مواضع آمریکا در جنگ تحمیلی-71
قطعنامه 598 ایالات متحده در قالب شورای امنیت سازمان ملل متحد نیز در تلاش بود تا ایران را که قصد سرنگونی رژیم بعثی عراق را داشت، به پای میز مذاکره بکشاند و بدون آن که خسارت جنگی این کشور را تأمین کند به پذیرش آتش بس و خاتمۀ جنگ وادار نماید. از ماه بهمن 1365 (فوریه 1987) ایالات متحده همراه با دیگر اعضای دائم به صورت یک گروه، «کار مشترک سازماندهی شده­ای» را جهت پایان دادن به جنگ عراق با ایران آغاز کردند.

مذاکرات گروه به ­صورت محرمانه و براساس متن پیشنهادی ایالات متحده آغاز شد و نتیجۀ آن پنج ماه بعد در 29 تیرماه 1366 (20 جولای 1987) به صورت قطعنامۀ 598 به تصویب شورای امنیت رسید. البته با وجود اعتراض ایران و غیبت در جلسۀ شورای امنیت، جمهوری اسلامی به ­صورت غیر مستقیم و از طریق تماس با دبیرکل سازمان ملل و برخی کشورها در شورای امنیت از جمله آلمان غربی تلاش بسیار کرده بود تا دیدگاه­­های خود را برای این شورا روشن کند و همین هم موجب شده بود تا برخلاف ديگر قطعنامه­هاي پيشين شوراي امنيت، اعضاي شورا در قطعنامة جديد «بعضی از مواضع ایران را در قطعنامه بگنجانند.»(ولایتی، پیشین: صص 7- 236 و 242)

آمريكا و دیگر اعضای شورای امنیت تلاش کردند تا با اصلاح بندهای شش، هفت و هشت پیش­نویس قطعنامۀ 598 «به نحوی رضایت جمهوری اسلامی را نیز جلب نمایند.»(همان منبع،صفحه 238 و به نقل از بولتن دفتر مطالعات  سیاسی و بین­المللی، 15 مهر 1367، شماره 22 :2) از جمله در متن پیش نویس، عقب نشینی نیروها به مرزهای بین­المللی، به تدریج و تحت عنوان «متعاقب» و به دنبال برقراری آتش ­بس پیش ­بینی شده بود که به «هم زمان» تغییر کرد و مهم­ترین خواستۀ ایران هم در این قطعنامه در بند ششم آن مطرح شد، به طوری که از دبیرکل می­خواست تا با مشورت با ایران و عراق، بی­طرفی را برای تحقیق درباره مسئولیت درگیری تعیین نمايد و در حداقل زمان ممکن به شورا گزارش دهد. قطعنامۀ 598 مانند قطعنامه­­های پیشین با عنوان «وضعیت میان ایران و عراق» تنظیم و تصویب نشد بلکه تصمیم برخاسته از اعتقاد شورای امنیت را با واژه­هایی مانند «مصمم»، «خواستار» و «مصرانه» مورد تأکید قرار می­داد. «از نظر حجم و تعداد کلمه­های به ­کار رفته، قطعنامه 598 مفصل­ترین قطع­نامه شورای امنیت و به لحاظ محتوا اساسی­ترین و از هر نظر قوی­ترین آنها بود.» قطعنامۀ 598 به لحاظ شکلی و محتوایی هم با کلیۀ قطعنامه­ها و بیانیه­های قبلی شورای امنیت تفاوت داشت.

قطعنامۀ 598 در چارچوب فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد صادر شده بود که به آن بار سیاسی- حقوقی ویژه­ای می­داد و از حالت «توصیه» خارج می­کرد. به این ترتیب شورای امنیت قصد خود را برای دخالت عملی و انجام نقش در مسأله «نقص صلح»، «تعیین متجاوز» و «تنبیه متجاوز» با استناد به مادۀ 39 منشور مورد تصریح قرار داده، ارادۀ خود را برای اتخاذ اقدام­هایی با ماهیت نظامی­گرایانه علیه ناقص صلح آشکار کرده بود.(الیزابت گالمن و پاول راجز، «قراردادن نفتکش­های کویتی زیر پرچم ایالات متحدۀ آمریکا: دلایل و تاثیرات آن»؛ بازشناسی جنبه­های تجاوز و دفاع، جلد دوم: 181) بند ده اجرایی قطعنامۀ 598    راه­اندازی اقدام شورا علیه طرفی که قطعنامه را نپذیرد، باز گذارده بود و آمریکا هم علی ­رغم تلاش ایران برای تماس با چین و شوروی برای وتوی طرح تحریم تسلیحاتی ایران، دبیرکل را تحت فشار گذاشته بود تا ایران را با عنوان طرفی که قطعنامه را نمی­پذیرد، معرفی کند.

امّا از آن جا که هنوز بخش­هایی از خاک ایران در اشغال نیروهای عراق بود و دولت ایران هم علی ­رغم در دست داشتن بخش­هایی از نقاط راهبردي عراق مطمئن نبود که در قالب این قطعنامه بتواند به خواسته­های خود دست یابد، موضع «نه رد و نه قبول» را اتخاذ کرده بود تا از تحریم تسلیحاتی یا حملۀ نظامی بین­المللی ضد خود، جلوگیری نماید. ایالات متحده برای جلب موافقت اعضای شورای امنیت به تصویب قطعنامۀ تحریم فروش اسلحه به ایران تلاش بی ­وقفه­ای را به ­کار بست و در نظر داشت پس از تصویب قطعنامه، بنادر ایران را به محاصره نیروهای خود آورد. ایالات متحده حتی در شورای امنیت اصرار می­کرد به ایران تا 13 شهریور 1366 (4سپتامبر 1987) مهلت داده شود و در صورتی که تا این تاریخ موافقت خود را با قطعنامه 598 اعلام نکند، تحریم به تصویب برسد؛ اما با مذاکره­های پیگیر ایران با چین و شوروی و مخالفت این دو کشور که از عضویت دائمی شورای امنیت سازمان ملل و حق وتو برخوردار بودند، تلاش آمریکا ناکام ماند.(ولایتی، پیشین: 265)

وضعیت منطقه خلیج ­فارس آن قدر بغرنج شده بود که هر آن، حال احتمال رویارویی ایران با ایالات متحده وجود داشت: «حضور ناوهای جنگی آمریکایی در خلیج فارس که تجمع آنها در  یک منطقه از زمان جنگ ویتنام تا آن هنگام سابقه نداشت، پرواز دائم هواپیماهای آواکس و جنگنده­ها و بالگردهای آمریکا و متحدان آن بر فراز خلیج ­فارس و شدت گرفتن جنگ نفتکش­ها شرایطی پدید آورده که پیوسته امکان برخورد می­رفت.»(پیشین: 269) بعد از اين مرحله از جنگ بود كه آمريكايي‌ها مصمم شدند تا راساً وارد عمل شده و كنترل جنگ را در اختيار بگيرند. روزنامه واشنگتن پست در اين رابطه نوشت: «آمريكا آماده است به بهانه از حفاظت كشتي‌راني در خليج فارس، به ايران حمله نمايد.»(اردستاني، 1378: 167)

«محي­الدين مصباحي» طي مقاله­اي در مورد تأثير حضور آمريكا در خليج فارس نوشت: «از اواسط 1987 ‍[ميلادي]، حضور نظامي ايالات متحده در خليج فارس عمليات حفاظت و اسكورت كشتي­ها و توافق ابرقدرت­ها در قبال افغانستان همراه با تصميم شوروي در بازسازي ماشين جنگي عراق از عواملي بودند كه موجب كاهش توانايي ايران در بهره ­برداري و استفاده از رقابت­هاي ابرقدرت­ها گرديد و به اين ترتيب، خلاء راهبردي كه براي اقدامات و سياست ايران در خليج فارس بسيار اهميت داشت، منتفي گرديد.»(مصباحي، 1367: 235) تصويب قطعنامه 598، طرح تحريم تسليحاتي ايران، حضور نظامي آمريكا در خليج‌ فارس و درگيري با ايران و برخي اقدامات ديگر تماماً در جهت همين هدف قابل مطالعه است. اما، بايد ترتيبي داده مي‌شد كه ايران هنگام پايان جنگ در موقعيت برتر نباشد، لذا دادن اطلاعات دقيق و دخالت مستقيم آمريكا در كنار حملات محدود عراق، مطمع نظر قرار گرفت.

در تاريخ 31 شهريور 1366 بالگردهاي آمريكايي، كشتي ايران اجر را منهدم كردند كه با حضور «گاسپار واينبرگر»[1] وزير دفاع آمريكا، غرق شد. نه ماه قبل از اعزام ناوگان آمریکا و متحدان اروپایی او به خلیج فارس، «واینبرگر» وزیر دفاع آمریکا در برابر کمیته خارجی سنای این کشور گفت: «در صورتی که قطعنامه تحریک اجراء شود، ریشه توانایی ایران برای ادامه جنگ به سرعت خشک می­شود و در واقع ریشه موجودیت ایران نیز به ­عنوان یک ملّت به خشکی   می­گراید.» تأکید واینبرگر به خشک شدن ریشه موجودیت ایران به عنوان یک ملّت را نمی­توان یک اشتباه در گفتار و یا بی توجهی در اظهار نظر تلقی کرد. به ویژه آنکه «واینبرگر» به عنوان یک مقام رسمی این مطلب را در یک مجمع و مرکز رسمی اظهار می­دارد و این امر عملاً با آنچه آمریکا به ­عنوان یک خط مشی در قبال ایران اسلامی در پیش گرفت، انطباق کامل داشت. (غضنفري، 1385: صص 155و 156)

 

  منبع: مواضع آمریکا در جنگ تحمیلی، عسگری، شاداب، 1393، ایران سبز، تهران


1- Gaspar Wineburger. 

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده