نبردهای هوایی ایران (49)
5 ـ نخستین عملیات پیروزمند ثامنالائمه «شبح1» در پی ناکامی‏ها در عملیات‏های نصر و توکل، سرهنگ سیدشهابالدین جوادی فرمانده لشکر77 خراسان، اصرار زیادی به انجام پروازهای روزانه شناسایی داشت. در این راستا، نخستین مأموریت عکسبرداری در 25 مرداد 1360، توسط یک فروند «آر.اف4» درچارچوب «دستور رزمی ناصر» انجام شد و از منطقه دارخوین در شرق کارون تا فاو عکسبرداری هوایی به عمل آمد. درپی آن، در روز 30 مرداد، نخستین مأموریت‏های بمباران هوایی در ارتفاع بالا آغاز شد.

در روزهای 6، 7، 25، 27، 30، 31 شهریور، اول و دوم مهر نیز عملیات عکس‌برداری تکرار شد[1] و نتایج آخرین عکس‏های هوایی که نشانگر گسترش نیروهای پیاده مکانیزه و زرهی دشمن بود، در کمترین زمان به قرارگاه لشکر77 ارسال شد[2].

در اولین دقایق روز پنجم مهر، عملیات ثامن‌الائمه با شرکت نیروهای لشکر77، سایر یگان‌ها‌ی ارتش، سپاه پاسداران و پشتیبانی نهاجا و هوانیروز آغاز شد و طی چند روز نبرد بی‌امان ضمن شکستن محاصره آبادان، دشمن از شرق رود کارون عقب زده شد.

در روزهای جمعه ششم و شنبه هفتم مهر، برای چندین‏بار جهت بررسی میدان نبرد، آخرین مأموریت‏های عکس‌برداری هوایی عملیات به گردان شناسایی محول شد و از غرب اهواز، غرب رود کارون به سمت جنوب، در ارتفاع 45 هزار پا (حدود 15 کیلومتر) و با سرعت نزدیک به دو هزار کیلومتر بر ساعت، عکسبرداری به عمل آمد و نتایج آن بلافاصله به وسیله هواپیما به امیدیه فرستاده شد تا در اسرع وقت در اختیار لشکر77 قرار گیرد. دو مأموریت اخیر، توسط سروان شهرکی/ستوانیکم کنگرلو صورت گرفت، در عکس‌های هوایی، تصویر جالبی از شلیک موشک «سام2» به جای مانده بود که در فاصله هزار متری از هواپیما منفجر شده بود!![3]. نتیجه‏ای که از عکس‌های هوایی به‌دست آمد، چنین بود که ارتش عراق برای پدافند در خط، یگان‌های پیاده در اندازه تیپ را به‌کار گرفته است و پشت خاکریزها و سنگرهای خط مقدم یا خط تماس، یگان‌های پیاده هستند و برای پاتک از یگان‌های زرهی که در پشت سر پیاده‌ها به فاصله چندکیلومتر کمتر از شمار انگشتان یک دست گذاشته و برای احتیاط از یگان‌های مکانیزه که در پشت سر یگان‌های زرهی چیده بود، بهره‌برداری می‌کند و در منطقه دارخوین، تیپ‌های زرهی که باید در کار پاتک وارد شوند در کرانه غربی رود کارون گسترش داشتند و انجام پاتک برایشان بسیار دشوار خواهد بود. زیرا باید از روی پل‌های مارد و پلی که ارتش عراق درآن نقطه سرپا کرده بود، عبور کنند و این هم بسیار کند و خطرناک بود.

تاریخ و ساعت شروع عملیات: نخستین مأموریت شناسایی هوایی و نیز عملیات بمباران قرارگاه‌های تیپ و لشکر دشمن، از روز سی‌ام مرداد (30/5/1360) ‌‌آغاز و همزمان هواپیماهای رهگیر «اف14» موظف به پوشش هوایی شبانه‏روزی بر فراز منطقه ماهشهر- شادگان شدند. عملیات زمینی نیز به طور رسمی در ساعت 00.24 مورخ 4/7/1360 آغاز شد.

منطقه و اهداف عملیات: آسمان منطقه عملیات از امیدیه تا آبادان و از بصره تابستان بود، ‌‌در حالی که برای عملیات از شادگان شروع و به سلیمانیه، مارد و ذوالفقاریه در شرق کارون ختم می‏شد. هدف راهبردی عملیات عقب راندن نیروهای تیپ8، تیپ44 و تیپ6 زرهی دشمن به غرب کارون در منطقه سلمانیه، مارد و دارخوین بود. از بعد تاکتیکی تصرف پل‌های دشمن روی کارون در منطقه مارد و حفار، تصرف و تأمین جاده آبادان – ماهشهر، تصرف و تأمین جاده آبادان- اهواز، ‌‌شکستن حصر آبادان و انهدام نیروهای دشمن بود. آماج عمده نهاجا؛ انهدام قرارگاه لشکر سوم و تیپ ششم زرهی در غرب کارون، قرارگاه و یگان‌های لشکر نهم زرهی و پنج مکانیزه در جفیر، پل‌های مارد و حفار پس از عقب نشینی نیروهای تیپ 44 و 8 پیاده دشمن و برخی دیگر از مراکز تجمع نیروها نزدیک سوسنگرد، بستان بود که مراتب در نقشه شماره 3-3 ترسیم شده است.

  • الف ـ شرح عملیات با رویکرد نبردهای هوایی

در راستای تهیه آتش پشتیبانی به درخواست لشکر77 پیاده خراسان، از نخستین ساعت بامداد روز 31/5/1360، برای دور کردن تیپ 8 پیاده مکانیزه ارتش عراق از نزدیکی شادگان، دارخوین، سلیمانیه و مارد و راندن آنان به غرب رود کارون بمباران‌های هوایی پی‌درپی از ارتفاع بالا به اجرا درآمد و قرارگاه لشکر3 زرهی عراق در غرب کارون، با چهار فروند هواپیمای «اف4ئی» و میزان 13 هزار و 120 پوند مهمات درهم کوبیده شد. همزمان، پروازهای مداوم پوشش هوایی برفراز منطقه با هواپیماهای «اف14» صورت ‌گرفت. مأموریت‏های یادشده از روز یکم تا هشتم شهریور 1360، توسط پایگاه ششم شکاری در این مناطق و نیز در «مارد» تکرار شد و درپی آن دیدبان‌های لشکر77 در منطقه آبادان اعلام کردند که خسارات وارده بر دشمن در روزهای پنجم (و هشتم شهریور) بسیار سنگین بوده است[4]؛ همزمان با نبردهای هوایی «شبح2»، عملیات پاکسازی شرق کارون نیز در دست اجرا بود و کار درگیری لشکر16 و لشکر92 نزاجا با لشکر نهم زرهی دشمن بسیار وخیم شد و عملیات «شهید مدنی» در این منطقه برای سرگرم کردن نیروهای عراقی درغرب اهواز و جلوگیری از جابه‏جایی یگان‌های لشکر پنجم پیاده مکانیزه به دارخوین اجرا شد. در این راستا، اولویت مأموریت‏های عکسبرداری و بمباران هوایی به منطقه سوسنگرد و پشتیبانی از این دو لشکر زرهی داده شد.

با آشکار شدن (ر) روز آغاز عملیات «پاکسازی شرق کارون» از روز 31/6/1360 تا هشتم مهرماه، پایگاه‏های همدان، دزفول و بوشهر در 86 نوبت پرواز جداگانه، نیروهای لشکر نهم زرهی و لشکرپنجم پیاده مکانیزه عراق را برای جلوگیری از دست زدن به جابه‏جایی و رفتن به دارخوین بمباران کردند و میزان 373 هزار و 536 پوند مهمات جنگی بر سر نیروهای دشمن از جمله تیپ مستقل «ابن الولید» که درغرب جاده «جفیر- هویزه» و سوسنگرد گسترش یافته بودند، فرو ریختند. از نظر پوشش هوایی و ممانعت از آتش پشتیبانی جنگنده‏های عراقی نیز از جنگنده‏های «اف‌14« استفاده می‏شد و آنان به محض رهگیری توسط رادار پیشرفته «اف14»، بمب‌هایشان را برفراز جزیره آبادان با شیوه غیرحرفه‌ای رها کرده و باز می‌گشتند[5].

 

منبع: نبردهای هوایی ایران، سرتیپ2 خلبان حسین خلیلی، 1398، ایران سبز، تهران


[1]– قدیمی، فرشید، نیروی هوایی در عملیات ثامن‌الائمه، صف، ماهنامه ارتش جمهوری اسلامی ایران، شماره 380، مهر 1391، صص 19-16

[2]– نمکی، علی‌رضا، (1389) «نیروی هوایی در دفاع مقدس»، تهران: انتشارات ایران سبز صص 187-120.

[3] – شیرمحمد، محسن (1396) «چشمان عقاب» تهران: مرکز انتشارات راهبردی نهاجا.

[4]– درپی بمباران فانتوم‏های نهاجا از ارتفاع بالا، وزارت امورخارجه در پنجم شهریور اعلام داشت: «دولت عراق براین باور است که ایرانی‌ها قصد حملات هوایی به چهار شهر مهم عراق را دارند و بدین لحاظ دستور یک حمله گسترده را در منطقه آبادان صادر کرده است.» البته چنین متصور بود که کارگزاران جاسوسی عراق با بنی‌صدر و رجوی پیوند پیدا کرده‌اند تا شاید با بازجویی آنها اطلاعاتی را از جبهه‌های نبرد و وضعیت نیروهای ایرانی به‌دست آورند.

[5]– در اغلب عملیات‏ها، هواپیماهای شنود الکترونیکی با نا‌م‌های «قمر»، «هلال» و «طایر» بسیار فعال بودند و هریک در روزانه حداقل پنج ساعت پرواز تجسسی انجام می‏دادند و گفتگوی هواپیماهای «اف14» یا دیگر جنگنده‏ها با ایستگاه‏های رادار اهواز و…، شنود و پردازش و مراتب را بی‌درنگ به سامانه فرماندهی عملیات هوایی منطقه جنوب عراق در ایستگاه رادار بصره آگهی می‌کردند و آنها به جنگنده بمب افکن‌های خود دستور بازگشت می‌دادند.

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده