مواضع آمریکا در جنگ تحمیلی-68
تسخير خاك عراق عمليات نيروهاي ايران در 20 اسفند ماه 1363 با تجمع 100 هزار نفري به سمت بزرگراه بغداد – بصره آغاز گرديد، ليكن در ادامه، مسئولين نظامي ادامه پيشروي را به صلاح ندانستند. حملات هوايي عراق به شهرهاي ايران از قبيل تهران، تبريز، بوشهر و اصفهان شروع شده بود و جنگ شهرها به ­مدت 10 روز به­شدت عليه مردم غير نظامي ايران ادامه داشت.

در اين بين ايران چاره‌اي جز مقابله به مثل نداشت. شوراي امنيت نيز تا آن زمان شرايط قطعي ايران را براي پايان دادن به جنگ تأمين نكرده بود. خواسته‌هاي ايران معرفي متجاوز، عقب‌نشيني به مرزهاي بين‌المللي و آتش بس بود. در اسفند ماه 1363، آقاي «خاوير پرز دكوئيار»[1] دبير كل وقت سازمان ملل، در يادداشتي مركب از هشت بند از طرفين جنگ خواست تا حملات به مراكز انساني را متوقف كنند. حمله به پروازهاي غيرنظامي متوقف شود. پروتكل 1925 ژنو رعايت شود و حملات عليه حمل و نقل بازرگاني متوقف گردد.(كريمي، 1380: 163)

آمريكا پس از فتح فاو توسط رزمندگان اسلام در عمليات والفجر 8، تصميم به اتخاذ سياست­هاي مستقيم به نفع عراق و با هدف حفط توازن در جنگ نمود تا مانع از پيروزي نيروهاي ايراني و سقوط دولت صدام شود. از سال 1364 به بعد وزارت دفاع آمريكا، اطلاعات و مشخصات ديپلمات‌هاي ايراني و برنامه‌هاي تدوين شده براي حمله به ايران، با ذكر نقاط حساس براي بمباران نقاط مختلف ايران را به­ طور دائم در اختيار دولت عراق قرار مي‌داد. شدت گرفتن مجدد نبرد – پس از يك عمليات بزرگ ايران (رمضان) – دولت ريگان را آشفته كرده است. طبيعي بود كه آمريكايي­ها در عمليات بدر، بيكار ننشسته و عراق را در آن مرحله تجهيز كردند. در اوايل فروردين ماه 1364، طارق عزيز، وزير خارجه عراق و جورج شولتز،  وزير خارجه آمريكا براي مذاكره پيرامون جنگ عراق با ايران، با يكديگر ديدار و گفتگو كردند.

مدتی بعد «ریچارد مورفی» معاون وزیر خارجه­اش را برای بررسی اوضاع به بغداد اعزام نمود. (روزنامه اطلاعات: 30/9/1362) نهایت آن که در فوریه 1984، در خلال سفر طارق عزیز به واشنگتن و ملاقاتش با رونالد ریگان، دو کشور با بیانیه مشترکی از سر گیری روابط سیاسی خود را رسمأ اعلام کردند و پس از 17 سال مناسبات دیپلماتیک خود را در سطح سفیر از سر گرفتند.(مؤسسه بین ­المللی مطالعات راهبردی لندن، 1366) عراق مجدداً از سلاح­هاي شيميايي در مقابله با نيروهاي ايراني در عمليات بدر استفاده كرده بود كه يكي از موضوعات ديدار 5 فروردين ماه 1364، موضوع استفاده عراق از اين سلاح­ها بود.

در آذر ماه 1364، ريچارد مورفي يك ­بار ديگر به ­طور اعلام نشده وارد عراق شد تا يك ملاقات و اقامت 4 ساعته را انجام دهد.(همان:167) احتمالاً اين سفر مرتبط با آمادگي رزمي ايران براي انجام عمليات­هاي زمستاني به­ويژه در جبهه جنوب بود. وي داراي اطلاعات ماهواره‌اي مهمي بود كه آنها را به صدام اطلاع داد. روزنامه دولتي «القبس» چاپ كويت گزارش داد كه ريچارد مورفي معاون وزارت خارجه با صدام وارد گفتگو شد.(تيمرمن، 1373: 437) با آغاز عمليات فاو در 20 بهمن 1364 كه هم­زمان با جشن­هاي هفتمين سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي در ايران روي داد، ارتش عراق متحمل شكست سنگين در جبهه جنوب شد. عراقي­ها از 21 بهمن 1364 تا 4 فروردين 1365 دست به عمليات­هاي مهمي زدند كه نقطه اوج آن 4 فروردين ماه بود كه گارد رياست جمهوري صدام، با شكست دور از انتظاري از منطقه عمومي فاو عقب نشست. هنری کیسینجر وزیر خارجه اسبق آمریکا و از طراحان و صاحب نظران سیاست خارجی آمریکا طی تحلیلی که در روزنامه واشنگتن پست در اسفند 1364 منتشر شد، نوشت: «نفع آمریکا در جلوگیری از سقوط دول مقتدر عرب است که آن هم مستلزم عقیم گذاشتن ایران است. اما از طرفی ایران ضعیف نیز به نفع شوروی خواهد بود. ایران محور طبیعی برای اهداف روسیه در پیشروی به سوی اقیانوس هند است.

غرب باید از شکست عراق جلوگیری کند، اما نه به نحوی که ایران از هم بپاشد. ایران یکپارچه که سیاست ملی معتدل را دنبال کند با منافع غرب هماهنگی خواهد داشت. سیاست منزوی کردن ایران تا موقعی درست است که تهران توسط متعصب­های توسعه طلب رهبری شود، لذا آمریکا باید دروازه­ها را به روی تهران نبندد، اگر یک جّو واقعیت گرایی بر تهران حکمفرما شود. عقیده من سیاست عاقلانه آمریکا باید دو طریق را به موازات هم بپیماید. ایستادگی در برابر توسعه طلبی­های ایرانی­ها با برقراری یک رابطه سازنده، آنگاه که واقعیت خودشان را نشان بدهند.»(دروديان، 1373: 116) برژینسکی مشاور امنیت کارتر مشابه نظریات کیسینجر را مطرح کرد و گفت: «هدف غرب می­بایست این باشد که از شکست عراق جلوگیری کند، ولی نه به طریقی که ایران را فرسوده و بی ­نظام سازد. زیرا یک ایران متحد با اهداف سیاسی میانه­رو منافع آمریکا در ثبات خلیج فارس مطابق است، به همین منظور سیاست منزوی نمودن ایران تا جایی صحیح است که دولت تهران به­وسیله افراطیون توسعه ­طلب رهبری می­شود.» (دفتر سیاسی سپاه، خط توطئه در ششمین و هفتمین سال جنگ، 1366: 78)

عراقي­ها مي‌كوشيدند تا پيش از روز 17 فروردين ماه 1365 كه مصادف با سالروز تولد صدام بود، فاو را باز پس گيرند و تا آن روز، شكست در فاو را رسماً نمي‌پذيرفتند. در اواسط فروردين ماه 1365 صدام با تلفات زياد، تصميم خود را براي بازپس‌گيري تغيير داد. اين تغيير تاكتيك نظامي مقارن با ورود شتابزده جورج بوش معاون رياست جمهوري آمريكا به منطقه خليج فارس بود. جورج بوش در 15 فروردين ماه 1364 و در اولين مرحله از سفر خود  وارد رياض شده بود. خبرهايي از رياض دريافت شد كه صدام با وي ديدار فوق‌العاده محرمانه­اي داشته است. جورج بوش در همان روز در گفتگو با صدام و يا احتمالاً هيأت عراقي چند موضوع را براي جلوگيري از شكست عراق و تقويت قواي در هم ريخته عراقي مطرح كرده بود.(همان:174)

نخستين موضوع، پيشنهاد آمريكا به صدام در باره توقف عمليات براي باز پس­گيري فاو بود. آمريكايي­ها احتمالاً طرحي را براي فشار مضاعف و استفاده بيشتر از توان هوايي عراق به بغداد ارائه دادند. آنان با  عكس­هاي ماهواره‌اي نشان دادند كه آرايش نظامي و دفاعي ايران در فاو، مستحكم‌تر از آن است كه در اين فاصله كوتاه، ارتش عراق بتواند آنان را كنار بزند. به موزارت ناتوانی عراق از باز پس­گیری منطقه فاو و متقابلاً توانایی نیروهای خودی برای تثبیت مواضع تصرف شده، تدریجاً نتایج این پیروزی ایران در منطقه مورد تأکید قرار گرفت. «در کویت و دنیای غرب این نگرانی به­وجود آمد که ایران در جنگ برنده خواهد شد.»(دروديان، 1373: 27) جرج بوش معاون ریگان رئیس جمهور وقت آمریکا پس از سفر 8 روز به منطقه و اقدام نظامی آمریکا علیه لیبی گفت: «آمریکا نمی­خواهد نظاره­گر این مسأله باشد که گسترش جنگ از سوی ایران، به روند تغییر در توازن قدرت در منطقه بینجامد.»(خبرگزاري جمهوري اسلامي، نشريه  گزارش­هاي ويژه، شماره 29: 29/1/1365، به نقل از راديو آمريكا: 28/1/1365)

با سفر جورج بوش و تغيير تاكتيك نظامي عراق از 4 فروردين ماه 1365 به بعد عراقي‌ها راهبرد دفاع متحرك را آغاز نمودند كه دوستان آمريكايي آنها اين طرح را ارائه داده بودند. به اين‌ ترتيب آمريكايي­ها به سرعت به عراق فهماندند كه در نخستين گام بايد عمليات در فاو متوقف شود و عراق فشار خود را بر مناطق نظامي ديگر وارد كند تا آرايش ايران در خطوط جبهه  به ­هم بريزد و از شدت فشار بر جبهه جنوبي بكاهد و نيروهاي خود را به جبهه مياني جنگ، انتقال دهد. بنابراين عراق اين راهبرد را در تاريخ 29/12/1364 در منطقه پنجوين، 10/1/1365 در منطقه ارتفاعات دربنديخان، 18/1/1365 در منطقه شرهاني، 22/1/1365 در منطقه سومار، 4/2/1365 در منطقه سيدكان، 6/2/1365در منطقه مجنون، 10/2/1365 در منطقه فكه، 24/2/1365 در منطقه حاج‌عمران، 27/2/1365 در منطقه مهران، 19/2/1365 در منطقه پيچ ‌انگيزه، به اجراء در آورد.(دروديان، 1372: 58) به ­اين ترتيب راهبرد دفاع متحرك به اجراء در آمد. هدف دوستان عراق – آمريكا – از اجراي اين راهبرد، كاستن از فشار ايران در جبهه جنوب، جلوگيري از تلفات بيشتر ارتش عراق در شبه جزيره فاو و تقويت روحيه ارتش عراق در جبهه‌ها بود.

در تاریخ 10/4/1365 عمليات «كربلاي1» در جبهه مهران موجب آزاد سازي شهر مهران و ارتفاعات اطراف آن شد و نيروهاي ايراني در ارتفاعات قلاويزان مشرف به دشت باز و بزرگراه زرباطيه – بغداد مستقر شدند. فشار بر عراق از هر سو وارد شده بود. عراق مجدداً طرح صلح را پيشنهاد كرد و آمريكا نيز در پي اين اقدام، از عراق حمايت كرد و دولت ريگان در بيانيه‌اي در 15/5/1365 از ايران خواست كه با پيشنهاد صلح صدام موافقت كند. دولت آمريكا اعلام كرد: «رد پيشنهاد صلح بغداد از سوي ايران يك فاجعه است.»(همان:173) طرح بعدي آمريكا كه هم­زمان با عمليات فاو در منطقه پياده گرديد، كاهش قيمت نفت در سطح جهاني بود. آمريكا اين سياست را در پيش گرفت كه با حمايت بيشتر از صدام، توان ارزي ايران را محدودتر كند و بدين وسيله ظاهراً جلوي خريد تسليحاتي ايران را بگيرد.

 

منبع: مواضع آمریکا در جنگ تحمیلی، عسگری، شاداب، 1393، ایران سبز، تهران


1 – Javier Prese Dequiar.

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده