نبردهای هوایی ایران (37)
ب ـ فرایند شکل‏گیری عملیات ناوچه‏های موشکانداز اُوزا که اغلب هنگامِ غروب آفتاب در کنار اَلبَکْر و الاُمّیه پهلو میگرفتند، با فرا رسیدن تاریکی شب از لنگرگاه خارج و به­سوی بندر امام حرکت می‏کردند. در مرحله بعد، با شناسایی و کشف کشتی‏های تجاریِ ایران، اقدام به پرتابِ موشک هدایت راداریِ اِسْتیکس[1] کرده و با سرعت به­سمت بندر اُم­القصر باز می­گشتند. گاهی اوقات این فرآیند تا سپیده­دم تکرار و در شب‏های بعد نیز ادامه می‏یافت.

استمرار این وضعیت، مشکلاتی را برای تردد شناورهای تجاریِ ایران فراهم می‏کرد. اجرای موفق یک عملیاتِ ضربتی و البته مشترک می­توانست به تسلط ارتش عراق بر سکوهای اَلبَکْر و الاُمّیه تا حدودی پایان داده و فعالیت سامانه شنود الکترونیکیِ عراق (مستقر بر روی این سکوها را) متوقف سازد. براین اساس، در تاریخِ هشتم و چهاردهمِ آبان 1359، در دو عملیات جداگانه که بعدها به «اشکان» و «شهید صفری»[2] موسوم شد، بالگردها و توپخانه دریاییِ نداجا با پشتیبانی نیروی هوایی، هر دو اسکله را همزمان مورد حمله قرار دادند. با استقرار شماری از تکاوران دریایی بر روی پایانه‏ها و جاسازی مهمات و فعال‌سازیِ فیوزهای مواد منفجره، آنان به‌سرعت از اسکله‌ها فاصله گرفته و به درونِ بالگردهای نداجا منتقل شدند. مواد منفجره نصب‌شده، یکی پس از دیگری منفجر شد و خساراتِ مالیِ هنگفتی به اسکله‌ها و تأسیساتِ آن وارد آمد و درنتیجه عملاً صدور نفت کشور عراق از خلیج فارس متوقف شد. در این خصوص، ستاد مشترک ارتش، به­منظور پیش­گیری از اقدام تلافی­جویانه دشمن، پیام زیر را به نیروی دریایی و پایگاه‏های هواییِ جنوبِ غرب و مرکز کشور ابلاغ کرد:

«به‌منظور پدافند از مناطق ماهشهر، بندر بوشهر و جزیره خارک کلّیه ایستگاه‏های رادار و مواضع پدافندیِ مستقر در مناطق مذکور، با هوشیاری کامل منطقه را زیر نظر داشته باشند. پایگاه‏های ششم، هفتم و هشتم شکاری نیز با هماهنگیِ پست فرماندهی «نیروی رزمی ‏421» حفاظت منطقه را تأمین نمایند»[3].

بر این اساس، فرمانده نیروی رزمیِ ‏421 تصمیم گرفت تا با اشغال اسکله اَلبَکْر (با هدفِ جلوگیری از تردد کشتی‌ها به بنادر دشمن) مرحله بعدی عملیات را اجرا کند. چراکه اجرای این عملیات، محدودیت کاملی را برای حرکت نیروی دریایی دشمن در بنادر فاو تا بصره ایجاد و آزادی عملِ مناسب را برای تخلیه کشتی­های باری و تجاری ایران در بنادر امام خمینی(ره) و ماهشهر فراهم می‏کرد. از سوی دیگر، ضریب امنیتِ مخابرات برای تردد شناور‏های نیروی دریایی و پرواز‏های نیروی هوایی نیز افزایش می­یافت، زیرا شنود ارتباطی و الکترونیکی دشمن از سکو‏های «اَلبَکْر و الاُمّیه» متوقف شده و کنترلِ هوایی در شمال غرب خلیج فارس توسط نیروی هواییِ ایران میسّر می‌شد.

برای نیل به اهداف یادشده، نشست‏های مشترکی در اداره سوم سماجا مرکب از فرماندهان عالی نداجا و نهاجا انجام گرفت که برونداد آن منجر به اجرای طرح عملیات مشترک «مروارید» به منظور قطع خطوط مواصلاتی دریایی عراق به خلیج فارس شد[4].

برای تحقق این امر، پس از عکسبرداری هوایی مورخه 29/8/1359، و مشخص شدن موقعیت دقیق شناورهای دشمن، در روزهای دوم و سوم آذر 1359، پایگاه ششم شکاری بوشهر با استفاده از دو فروند هواپیمای «اف4ئی» به این شناور‏ها حمله کرد که دو فروند ناوچه موشک­اندازِ اُوزا در نخستین روز به کلی منهدم شدند. در مورخ 04/09/1359، فرماندهی منطقه دوم دریایی از پایگاه ششم شکاری برای شرکت در جلسه توجیهی دعوت به عمل ‌آورد که یک­روز بعد، فرمانده گردان61 شکاری همراه با مسئولین پدافند هواییِ پایگاه، عازم منطقه دوم دریایی (بوشهر) می‌شدند[5]. در جلسه توجیهی، ابتدا فرمانده نیروی رزمی (به­عنوان فرمانده عملیاتِ مشترک) نکاتِ لازم را تشریح کرده و سپس افسران عملیات و طرح منطقه دوم دریایی، کلّیه راهکارها را مورد تجزیه و تحلیل قرار می‏دهند. در این جلسه آخرین هماهنگی‏ها با فرماندهانِ درگیر صورت می‏پذبرد و ‏از فرمانده گردان شکاریِ پایگاه ششم درخواست‏های زیر می­شود:

  1. اعزام یک افسر خلبان برای هماهنگی و درخواست پشتیبانی به‌عنوان ناظر هوایی مقدم به ناوچه پیکان[6].
  2. برقراری پوشش هوایی منطقه عملیات توسط هواپیماهای «اف14» تحت پوشش رادار بوشهر.

هواپیما‏های مأمورِ پشتیبانی آتش، هنگام شلیک به اهدافِ دریایی، از شناساییِ شناور‏های دشمن اطمینان حاصل کنند.

 

منبع: نبردهای هوایی ایران، سرتیپ2 خلبان حسین خلیلی، 1398، ایران سبز، تهران


1- موشک سطح به سطح با برد 40 کیلومتر ساخت شورویِ سابق که به تعداد 6 فروند روی ناوچه­های کلاس اوزا مستقر بود.( Styx)

2- شهید صفری اوّلین تکاور دریایی بود که در مرز شلمچه، پس از مقاومت طولانی در برابر نیروهای دشمن به شهادت رسید.

[3]– مرکز اسناد و مدارک نداجا، سند شماره 59090909230.

[4] – البته در مرحله بعدی عملیات، انهدام بندر ام­القصر و سپس تصرف بندر فاو با هدفِ منعِ تحرّک نیروی دریایی عراق منظور شده بود که با غرق شدن ناوچه پیکان انجام این مرحله به تعلیق درآمد.

[5]– نامه شماره 929 -4/6 0-201/وهـ3 مورخ 3/9/59 معاونت عملیاتی نهاجا

[6]– ستوانیکم خلبان سیّدابراهیم شریفی به‌عنوان افسر ناظر مقدم به صورت مأمور از طرف پایگاه ششم شکاری به ناوچه پیکان اعزام شد.a

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده