نبردهای هوایی ایران (52)
الف ـ شرح عملیات با رویکرد نبردهای هوایی فرماندهی صحنه عملیات، در قرارگاه اهواز قرار داشت که لشکرهای 16، 92 زرهی و 77 پیاده را زیر امر گرفته بود. مأموریت و هدایت عملیات به عهده لشکر16 زرهی بود و با سازمان 22 گردان ارتش و 30 گردان سبک سپاه پاسداران از نیروهای بسیج مردمی در مقابل نیروهای زمینی عراق با هدف آزادسازی بستان، صف‏آرائی کرده بودند.

از نظر پوشش هوایی منطقه عملیات، در دستور عملیاتی «شبح2» برای مراقبت مسلحانه برفراز شمال اهواز، دو فروند هواپیمای «اف14»[1] همراه با دو فروند هواپیمای «اف5» به منظور تأمین ارتفاع پست و پوشش فضای زیر هواپیماهای «اف14» اختصاص یافته بود. البته نیروی هوایی عراق خیلی زودتر از زمانی که پیش‌بینی شده بود، پدافند هوایی خود را در برابر این عملیات آغاز کرد. موشک‌های ضد تشعشع «خ28» که وارد کارزار شده بودند، با هواپیماهای «سوخو22»[2] روزهای پنجم و ششم آبان، به پایگاه موشکی خیبر یورش آوردند و سه بار رادار "HI PIR" سامانه موشک سایت «هاگ»[3] خیبر در «فولی‏آباد» را از کار انداختند[4].

البته در ساعت16:20، دو فروند هواپیمای دشمن روی صفحه رادار «سد دز» دیده شدند و یکی از آنها طعمه موشک «فونیکس» هواپیمای «اف14» برفراز شهر اهواز گشته و سرنگون شد.

عملیات‏های هوایی تا روز نیمه نخست آبان با پیروزی‌هایی همراه بود، اما در مورخ 16/8/1360، پس از ترک منطقه هواپیماهای «اف14» برای سوختگیری هوایی، هواپیماهای دشمن، ابتدا تیپ3 لشکر92 در «سیدخلف» و سپس هدفی نزدیک «فولی‌آباد» (محل استقرار هاگ) در نزدیک قرارگاه لشکر16 زرهی و نیز تیپ یکم لشکر16 زرهی را بمباران کردند که یکی از بمب‌ها روی سوسنگرد افتاد و همزمان جاده اهواز به ماهشهر نیز بمباران شد. پس از ورود مجدد هواپیمای «اف14»، یکی از هواپیماهای دشمن از فاصله20 کیلومتری هدف موشک فونیکس قرار گرفت و سرنگون شد و فشار دشمن کمی کاهش یافت.

روز هجدهم آبان، ساعت 11:00 پاسگاه تیپ55 هوابرد در سوسنگرد بمباران شد، اگرچه هدف آنها قرارگاه تیپ2 از لشکر92 زرهی بود که به دلیل حضور «اف14»، خلبانان عراقی برای گریختن یا ترک آسمان منطقه عملیات، همواره مهمات خود را زودتر از زمانبندی حساب شده رها کرده و می‌گریختند. با این حال، در ساعت13:20 روز 24 آبان، قرارگاه لشکر92 و ساعت15:30، دهکده جلالیه بمباران شد و ساعت 13:30، دهکده «فارسیاب» در غرب کارون بمباران شد که زیانی دربر نداشت.

در مأموریت عکسبرداری هوایی روز 26 آبان، خلبانان هواپیمای «اف14» در جنوب‏غرب اهواز با دو فروند هواپیمای دشمن درگیر شدند و یکی از آنها را با موشک «فونیکس» سرنگون ساختند، بی‌درنگ هواپیمای خودی از پشت سر و پهلو با یورش دیگر جنگنده‌های دشمن روبرو شد که خلبانان ایرانی با مانورهای دشواری خطر را از میان برداشتند.

با این درگیری‌ها، سرانجام در ساعت 11:33 روز 27 آبان 1360، نخستین هواپیمای «اف14» ایرانی با شناسه «آهنگ-2» برفراز اهواز در درگیری و رویارویی با خلبانان هواپیماهای دشمن سرنگون شد[5]. اگرچه در عصر همان روز یک فروند دیگر از هواپیمای دشمن در منطقه نبرد، هدف موشک فونیکس هواپیمای «اف14» قرار گرفته و سرنگون شد.

در روز دوم آذرماه، خلبانان هواپیماهای جنگنده رهگیر «اف14» با هواپیماهای جنگنده دشمن برفراز قرارگاه لشکر16 زرهی درگیر شدند و یکی از آنها را سرنگون ساختند و دیگران نیز کارزار را رها کردند و گریختند.

روز چهارم آذرماه، دو فروند از جنگنده‏های دشمن در ساعات10:30 و 12:50 با شلیک موشک فونیکس هواپیمای «اف14» برفراز منطقه «طریق‌القدس» (اولی در جنوب اهواز نزدیک دارخوین و دومی برفراز لشکر92 زرهی) از پای درآمدند. 

روز پنجم آذرماه، یک کشتی روسی در بندر شعیبیه کویت پهلو گرفت که 145 تریلر دراین بندر چشم به دریافت بار این کشتی داشتند. بار این کشتی تانک، توپ، مهمات و دیگر ادوات زرهی بود که در این بندر از کشتی پیاده، با شتاب روی تریلرها گذاشته می‌شد و از جاده «کویت صفوان بصره» وارد صحنه کارزار می‌شدند. اداره دوم سماجا (اطلاعات) از نیروی هوایی خواست که کاروان‌های نظامی فوق در راه صفوان- بصره را در فهرست هدف‌های هوایی خود قرار دهد.

در روز هشتم آذر، شهر «بستان» به دست ارتش عراق گشوده شده بود و اینک تیپ2 لشکر16زرهی ارتش ایران از پل سابله گذر کرد و در ساعت13:30روز نهم آذر، پنج فروند هواپیمای دشمن به‌سوی هواپیمای تجسسی خفاش «ئی.سی130» در منطقه عملیاتی «طریق‌القدس»، یورش بردند و یک فروند آنها با هدایت رادار پرنده عراقی و با رادار خاموش تا فاصله 25 مایلی هواپیمای خودی جلو آمد و هنگامی که هواپیمای میراژ در یک لحظه با روشن کردن رادار خود قصد شلیک موشک به هواپیمای خفاش ایرانی داشت، باناباوری گفت که موشک رها نمی‌شود، ناگزیر می‏خواست با مسلسل هواپیمای ایرانی را هدف بگیرد که در این هنگام هواپیمای خفاش با هوشیاری از منطقه خطر دور شد و درنتیجه دشمن ناکام ماند.

از روزهای دهم آذر به بعد و بویژه در روز دوازدهم آذر، درگیری‏های هوایی به اوج خود رسید و دشمن تلاش ‌‌فراوان کرد تا با بکارگیری هواپیمای جدید میراژ «اف1» تنها هواپیمای «اف‌14» نهاجا بر فراز منطقه نبرد را سرنگون سازد و برای نیل به این هدف، هواپیماهای میراژ در دسته‏های دو فروندی در ترکیب پروازی با دو فروند «میگ23» یورش‌های پی درپی خود را بر هواپیماهای «اف14» در شرق اهواز مبذول می‏داشتند که با اقدام به موقع خلبانان هواپیماهای «اف14» نه تنها کاری از پیش نبردند، بلکه با شلیک موشک‏های «فونیکس» سرنگونی شش فروند از جنگنده‏های دشمن گزارش شد که دز این میان می‏توان به سقوط نخستین هواپیمای میراژ دشمن در سه راهی حمید در دهکده‌ای به نام «سیدکریم» و اسارت خلبان آن به نام «عبدالغنی سوید الدلیمی» استناد کرد. اسارت یک خلبان میراژ عراقی پیروزی بزرگی بود، زیرا می‌توانست تاکتیک‌ها و تدبیرهای فرماندهان ارتش عراق را تا اندازه‌ای روشن سازد و چگونگی دریافت میراژها و به‌کارگیری آنها را بازگو و فاش کند. البته در یکی از این نبردها، چهار فروند هواپیمای دشمن روی صفحه رادار هواپیمای «اف14» ظاهر و دوتیر موشک فونیکس به سوی آنها شلیک شد، لیکن موشک‌ها رها نشدند و هواپیماهای دشمن گریختند[6].

خلاصه این که در این مقطع از عملیات، در حالی که به تدریج از فشار یورش‌های هوایی دشمن کاسته می‏شد، در عوض کم‏کم سنگرهای رزمندگان اسلام و یگان‌های ارتش ایران پابرجا و استوارتر می‏شد و متقابلاً دشمن که از شکست در جبهه زمینی و هوایی «طریق‌القدس» ناخرسند بود و کاردیگری از دستش برنمی‌آمد، شهر دزفول و نیروهای زمینی را هدف موشک‌های زمین به زمین از نوع «اسکاد» و «فراگ» قرار داد و پایگاه هوایی دزفول را نیز با هواپیماهای جنگنده بمب‌افکن بمباران کرد.

در روز 13 آذر نیز جنگ هوایی برفراز منطقه با تندی و سنگینی پی‌گیری می‌شد. در روشنایی روز، بلندی‌های «الله‌اکبر» دوازده بار بمباران شد و شهر سوسنگرد و اهواز هم بمباران شدند و شمار90 پرواز را رادارهای «سد دز» و «مشرحات» کشف کردند. همچنین دو فروند از هواپیماهای نیروی هوایی عراق با خلبانان جنگنده رهگیر «اف14» درگیر شدند و از پای درآمدند و سرنگون شدند. متعاقباً در درگیری‏های دیگری، سرنگونی سه فروند دیگر از جنگنده‏های دشمن در فولی‏آباد گزارش شد.

 

منبع: نبردهای هوایی ایران، سرتیپ2 خلبان حسین خلیلی، 1398، ایران سبز، تهران


[1] – خلبانان این دو فروند از غرب بستان تا سوسنگرد هواپیماهای دشمن را در ارتفاع پایین با رادار هواپیمای خود تعقیب می‌کردند و چنانچه در برد موشک «فونیکس» (20 تا 30 مایلی) قرار می‏گرفتند، به طرف آنها شلیک می‌کردند.

[2]– در این مقطع هواپیماهای شنود «قمر» و «طائر» و بعدها «بغداد» و «عدنان» که در آسمان ناصریه و بصره پرواز می‌کردند، گاهی با قرار دادن اطلاعات الکترونیکی برابری کنترل آسمان منطقه عملیات را برهم می‏زدند.

[3]– نام لاتین این موشک «هاوک» می‏باشد، لیکن به دلیل این که در محاورات پدافندی نهاجا واژه «هاگ» رایج گردیده، لذا از همین واژه استفاده شده است.

[4]– شرح اقدامات و ابتکارات پدافندی زمین پایه قرارگاه خاتم‏الانبیا در جنگ تحمیلی در جزوه‏ای که به همت امیر سرتیپ غلامی تدوین شده آمده است.

[5] – خلبانان آن به نام سروان رضا نظام‏آبادی و شادروان ستوانیکم فتح‌اله جلال‏آبادی با چتر نجات هواپیما را ترک کردند و با تنی خسته فرود آمدند، این زیان بزرگی بود و همین خلبانان ساعت10:00 با دو فروند هواپیمای دشمن درگیر و در 18 مایلی موشکی را به سوی آنها روانه ساخته بودند، درنتیجه هواپیماهای جدید «میراژ» دشمن گریخته بودند. در این بازه زمانی، این نوع جنگنده شناسایی نشد و در ساعت11:20 آنها بار دیگر دو فروند هواپیمای میراژ را در رادار خود گرفتند، اما میراژها باز هم گریخند. هیچ‌کس نمی‌دانست دشمن از هواپیماهای میراژ در این عملیات بهره می‌برد. چیزی نگذشت که در ساعت11:30 دوباره با چهار فروند هواپیمای جنگنده دشمن درگیر شدند و ساعت 11:33 هواپیمای آنها با برخورد موشک هوا به هوای شلیک شده از کنترل خارج و هردو خلبان هواپیمای «اف14» را ترک کردند.

[6]– با این توصیف افسر کنترل شکاری، سقوط دو فروند از جنگنده‏های دشمن را به سامانه فرماندهی پدافند هوایی گزارش داد.

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده