نبردهای هوایی ایران (58)
عکس هوایی – امداد الهی در روز هفتم فروردین 1361، شهید صیادشیرازی فرماندهی نزاجا، از قرارگاه کربلا به منظور آگاهی دقیق از فرایند عقبنشینی نیروهای دشمن دستور انجام عکس‏برداری هوایی می‏دهد و در هشتم فروردین، یک فروند «آر.اف4» عازم و از شرق دهلران وارد منطقه دشمن می‏شود تا ارتفاعات مرزی از موسیان تا فکه را عکسبرداری کند. در آخرین لحظه، هواپیما به علت اصابت موشک «سام2» دشمن، تعادلش را از دست می‏دهد، اما خلبانان با لطف الهی و تلاش و ارادهای قوی توانستند تعادل هواپیما را حفظ کنند.

با این وجود، در حالی که نیروهای مستقر در منطقه همه ناظر عدم تعادل این هواپیما بودند، برای دومین بار هواپیما مورد اصابت ترکش موشک «سام2» دیگری قرار می‏گیرد و به سمت عمق هورالعظیم تغییر مسیر می‌دهد. در آن لحظه، «آر.اف4» به ناچار تا جنوب‏غربی «القرنه» و شمال بصره پیش می‏رود و درحالی‌که هیچ‌کس باور نداشت، هواپیما سالم به خاک کشور باز ‏گردد، به صورت اضطراری در فرودگاه اهواز فرود می‏آید. در آنجا تکنسین‌ها، دوربین‌ها را بازکرده و به تهران ارسال داشتند. همان شب عکس‌ها ظاهر و همراه با تفاسیر و ضمایم به جنوب ارسال شد. هنگام بررسی عکس‌ها مشخص شد که هواپیما موفق به گرفتن عکس از منطقه هورالعظیم نشده است، اما در برگشت و هنگام عبور از روی کارون، دوربین‌های هواپیما عکس‌های واضح و بسیار مهمی را از کرانه غربی این رود از شمال دارخوین تا شمال خرمشهر گرفته‎‌اند.

در قرارگاه کربلا، پس از بررسی یکی از این عکس‌ها، مشخص شد که دشمن در بخشی از کرانه غربی رود کارون حضور ندارد و این منطقه همان ‌جایی است که در مهر 1359، قوای عراقی پل شناوری را برای عبور از کارون (در حوالی مارد) نصب ‌‌کرده بودند. این عکس بسیار باارزش، باعث شناسایی یک خلأ در خطوط دشمن و تغییر در طرح‌ریزی عملیات و روزنه امیدی برای موفقیت در این نبرد بزرگ شد. چراکه نشان داد در آن منطقه (حدفاصل دارخوین تا مارد) نیرویی از ارتش عراق وجود ندارد. برمبنای اطلاعات به‏دست آمده، طرح عملیاتی جدید خط پدافندی و استقرار نیروها تهیه و دستور داده شد، رزمندگان تحت فرماندهی سه قرارگاه در سه محور جداگانه (شمالی، میانی و جنوبی، شرق کارون) آماده پیشروی شوند. براین اساس، طرح‏ریزی عملیات بزرگ بیت‏المقدس با لطف خداوند رقم می‏خورد. برمبنای طرح می‏بایست پنج پل روی کارون نصب شود تا رزمندگان را به ساحل غربی کارون و مواضع دشمن برساند. به این صورت پس از عملیات «کربلای2» که با پیروزی رزمندگان اسلام همراه و بخش‌های زیادی از خوزستان آزاد شد، زمینه و روزنه امیدی جهت موفقیت در نبرد بزرگ «بیت‏المقدس» فراهم گشت[1].

جهت بررسی بیشتر منطقه عملیات، در روزهای بعد از 21/1/61 تا 8/2/61 (دو روز پیش از شروع عملیات زمینی) هواپیمای «آر.اف4ئی» ‌‌در چارچوب دستور رزمی «ناصر» چند نوبت از منطقه جفیر، شلمچه و بصره و نحوه آرایش نیروهای دشمن عکس هوایی تهیه کردند[2]؛ و به این ترتیب فرماندهان عملیات با ضریب اطمینان بالایی اقدام به نصب پل‏های شناور بر روی کارون برای عملیات زمینی کردند.

به منظور پوشش هوایی منطقه براساس دستور رزمی شبح3، ابتدا هواپیماهای «اف14» و «اف4» در مناطق 3 و10 که اهواز و ماهشهر را دربر می‌گرفت، تا پایان فروردین‌ماه 1361 با هفت تا هشت نوبت پرواز در روز با انجام سوخت‏گیری هوایی انجام دادند، اما از روز یکم اردیبهشت که گسترش‌های نیروی زمینی آشکارا انجام می‌شد، پوشش هوایی برای لشکر16 زرهی یا قرارگاه قدس و یگان‌های پیاده سپاه در کنار این لشکر و پوشش هوایی قرارگاه‏های «نصر و فتح» و یگان‌های سپاه دراین دو قرارگاه، شرق کارون در سلمانیه و جنوب فارسیاب روزانه و پی‌درپی با پرواز هواپیماهای «اف14» سامان داده شد. از سوی دیگر هواپیماهای «اف4» مستقر در پایگاه دزفول، طبق نقشه شماره 5-3 موظف به یاری هواپیماهای گشتی «اف14» شدند.

در روزهای هفتم و هشتم اردیبهشت 1361، براساس اطلاعات عکس‏های هوایی، به درخواست فرمانده قرارگاه نصر، خلبانان پایگاه هوایی بوشهر با هشت فروند هواپیمای «اف4ئی» یگان‌ها و نیروهای دشمن در جنوب ایستگاه حسینیه را بمباران کردند. درپی آن، بمباران هوایی دیگری به منظور خاموش کردن آتش توپخانه دشمن که سایت موشکی هاگ «تبوک» در آبادان را یکسره زیر آتش گرفته بود، صورت گرفت. در ادامه، با تلاش کارکنان فرماندهی پدافند هوایی جهت شناسایی جایگاه موشک‌های زمین به ‌هوای دشمن در صحنه نبرد، یک دستگاه هواپیمای بدون سرنشین کنترل از راه دور (پهباد) به‌پرواز در می‏آید. در همین زمان، بود که دشمن با به‌کار گرفتن موشک‌های ضد رادار «خ28» در سراسر جبهه خوزستان، یورش خود را به سامانه رادارهای موشک «هاگ» و رادارهای تاکتیکی در پایگاه‏های موشکی تبوک، دزفول، خیبر، سربندر و دیگر رادارهای مراقبتی دزفول آغاز کرد[3] که این ابتکار دشمن نیز با تدابیر مناسب سامانه‏های پدافند هوایی، اغلب خنثی می‏شد.

در مورخ 9/2/1361، آخرین‏ عکس‏های هوایی گرفته شد و پس از آن در ساعت30 دقیقه بامداد روز دهم 10/2/1361، عملیات به صورت رسمی شروع شد. به منظور تهیه آتش پشتیبانی، در ساعات 06:15، 06:55، و 13:05 (روز دهم) به ترتیب، هشت فروند هواپیمای «اف4ئی» از پایگاه ششم شکاری، چهار فروند هواپیمای «اف4ئی» مستقر در پایگاه دزفول، مجدداً دو فروند دیگر از هواپیماهای «اف4» پایگاه همدان، نیروهای دشمن در جفیر و جنوب‏غرب هویزه را از ارتفاع بالا بمباران کردند و همزمان در ساعت07:20 جنگنده‏های «اف5» پایگاه چهارم شکاری، تیپ33 نیروی مخصوص دشمن را از ارتفاع پست منهدم ساختند. دراین روز، یک هزار و 698 نفر مجروح، 643 نفر مأمور، 175 هزار پوند بار دربر گیرنده مهمات و خون و دارو نیز توسط سامانه ترابری نهاجا در منطقه عملیاتی بیت‌المقدس جابه‏جا شد.

در روز 11/2/1361، یک فروند هواپیمای «آر.اف4»، حین عملیات عکس‏برداری هوایی در غرب اهواز هدف موشک هوا به هوای میراژ قرار می‏گیرد. لیکن خلبانان آن توانستند این هواپیمای بسیار با ارزش را با ازخودگذشتگی فراوان به پایگاه امیدیه برسانند و از سقوط آن جلوگیری کنند، جالب آن‌که تصاویر یکی از این هواپیماهای میراژ در عکس‌های گرفته‌شده به‌وضوح ثبت‌شده بود[4]. در این روز، قرارگاه «نصر» با لشکر21 حمزه موفق شد از رود کارون عبور کند و با گرفتن سرپلی در غرب کارون نیاز بمباران یگان‌های دشمن در برابر این لشکر افزون شد. لذا شش فروند از هواپیماهای «اف4ئی» پایگاه سوم مستقر در دزفول، از ارتفاع بالا نیروهای دشمن در شمال جفیر را به سختی بمباران کردند. این بمباران‌ها آن‌قدر اثربخش بود که دشمن برآورد کرده بود؛ یورش سرنوشت‏ساز رزمندگان ایرانی از همین جا آغاز شود. لذا بیشترین توان پدافندی و پاتکی خود را در برابر لشکر16 زرهی در شمال منطقه عملیات متمرکز کرده بود. البته در پی آن شش فروند هواپیمای «اف5ئی» از پایگاه دزفول نیز از ارتفاع پست نیروهای دشمن در محور پادگان حمید و جفیر را با 19 هزار و 800 پوند مهمات بمباران کردند. در ساعات 08:45 و12:10 و 13.00، سه فروند جنگنده دشمن توسط هواپیمای «اف14» مورد هدف قرار گرفتند.

متقابلاً در ساعت17:30 یک فروند هواپیمای «اف4» از پایگاه سوم، به خلبانی سروان فریدون خطیبی و ستوان‏یکم منصور شورچه با موشک «سام6» دشمن درگیر شدند و نزدیک امیدیه خلبانان، هواپیمای آسیب‌دیده را ترک کردند و با چتر نجات فرود آمدند و تیم جستجو و نجات آنها را یافت و به پایگاه دزفول برده شدند.

 

منبع: نبردهای هوایی ایران، سرتیپ2 خلبان حسین خلیلی، 1398، ایران سبز، تهران


[1] – ذاکری، تراب، (1387) «اطلاعات در جنگ تحمیلی»، جلد 1، انتشارات مرکز آموزشی و پژوهشی شهید سپهبد صیادشیرازی، صص 471-470.

[2] – شیرمحمد، محسن (1396) «عکس هوایی- امداد الهی» مجله صف، شماره 432، خرداد 96 صص 32-30.

[3] – در این اقدام هواپیماهای دشمن به همراه یک فروند جنگنده «سوخو22» مجهز به موشک‏های ضدتشعشع «خ-28» (رادارزن) و بعدها موشک «آ.اس-37» موسوم به «مارتل» توسط میراژ، از فاصله 80 کیلومتری آنتن رادار سایت‌های موشکی و حتی ایستگاه‏های ثابت راداری را مورد هدف قرار می‏دادند

[4] – نمکی، علی‌رضا، (1389) «نیروی هوایی در دفاع مقدس»، انتشارات ایران سبز، ص 256 و ص 266.

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده