، 28 گردان مكانيزه عراق و در مقابل 17 گردان تانك ايران، 47 گردان تانك عراق قرار خواهد گرفت. از نظر هوايي نيز برتري مطلق با نيروهاي عراقي خواهد بود. از لحاظ يگان توپخانه 23 گردان توپخانه ايران با 21 گردان توپخانه عراق مبارزه خواهد كرد.

نكته فوق‌العاده مهم ديگر كه در برآورد وضعيت ياد شده مورد توجه قرار گرفته بود، توانايي تك شيميايي دشمن بود كه عملاً نيز از آن استفاده كرد.

مسئله مهم ديگر، توان رزمي موجود و حقيقي واحدهاي ايران بود كه بسيار كمتر از ميزان سازماني آن‌ها بود. به عنوان مثال به طوري كه در برآورد وضعيت تعجيلي مورخه 25/11/62 قرارگاه عملياتي كربلا توان رزمي حقيقي نيروهاي ارتشي يادآوري گرديده به استعداد پايين يكي از گردان‌هاي تانك اشاره داشته، در حالي كه تعداد تانك سازماني هر گردان 53 دستگاه بوده است. (استعداد رزمي اين گردان كمتر از 10در صد بوده است) و در همان برآورد يادآوري شده است كه طبق اظهارات فرماندهان لشكرهاي 14 امام حسين(ع) و 7 وليعصر(عج) سپاه پاسداران، يگان‌هاي آن‌ها هنوز آمادگي براي اجراي عمليات را نداشته‌اند.         

با توجه به مدارك يادشده، نسبت كلي توان رزمي نيروهاي ايران و عراق در عمليات خيبر به طور تقريبي به شرح جدول زير بوده است:

برآورد تقريبي نيروهاي ايران و عراق در عمليات خيبر

 

رديف

مشخصات يگان

تعداد

ملاحظات

ايران        عراق

1

قرارگاه اصلي هدايت‌كننده

1

-

قرارگاه خاتم‌الانبياء(ص)

2

قرارگاه فرعي هدايت‌كننده غير سازماني

2

-

قرارگاه نجف و كربلا

3

قرارگاه سپاه

-

1

سپاه 3 عراق

4

قرارگاه لشكري ارتش

3

4

-

5

قرارگاه لشكر سپاهي

5

-

-

 

 

6

 

 

قرارگاه تيپ ارتشي(درگير)

 

 

10

 

 

21

لشكر 92 يك تيپ جديد تشكيل داده بود و 4 زرهي لشكر 21 در عمليات شركت نداشت

7

قرارگاه تيپ ارتشي(تقويتي)

-

37

-

8

قرارگاه تيپ سپاهي

نا مشخص

-

-

 

9

گردان رزمي ارتشي(پياده، مكانيزه،تانك و سوار زرهي)

 

33

 

64

 

-

 

10

 

گردان رزمي سپاه پاسداران

 

180

 

-

براي هر لشكر سپاهي حدود 16 گردان برآورد

11

گردان توپخانه

23

18

-

12

جمع گردان‌هاي رزمي كه مي‌توانست

113

196

-

 

اقدامات طرح ريزي و آمادگي عمليات خيبر

درباره زمان شروع بررسي و طرح ريزي عمليات مورد بحث و چگونگي اتخاذ تصميم براي اين عمليات، مدرك ويژه‌اي در دسترس ما قرار نگرفت. ولي طبق يك اظهار نظر كلي كه بعد از پايان اين عمليات و در 14 اسفند ماه 1362 به وسيله قرارگاه كربلا درباره چگونگي عدم موفقيت اين نبرد ارائه شده بود، چنين نظر داده شده بود كه طرح ريزي اين عمليات حدود يك سال قبل از اجرا يعني از اوايل سال 1362 در ستاد مركزي سپاه پاسداران شروع گرديده بود، ولي تا اوايل بهمن ماه آن سال قرارگاه‌هاي اجرايي ارتش از احتمال اجراي اين عمليات بي‌خبر بودند. بنابراين چنين به نظر مي‌رسد كه احتمالاً در مراحل اوليه طرح‌ريزي هدف اصلي آن بوده است كه يك تك توأم با غافلگيري به شيوه‌اي غير كلاسيك در يك منطقه غير قابل انتظار دشمن كه باطلاق هورالعظيم بود، به وسيله عناصر سپاه پاسداران اجرا گردد. اما بعد از مدتي چنين برآورد گرديده بود كه براي وصول به هدف نهايي آن عمليات لازم است، حمله ديگري هم‌زمان در منطقه عملياتي جنوب به مرحله اجرا درآيد تا نيروهاي موجود در شرق بصره درگير شوند. بدين وسيله پيشروي نيروهاي ايران در هورالعظيم تا وصول به محور مواصلاتي عماره بصره و تهديد عقبه نيروهاي عراق در شرق بصره تسهيل گردد. هدف نهايي عمليات كه شهر بصره يا حداقل كرانه شرق رودخانه شط‌العرب بود، تصرف و تأمين گردد.

بر اساس اين تدبير كلي، اولين طرح عملياتي به نام خيبر در قرارگاه خاتم‌الانبياء(ص) تهيه و در چهارم بهمن‌ماه 1362 منتشر گرديد. چنين به نظر مي‌رسد كه اين طرح اولين دستور رسمي طرح‌ريزي و آمادگي به قرارگاه‌هاي اجرايي بود.

 در زمان انتشار اين طرح، يك قرارگاه عملياتي اصلي به نام خاتم‌الانبياء(ص) به صورت قرارگاه مشترك سپاه پاسداران و ارتش مسئوليت عمومي طرح‌ريزي و هدايت كلي عمليات جنگ را بر عهده داشت، كه زير نظر رئيس شوراي عالي دفاع انجام وظيفه مي‌كرد. مأموريتي كه قرارگاه ياد شده براي عمليات خيبر تعيين كرده بود، عبارت از آن بود؛ كه يگان‌هاي مستقر در منطقه عملياتي اهواز خرمشهر در منطقه بين جنوب هويزه تا شلمچه به سمت غرب آفند كنند و نيروهاي عراقي گسترش يافته بين خط مرز تا كرانه شرقي رودخانه دجله و شط‌العرب را منهدم نمايند. در صورت ايجاب وضعيت، يگان‌ها از رودخانه شط‌العرب عبور كنند و ضمن تحت كنترل گرفتن محور مواصلاتي عماره بصره، شهر بصره را تصرف و تأمين نمايند. تدبير عملياتي فرماندهي قرارگاه خاتم‌الانبياء(ص) براي اجراي مأموريت ياد شده آن بود كه يگان‌هاي مستقر در منطقه اهواز خرمشهر را در دو قرارگاه عملياتي مشترك ارتش و سپاه سازمان دهد. در همين زمان يك قرارگاه عملياتي مشترك به نام كربلا در خوزستان برقرار و در منطقه برقازه در غرب شوش مستقر بود. بنابراين يك قرارگاه ديگر لازم بود، كه قرارگاه نجف بدان منظور تشكيل گرديد. اما چنين به نظر مي‌رسد كه قرارگاه نجف يك قرارگاه مشترك ارتشي و سپاهي نبود، بلكه فقط يك قرارگاه سپاهي بود. زيرا تنها يگان ارتشي كه براي آن منظور شده بود، يك تيپ زرهي و توپخانه لشكر 92 زرهي بود.

طرح مانور قرارگاه خاتم‌الانبياء(ص) در عمليات خيبر آن بود كه با قرارگاه نجف در قسمت شمال (منطقه هور) و با قرارگاه كربلا در جنوب(بين كوشك تا شلمچه) به سمت غرب حمله كند و كرانه شرقي رودخانه شط‌العرب را تصرف نمايد. در مرحله بعدي با عبور از رودخانه شهر بصره را تصرف و تأمين نمايد.

بر اساس طرح مانور ياد شده، مأموريت قرارگاه‌هاي نجف و كربلا به شرح زير تعيين گرديده بود.

قرارگاه نجف در حوالي پاسگاه طلايه از هورالعظيم عبور كند، كرانه شرقي رودخانه شط‌العرب را در حوالي سه راهي القرنه (محل تقاطع محورهاي عماره بصره و ناصريه القرنه) تصرف و عبور و مرور نيروهاي عراقي را در محور مواصلاتي عماره بصره قطع نمايد. طبق دستور، به سمت جنوب پيشروي كند و با يگان‌هاي قرارگاه كربلا الحاق حاصل نمايد.

مأموريت قرارگاه كربلا آن بود كه در منطقه بين پاسگاه كوشك و شلمچه حمله كند و كرانه شرقي رودخانه شط‌العرب را تصرف و تأمين و بنا به دستور از رودخانه عبور و شهر بصره را تصرف نمايد. ضمناً در سمت شمال با عناصر قرارگاه نجف الحاق حاصل كند.

در دستورات هماهنگي دستور عملياتي خيبر، زمان اجرا مشخص نگرديده و دستور داده شد، قرارگاه‌هاي اجرايي طرح‌هاي خود را تا 15/11/62 تهيه كنند. در قسمت فرماندهي ياد‌آوري شده بود كه قرارگاه خاتم در تهران مستقر است و در زمان مناسب به منطقه تغيير مكان خواهد كرد.

امضاء فرماندهي قرارگاه خاتم‌الانبياء(ص)

با توجه به مفاد اين طرح مشخص مي‌گردد، كه اين طرح در تهران و مستقيماً تحت نظر شوراي عالي دفاع تهيه شده بود و احتمالاً مقام تصويب كننده آن رئيس شوراي عالي دفاع بود، اما در سند در دسترس، نام مقام امضاء كننده طرح نوشته نشده بود. همان‌گونه كه در متن طرح خيبر نوشته شده بود، عامل اجرايي اين طرح دو قرارگاه اصلي نجف و كربلا بودند. اما قبلاً‌ نيز يادآور شديم كه قرارگاه نجف، يك قرارگاه سپاه پاسداران بود و چنين به نظر مي‌رسد كه به طور مستقل عمليات را طرح‌ريزي مي‌كرد. بدين جهت در اسناد و مدارك نيروي زميني ارتش كه قبلاً‌ قرارگاه كربلا جزئي از آن بود و به عنوان يگان همجوار قرارگاه نجف عمليات را طرح‌ريزي مي‌كرد، مدارك قرارگاه نجف ثبت نگرديده بود و ما هم درباره چگونگي طرح‌هاي قرارگاه نجف در هنگام نگارش اين مطالب مدارك مورد نياز را به دست نياورديم. لذا در اين باره بررسي مسائل امكان‌پذير نشد و فقط به بررسي روش طرح‌ريزي و هدايت عمليات قرارگاه كربلا اكتفاء گرديد.

اما لازم است؛ مجدداً‌ يادآور شويم كه بر اساس مدارك در دسترس، در مراحل اوليه عمليات خيبر، تلاش اصلي در منطقه هورالعظيم به وسيله يگان‌هاي قرارگاه نجف وارد عمل مي‌شد و قرارگاه كربلا در تلاش فرعي اين عمليات قرار داشت. چنان‌كه براي عمليات قرارگاه نجف حدود يك‌سال طرح‌ريزي شده و اقدامات آمادگي، شامل تهيه قايق و وسايل عبور از هور انجام گرفته بود و نتيجه نهايي عمليات نيز به موفقيتي نسبي در منطقه هور و تصرف جزاير مجنون منتهي گرديد. بنابراين، بخش اصلي اين عمليات مربوط به تلاش قرارگاه نجف مي‌باشد و لازم است در بررسي نهايي اين نبرد با همكاري قرارگاه مركزي سپاه پاسداران مطالعات دقيق‌تري درباره اين نبرد به عمل آيد.

قرارگاه كربلا، بر مبناي مأموريت واگذاري به آن در طرح عملياتي خيبر، بررسي‌هاي مقدماتي را انجام داد و چنين به نظر مي‌رسد كه اين قرارگاه تا زمان دريافت آن طرح در چهارم بهمن ماه سال 1362 از اين مأموريت اطلاع چنداني نداشت.

اين قرارگاه در 17 بهمن ماه 1362 بررسي‌هاي ستادي خود را در يك برآورد وضعيت عملياتي كتبي 15 صفحه‌اي به صورت كتبي تنظيم كرد كه مي‌توان گفت در طول زمان جنگ از جمله كامل ترين برآوردهاي ستادي بود.

مأموريتي كه اين قرارگاه براي خود از طرح عملياتي خيبر استتناج كرده بود، چنين بود كه عناصر اين قرارگاه بايستي به سمت غرب حمله كند و پل‌هاي واقع بر روي شط‌العرب در غرب تنومه و الهارته را تصرف و كرانه شرقي شط‌العرب را تأمين نمايد. بنا به دستور از رودخانه عبور و در كرانه غربي آن، شهر بصره را تصرف و تأمين كند و در جناح شمالي با قرارگاه نجف الحاق حاصل نمايد.

نكته جالب توجه آن‌كه در همان نكات اول اين برآورد، درباره وضعيت آمادگي رزمي واحدهاي خودي چنين نظر داده شده بود كه؛ گردان‌هاي رزمي تحت امر اين قرارگاه به علت كمبود پرسنل افسر و درجه‌دار و وسايل و تجهيزات در طبقه 3 و 4 آمادگي رزمي قرار دارند. يعني از نظر نظامي، توان رزمي كافي براي نبرد را ندارند. ولي از نظر روحيه و آموزش و تجربه جنگي در سطح مطلوبي قرار دارند.

در اين برآورد عملياتي، نظريه كلي چنين ارائه شده بود كه (به طور كلي اين عمليات عليه يك موضع مستحكم كه با سيستم موانع پيچيده و عميقي سازمان يافته است، اجرا مي‌گردد. كه به علت عدم شناخت و آگاهي از كيفيت و نحوه استقرار اين موانع در مناطق عقب، تجسم و هدايت عمليات را براي ما بسيار مشكل مي‌سازد. (احتمالاً تلفات غير قابل قبول را به بار خواهد آورد و اصولاً ميزان آسيب پذيري بر ميزان قبول خطر مي‌چربد.)

در ساير نكات اين برآورد وضعيت، به ويژه از نظر مقايسه توان رزمي نسبي نيروهاي عراق و ايران، عموماً امتيازات دشمن بيش از امتيازات نيروهاي ما برآورد گرديده بود. در حالي كه در هنگام تهيه اين برآورد قرار بود لشكرهاي 28 پياده كردستان و 81 زرهي باختران و تيپ 55 مستقل هوابرد نيز به اضافه سه لشكر ديگر از عناصر سپاه پاسداران در اختيار قرارگاه كربلا قرار گيرد. بنابراين، برآورد مورد بحث،  با توجه به استعداد رزمي؛ حدود پنج لشكر ارتشي و پنج لشكر سپاهي جمعاً 10 لشكر تهيه گرديده بود. در حالي كه در هنگام اجراي اين نبرد، لشكرها و تيپ ياد شده بالا اصولاً وارد منطقه نبرد نشدند و از سپاه پاسداران نيز فقط دو لشكر در اختيار قرارگاه كربلا قرار گرفت. بنابراين، اجراي تدبير اتخاذ شده به وسيله فرماندهي قراگاه كربلا بر اساس آن برآورد وضعيت، خود به خود مقدور نشد. به هر حال ستاد عملياتي قرارگاه كربلا بر اساس همان تدبير فرماندهي در 17 بهمن ماه 1362 اولين طرح عملياتي خود را به نام خيبر 1 تهيه كرد.

يگان‌هايي كه براي اجراي اين طرح در سازمان رزمي قرارگاه كربلا منظور شده و سازماندهي، گرديده بودند به شرح زير بود:

قرارگاه كربلا 1 شامل؛ لشكر 77 پياده، يك لشكر از سپاه پاسداران با 22 گردان مانوري، 6 گردان توپخانه.

قرارگاه كربلا 2 شامل؛ لشكر 21 پياده، يك لشكر از سپاه پاسداران با 28 گردان مانوري، 6 گردان توپخانه.

قرارگاه كربلا 3 شامل، لشكر 28 پياده، يك لشكر از سپاه پاسداران با 22 گردان مانوري، 4 گردان توپخانه.

قرارگاه كربلا 4 شامل؛ لشكر 81 زرهي، يك لشكر از سپاه پاسداران با 30 گردان مانوري 4 گردان توپخانه.

قرارگاه كربلا 5 شامل؛ تيپ 55 هوابرد، يك لشكر از سپاه پاسداران با 30 گردان مانوري، 3 گردان توپخانه.

قرارگاه عملياتي آبادان شامل يگان‌هاي موجود، به اضافه سه گردان تقويتي.

توپخانه قرارگاه كربلا شامل؛ گروه 55 توپخانه با 5 گردان و يك گروه توپخانه ديگر با 3 گردان.

نظر به اين‌كه اغلب يگان‌هاي پيش‌بيني شده در اين سازمان در اختيار قرارگاه كربلا قرار نگرفت، آن قرارگاه الزاماً طرح عملياتي ديگري بايستي تهيه مي‌نمود.

در 19 بهمن ماه، تغييرات طرح كلي از طريق قرارگاه خاتم‌الانبياء(ص) به قرارگاه كربلا ابلاغ شد. كه بر اساس آن فقط  لشكرهاي 92 زرهي، 77 و 21 پياده از عناصر ارتشي و لشكرهاي 14 امام حسين(ع) با 24 گردان و 7 وليعصر(عج) با 16 گردان و تيپ 72 زرهي محرم با 8 گردان از عناصر سپاه پاسداران در اختيار قرارگاه كربلا قرار داده شدند. دستور داده شد، قرارگاه كربلا آماده شود در 30 بهمن ماه با آن يگان‌ها عمليات خيبر را در منطقه واگذار شده اجرا نمايد. اين دستور نشان مي‌دهد كه در اجراي عمليات خيبر تسريع شد. زيرا چنا‌چه قرار مي‌شد لشكرهاي 81 زرهي و 28 پياده و تيپ 55 هوابرد و همچنين سه لشكر ديگر سپاه پاسداران از مناطق ديگر به خوزستان تغيير مكان كنند، قطعاً اين تغيير مكان‌ها بيش از يك‌ماه به طول مي‌انجاميد. بدين جهت از آن جابه‌جائي‌ها صرف نظر گرديد. در ضمن، عمق منطقه عمليات نيز محدودتر شد و به قرارگاه كربلا فقط مأموريت داده شد؛ مرحله اول و دوم عمليات از هفت مرحله را اجرا كند و پل‌هاي روي نهر كتيبان در شرق رودخانه شط‌العرب را تصرف نمايند. در اين دستورالعمل الحاق با قرارگاه نجف در شمال و اجراي ساير مراحل به صدور دستور ديگر موكول گرديده بود.

اين تغييرات، بيان‌گر آن‌است كه فرماندهي قرارگاه خاتم‌الانبياء(ص) متوجه شده بود كه اولاً بسيج نيروهاي مردمي مورد نياز و جابه‌جايي يگان‌هاي ارتشي در مسافت‌هاي چندصد كيلومتري و به پاي كار آوردن آن نيروي عظيم در مدت زمان كوتاهي امكان‌پذير نيست. ثانياً در آن شرايط با توجه به وضعيت زمين منطقه عمليات و گسترش نيروهاي دشمن و مواضع و موانع ايجاد شده به وسيله آن، قبول يك خطر بزرگ چندان منطقي نمي‌باشد، لذا وسعت عمليات محدودتر گرديد تا هدايت عمليات ساده‌تر و موفقيت آميزتر باشد.

بعد از ابلاغ تغييرات طرح عملياتي خيبر كه در آن زمان اجراي عمليات 30 بهمن ماه (11 روز بعد از ابلاغ آن دستور) تعيين گرديده بود، فرماندهي قرارگاه كربلا دچار نگراني شد. ستاد اين قرارگاه يك برآورد وضعيت تعجيلي به عمل آورد تا حقايق و مشكلات موجود را به اطلاع شوراي عالي دفاع برساند. در اين برآورد وضعيت دو راه كار جهت اجراي مأموريت عمليات خيبر مورد بررسي قرار گرفت، راه‌كار اول اجراي تك با فرصت و راه‌كار دوم اجراي تك به صورت تعجيلي، در تجزيه و تحليل اين راه‌كارها، تك تعجيلي مورد تأييد قرار نگرفته بود و درباره آن چنين نظر داده شده بود كه اين راه‌كار هيچ‌گونه محاسن تاكتيكي ندارد و صرفاً دستور اجرا مي‌شود. درباره معايب آن گفته شده بود كه بسياري از اصول عمليات آفندي رعايت نمي‌گردد.

درباره مقايسه توان رزمي نيروهاي خودي و دشمن برآورد شده بود، كه دشمن 64 گردان مانوري در خط مقدم مستقر كرده و مي‌تواند 132 گردان مانوري تقويتي نيز وارد منطقه كند و 21 گردان توپخانه در پشتيباني يگان‌هاي دشمن قرار دارد. در حالي كه بر مبناي يگان‌هاي واگذاري به قرارگاه كربلا، تعداد گردان‌هاي مانوري 28 گردان ارتشي و 24 گردان سپاهي جمعاً‌ 52 گردان مي‌باشد. كه به هيچ وجه با نيروهاي دشمن قابل مقايسه نيست و از نظر توپخانه نيز در مقابل 21 گردان توپخانه دشمن نيروهاي ما فقط 13 گردان توپخانه خواهند داشت. ضمن اين‌كه دشمن مي‌تواند تعداد گردان‌هاي توپخانه خود را تا 40 گردان افزايش دهد و برتري هوايي نيز مطلقاً از آن دشمن است و دشمن مقدورات كاربرد بمب‌هاي شيميايي را نيز دارد.

در پايان اين برآورد تعجيلي، نتيجه‌گيري شده بود كه تك تعجيلي در اين نبرد، تكرار اشتباهات نبردهاي گذشته خواهد بود و اضافه شده بود كه با توجه به استعداد نيروهاي دشمن و خودي و وضعيت زمين منطقه عمليات، نيروهاي قرارگاه كربلا قادر به اجراي مأموريت واگذاري نخواهند بود. زيرا استعداد رزمي يكي از گردان‌هاي تانك لشكر 92 زرهي فقط شامل پنج دستگاه تانك(از 53 دستگاه تانك سازماني) مي‌باشد. برابر اظهارات فرماندهان لشكرهاي 14 امام حسين(ع) و 7 وليعصر(عج) سپاه پاسداران، آن يگان‌ها هنوز آمادگي اجراي عمليات را ندارند.

چنين به نظر مي‌رسد كه از نظر قرارگاه خاتم‌الانبياء(ص)، اجراي عمليات خيبر در آينده نزديك قطعي شده و اين امر سبب نگراني فوق‌العاده افسران ستاد قرارگاه كربلا گرديده بود. بدين جهت علاوه بر آن كه افسران آن قرارگاه در يك برآورد تعجيلي نظريات خود را ارائه داده بودند، سرهنگ ستاد نصرت‌الله معين وزيري افسر عمليات آن قرارگاه شخصاً نامه‌اي به فرماندهي قرارگاه نيروي زميني در جنوب نوشته و در 26 بهمن ماه به فرماندهي آن قرارگاه داده بود. اين افسر، در اين نامه؛ ضمن اشاره به مطالب برآورد نوشته بود: خداي ناخواسته اين شبهه و ابهام براي شخص من به وجود مي‌آيد كه حيثيت ارتش جمهوري اسلامي ايران فداي موفقيت احتمالي برادران سپاه پاسداران مي‌گردد.

موفقيتي كه با شكست نيروهاي منطقه زيد به ناكامي نيروهاي شمالي خواهد گراييد. در خاتمه خداوند متعال را گواه مي‌دارم كه عرايضم را در نهايت خلوص نيت عنوان كرده‌ام.

امضاء سرهنگ توپخانه ستاد نصرت‌الله معين وزيري 26/11/1362

بر مبناي آخرين دستورات ابلاغي به قرارگاه عملياتي كربلا و برآورد تعجيلي مورخه 25 بهمن ماه به هر حال قرارگاه كربلا ملزم مي‌گردد، طرح عملياتي جديدي تهيه نمايد. بدين منظور طرح عملياتي شماره 2 خيبر در 26 بهمن ماه به وسيله ستاد قرارگاه كربلا تهيه و منتشر گرديد كه نكات اصلي آن به شرح زير بود.

منبع: نبرد های سال 1362و 1363، حسینی، سید یعقوب،1389، ایران سبز، تهران

1395/11/23 12:13:24 51 0
قسمت ارائه دهنده: مدیریت تولید محتوا
شما می توانید برای دریافت بعضی مطالب از طریق کانال، اینجا تا عضو کانال معارف جنگ شوید و یا شمار تلفن خود را با کلیک بر روی این قسمت وارد کنید تا شما را عضو کانال کنیم
تویضیحات در موتور جستجو
جنگ تحمیلی،دفاع مقدس،ارتش،هیئت معارف جنگ،شهید صیاد شیرازی،جنگ ایران و عراق،جنگ
نظر شما






4
>
تهران انتهای اتوبان ارتش خیابان برادران شهید شاهمرادی صندق پستی: 554-19575 - کدپستی: 1676653517
02122979698
Info@maarefjang.ir
پیام کوتاه هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی
300040004620
نرم افزار اندروید هیئت معارف جنگ
در این نرم افزار در بخش معارف جنگ عملیاتهای دوران دفاع مقدس همراه با نقشه هر عملیات و به تفکیک از سال اول تا سال هشتم جنگ قابل مشاهده می باشد.
هیئت معارف جنگ را در شبکه های اجتمایی دنبال کنید
کلیه حقوق قانونی این سایت متعلق به هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است.

انتشار مقالات و مطالب در این پایگاه به منزله تائید تمام و کمال آنها نبوده، بلکه مطالب منعکس کننده نظرات نویسندگان آنها می باشد.

maarefjang @ 2015