نبردهای هوایی ایران (38)
پ ـ مراحل اجرایِ عملیات با رویکرد نبردهای هوایی از همان روزهای آغاز جنگ، با همکاری و هماهنگی خوب پایگاه‏های دریایی و هوایی بوشهر مبنای عملیات مشترک نداجا و نهاجا پی‏ریزی و برونداد آن منجر به «عملیات مشترک مروارید» در هفتم آذر شد که به منظور سهولت درک مطلب، فرایند اجرای آن در سه مرحله پیوسته به شرح زیر تفکیک شده است.

– مرحله نخست، استقرار تکاوران روی اسکله اَلبَکْر: در ساعت 14:30 روز ششم آذرماه، تیم ویژه تکاوران دریایی با دو فروند بالگرد «ا.بی-212» و یک فروند «اِس اِچ-3دی»  با سکوت رادیویی از پایگاه دوم دریایی بوشهر برخاسته و در ساعات 15:37 و 15:45 تکاوران را با مهارتی خاص، در حالت ایستاده یا «‏هاور» پیاده می­کنند. این بالگردها در طول مسیر توسط دو فروند هواپیمای شکاری رهگیر «اف14» و ایستگاه رادار بوشهر، پوشش داده شدند.

این گروه اعزامی به محض پیاده شدن، فرمانده عراقیِ سکو و دو همراه وی را دستگیر و پس از تخلیه اطلاعاتی، فرمانده را با یکی از بالگرد‏ها به بوشهر اعزام می‏دارند. سپس شروع به پاکسازی اسکله (از جنوب به طرف شمال) کرده و ضمن درگیری با سایر نیروهای دشمن، یکی از آنها را  به هلاکت رسانده و 9 نفر دیگر را اسیر می­کنند.

پس از اطمینان از تسلط نفرات خودی روی سکو، فرمانده گروه رزمی421 به ناوچه پیکان دستور داد: به ترمینال اَلبَکْر نزدیک شده و طبق هماهنگی در قسمت جنوب آن پهلو بگیرد و ضمن پیاده کردن یک درجه­دارِ مسلط به زبان عربی (برای بازجویی از اسراء)، تیم ویژه را نیز پشتیبانی و تقویت کند.

– مرحله دوم، شروع عملیات دریایی: در ساعت 20:30 (ششم آذر) ناوچه پیکان با هماهنگی فرمانده گروه تکاوران در ضلع جنوبیِ اسکله پهلو می‏گیرد. سپس اُسرا از اسکله به ناوچه منتقل شده و مقداری مهمات نیز همراه با نیروی کمکی از ناوچه به اسکله حمل می‏شود. دو دقیقه بعد، پیکان دو هدف سطحی را در حوالی کانال خورعبداله (که تا اَلبَکْر 34 کیلومتر و تا الاُمّیه حدود 42 کیلومتر فاصله داشتند). روی صفحه رادار مشاهده می‏کند. این دو شناور با تماس مخابراتی نفرات عراقیِ مستقر بر روی اسکله به منطقه اعزام شده بودند.

در ساعت 22:14، ناوچه پیکان با این دو هدفِ سطحی درگیر ‏شد که در نهایت در ساعت 22:23 یک فروند از آنها با شلیک یک تیر موشک ‌هارپون منهدم و ناوچه دوم در یک برنامه تعقیب و گریز منطقه را ترک کرد.

در ساعت 06:05 روز هفتم آذر، اوّلین مأموریت پوشش هوایی با پرواز «اف4ئی» از پایگاه ششم شکاری آغاز می‌شود.

در ساعت 06:25 پیکان از اسکله اَلبَکْر جدا و با ناوچه دشمن درگیر می‏شود. در همین زمان ناوچه ناشناسِ دیگری به کمک ناوچه دشمن آمده که پیکان با هردوی آنها درگیر و با شلیک یک فروند موشک ‌هارپون یکی از آنها را منهدم می‏سازد. در ضمن، موفّق می­شود که یک فروند موشک شلیک شده از ناوچه دوم را در هوا رهگیری و منهدم سازد. ده دقیقه بعد، موشک دیگری از ناوچه دوم دشمن به طرف پیکان پرتاب، که در نزدیک پاشنه منفجر شده و یکی از خدمه از ناحیه دست و پا زخمی‏ می‏شود. پیکان ناگزیر برای محافظت از حملات موشکی، خود را به اسکله اَلبَکْر نزدیک کرده و همان­جا پهلو می‏گیرد. این محل، پناهگاه خوبی برای دور ماندن ازقفل راداریِ ناوچه‏های اُوزا و شلیک موشک‏های اِسْتیکس بود.

در ساعت 07:55 از طرف رادار بوشهر به پیکان خبر می­رسد که تعدادی هواپیمای عراقی در ارتفاعِ پایین از پایگاه اُم‌القصر به­طرف ناوچه درحال پرواز هستند. پیکان با رهگیریِ اوّلیه و گشودن آتش بر روی هواپیمای دشمن یکی از آنها را منهدم و سپس در کنار اسکله اَلبَکْر پهلو می‏گیرد. لحظاتی بعد، پیکان با مشاهده چند هدف دریایی در رادار خود، باردیگر درخواست پشتیبانی آتش می‏کند. هواپیمای «اف4» مجهز به ماوریک  در ساعت 11:36 به پرواز درآمده و 20 دقیقه بعد، با اطلاعات دریافتی از افسر ناظر مقدم، در سمت 292 درجه به فاصله 15 مایلی از اسکله اَلبَکْر، سه فروند هدف سطحی دشمن را رهگیری می­کند. این اهداف با شلیک سه تیر موشک ماوریک منهدم می‏شوند و تا حدودی آرامش نسبی در منطقه حاکم شده و پیکان نیز به­علت اتمامِ مهمات، تقاضای مراجعت می‏کند. پس از این موفقیت‏ها، «فرمانده عملیات مشترک» در بخشی از گزارش خود چنین می‏نویسد:

«سکوی اَلبَکْر پاکسازی و نیرو‏های خودی تلفاتی نداشته‌اند. تعدادی از نیرو‏های دشمن به اسارت درآمده و به تکاوران مستقر در اسکله دستور ترک منطقه و عزیمت با پیکان داده شد و ناوچه پیکان نیز با دریافت همین پیام، ازبخش جنوبی ترمینال اَلبَکْر آماده ترک منطقه می‏شود».

– عملیات هوایی: در ساعت 07:00 دو فروند هواپیمای «میگ23» از پایگاه ناصریه به پرواز درآمده و در شمال‏غربی خلیج فارس توسط رادار بوشهر شناسایی و رادار ضمن هشدار به ناوچه پیکان و مطلع ساختن پست فرماندهی گروه 421 رزمی، موقعیت اهداف را در اختیار هواپیمای «اف14» قرار می‏دهد که با یک رهگیری تاکتیکی و شلیک موشک‌هوا به هوای فونیکس یک فروند از هواپیمای دشمن منهدم می‏شود. دقایقی بعد (07:22)، دو فروند دیگر از هواپیماهای دشمن به پیکان حمله می‏کنند که با رهگیریِ به­موقع هواپیماهای «اف14»، یک فروند دیگر از آنها سرنگون می‏شود.

از نظر پشتیبانی آتش، ستوانیکم خلبان «سیدابراهیم شریفی» به‌عنوان افسر ناظر مقدم که در کنار ناوسروان محمّدابراهیم همّتی (فرمانده پیکان) حضور داشت، به موقع درخواست پشتیبانی هوایی می‌کرد به طوری که در ساعت 09:10 یک دسته پروازی با شلیک چهار تیر موشک‌هوا به سطح و هدایتِ تلویزیونیِ ماوریک، یکی از ناوچه‌های تندروی عراقی را (در جلوی ام‌القصر) به‌همراه یک فروند مین جمع‌کن (در 8 مایلی غرب اسکله اَلبَکْر) غرق کردند.  ناوچه پیکان، این‌بار اهداف جدیدی را در سمت 292 درجه (به فاصله 15 مایلی از اَلبَکْر که در آبراه ام‌القصر به سمت اسکله در حال تردد بودند)، معرفی می­کند. این ناوچه‌ها (دو فروند اژدرافکنِ «پی-6» و یک فروند موشک‌انداز «اُوزا») که در میان لاشه ناوچه‏های منهدم شده، پنهان شده بودند، توسط خلبانان «اف4» شناسایی و باشلیک سه تیر موشک ماوریک به سمت آنها، انفجار مهیبی در منطقه طنین افکنده و دود ناشی از آن، بخشی از سطح دریا را می‌پوشاند. فانتوم­ها پس از اطمینان از پاکسازیِ منطقه، پیکان را از انجام مأموریت آگاه ساختند. در پی انهدام این ناوچه‌های دشمن، آرامش نسبی بر منطقه حاکم می‏شود. لحظاتی بعد دسته بعدی جنگنده‌های «اف4» مسلّح برای شناسایی منطقه به پرواز درمی‏آیند. یکی از فانتوم‌ها با پرواز تا جزیره بوبیان و دهانه خورعبداله، اطمینان حاصل می‏کند که تهدیدی برای بازگشتِ پیکان وجود ندارد. بنابراین با اعلامِ امن بودن منطقه، خود نیز به پایگاه باز می‌گردد.

پس از خاتمه موفقیت‏آمیز عملیات، ناوچه همیشه قهرمان پیکان از اسکله جدا می‏شود و پس از درگیری با یک فروند ناوچه «اوزا» که در کنار اسکله و به دور از دید پیکان کمین کرده بود، مورد اصابت دو تیر موشک اِسْتیکس قرار می‏گیرد. بلافاصله ناوسروان همّتی فرمانده پیکان، دستور ترک ناوچه را صادر کرده و همه سرنشینان به غیر از خودش، جانشین ناوچه و ستوانیکم شریفی در پیکان باقی می‏مانند. در این لحظاتِ بحرانی، ستوان شریفی درخواست پشتیبانی هوایی می‏کند. هواپیمای «اف4» مجهز به ماوریک درحالی به پرواز در می‏آید که متأسفانه پیکان پس از حماسه‌آفرینیِ خود، در حال غرق شدن است و به این ترتیب به‌رغم موفقیت کامل عملیات، در ساعت 12:47 (7 آذر 1359) ناوچه همیشه جاودان پیکان، پس از یک نبرد قهرمانانه با دشمن، در دل آب‏های خلیج فارس آرام می‌گیرد. مراتب به پایگاه ششم اعلام و هواپیمای «اف4» مسلّح دیگری که لحظاتی قبل به پرواز درآمده بود، سعی می‌کند با ناوچه پیکان تماس برقرار سازد، ولی صدایی دریافت نمی‌شود. در 15 مایلی اسکله اَلبَکْر، نقطه سیاه رنگی در سطح آب مشاهده شده که نشان از غرق شدنِ یک شناور می­داد. آنها متوجه یک ناوچه عراقی می‌شوند که کمی دورتر با سرعت درحال حرکت به‌سمتِ عراق است. این هدفِ متحرّک می‌توانست همان ناوچه‌ای باشد که پیکان را مورد اصابت قرار داده بود. در این لحظه، از سوی هواپیمای «اف14» مستقر در منطقه به «اف4» هشدار داده می‌شود: دو فروند هواپیمای دشمن با سرعت به‌سمت شما در حال حرکت هستند. بهتر است منطقه را ترک کنید.

هنوز پیام به‌پایان نرسیده بود که رادار زمینی نیز هشدار را تأئید وخلبانان «اف4» را از وضعیت آگاه می­سازد. امّا اندوهِ ناشی از غرق شدن پیکان، چنان خلبانانِ فانتوم (سروان اکرادی و ستوانیکم گودرزی) را خشمگین کرده بود که به هیچ­یک از اخطارها توجهی نکردند. بنابراین، با گردشی سریع به سمتِ ناوچه «اُوزای» در حال فرار شیرجه زده و روی آن قفل راداری انجام می‏دهند. امّا هم­زمان، دو فروند هواپیمای «میگ23» دشمن که به فاصله چند مایلیِ «اف4» رسیده بودند، از این افزایشِ ارتفاعِ هواپیمای فانتوم نهایت استفاده را برده و هر کدام موشکی را به سوی آن شلیک کردند که جنگنده «اف4» بلافاصله اقدام به شکستن قفل راداریِ موشک‌های دشمن و اخلال در سامانه هدایت آنها می‌کند. از سوی دیگر، هواپیمای «اف14» که از دور ناظر صحنه بود، احساس خطر کرده و به سرعت آماده درگیری با هواپیماهای دشمن می‌شود. این حضورِ به­موقع، باعث شد تا هواپیمای دشمن برای فرار از موشک­های دوربردِ فونیکس، منطقه را ترک ‌کنند. با رفعِ این خطر، خلبانان «اف4» در بهترین شرایطِ رهاسازیِ موشک قرار گرفته و به‌رغم مانورهای شدید این ناوچه، با شلیک سه تیر موشک ماوریک و برخورد به ناوچه، زبانه‌هایی از آتش و دود به هوا متصاعد می‏شود و اثری از آن بر روی آب‌های خلیج فارس برجای نمی‏ماند.

پس از فرود «اف4»، با درخواست بالگردِ «اِس اِچ-3دی»، در ساعت 14:30، یک فروند هواپیمای فانتومِ مسلح به پرواز درمی‏آید. این هواپیما در ساعت 15:30 یک فروند دیگر از ناوچه‏های موشک‌انداز اُوزا را که برای نجات افراد ناوچه‏های منهدم شده به منطقه اعزام شده بود، مورد اصابت قرار داده و آن ‌را غرق می‏کند. در این وضعیت بحرانی، ترکیبی از هواپیماهای فانتومِ و «اف14» نهاجا که پوشش هوایی منطقه را برعهده ­داشتند، در چندین نوبت هواپیماهای دشمن را رهگیری و مورد اصابت موشکهای خود قرار دادند. در نهایت چهار فروند از هواپیماهای دشمن در این روز توسط موشک فونیکس سرنگون ‏شدند.

 

منبع: نبردهای هوایی ایران، سرتیپ2 خلبان حسین خلیلی، 1398، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده