مواضع آمریکا در جنگ تحمیلی-46
اقدامات عربستان سعودي و كويت كشورهاي کویت و عربستان سعودي نيز در طول سال­های جنگ، کمک­های بسیار گسترده­اي را در تمامي حوزه­ها در اختیار صدام گذاشتند. این کشورها حتی کلیة صحنه­های فضایی، دریایی و زمینی کشورشان را به صدام پیشکش کرده تا از آنها بهره بگیرد.

طی سال­های جنگ، بارها فضایی هوایی کویت توسط هواپیماهای عراقی برای حملة کشتی­های تجاری و سکوهای نفتی ایران مورد استفاده قرار گرفت، یکی از خلبانان عراق که با سقوط هواپیمایش، به اسارت نیروهای ایران درآمد، گفت: «قبل از شروع ماموریت، فرماندة پایگاه «میثم عبدالمجید» به ما اطلاع داد که هیچ خطری هنگام پرواز ما بر فراز خاک کویت در تمامی سطوح و در تمامی ارتفاعات وجود ندارند. زیرا بین کویت و عراق در این زمینه­ هماهنگی لازم صورت گرفته است.» وی اضافه کرد: «در ماه اوت که با 4 فروند میراژ به جزیرة سیری حمله شد و یک هواپیما ذخیره نیز این تیم را همراهی می­کرد. پس از بمباران جزیره و در راه بازگشت، به دلیل کمبود سوخت، هواپیماها در فرودگاه بین­المللی کویت فرود آمدند و خلبانان عراقی از سوی فرمانده و مدیر فرودگاه مورد استقبال قرار گرفته و سوخت­گیری نمودند.»(بني لوحي، 1378: 355) پس از عملیات بیت المقدس، همة کشورهای عربی به وحشت افتاده و لذا به دنبال راه کارهایی برای نجات عراق می­گشتند. از این رو، وزیر دفاع عربستان به عراق رفت و با صدام ملاقات کرد. امیران کویت، بحرین و قطر تلفنی با صدام تماس گرفتند و نگرانی خود را از پیروزی­های ایران اعلام داشتند. شاه اردن، به بغداد رفت و با صدام گفتگو کرد. هم­ زمان روزنامة کویتی «الرای العام» پیشنهاد کرد: «اعراب باید این جنگ را به جنگ اعراب با ایران تبدیل کنند و در تمامی جبهه­ها از عراق حمایت کنند تا ایران در مقابل دیوار بلند غیر قابل عبور اعراب قرار گیرد.»(دروديان،1387: 195) در همين ارتباط، «شفیق ناظم الغبرا» استاد دانشگاه کویت، طی سخنانی در تهران اعلام کرد: «کویت در ابتدای جنگ بی­طرف بود. اما از فتح خرمشهر توسط نیروهای ایران، عرب­ها بر خود لرزیدند و بی­صبرانه به حمایت از صدام برخاستند.»(سمینار بحران و توسعه همکاری کشورهای منطقه در تهران: دی سال 1375)

«آنتوني اچ كوردزمن»[1] براساس برخي گزارشات، كمك­هاي مالي و نظامي­ كشورهاي عربي به­ويژه كويت و عربستان به عراق را در بالاترين حد ممكن منظور نموده و تأكيد داشته كه اين دو كشور، بخشي از هزينه­هاي عراق را در دوران جنگ تحميلي عليه ايران متحمل مي­شدند. برابر اين گزارش، دو كشور ياد شده رقمي بين 25 تا 50 ميليارد دلار را به صورت قرض يا وام بلاعوض در اختيار عراق قرار داده بودند.(دروديان، 1379: 16) روزنامه «ايلاف» با اشاره به بخشي از خاطرات «حنا رزوقي الصايغ» معاون وزارت دارایی عراق در دوران صدام، مرتبط با اواخر اکتبر 1980 و در خصوص كمك­هاي مالي گسترده كشورهاي عربي به سران اين رژيم چنين نوشته است: «بعد از دو ماه از شروع جنگ، «نامر الشیخلی» وزیر دارایی، در رأس هیأتی که من (الصايغ) نیز در آن عضو فعال بودم، ظرف یک روز به عربستان، کویت، امارات و قطر برای گرفتن کمک مالی سفر نموده و مبالغی را به ­صورت وام بدون بهره و هدیه دریافت ­کردند.»(خبرگزاري مهر، مورخ : 5/7/1384)

وي در خصوص سفر يك روزه چنين توضيح مي­دهد؛ این سفر که از فرودگاهی در منطقه ولید در مرز عراق با اردن و سوریه آغاز شد، ابتدا به جده عربستان رفتیم و با شیخ «محمد ابوالخیل» وزیر دارایی وقت عربستان دیدار و سه میلیارد دلار دریافت مي­نمايند. سپس به امارات رفته و مبلغ یک میلیارد دلار هدیه «شیخ زاید آل نهيان» را دریافت نمودند. پس از امارات وارد قطر شده، و از طرف امير قطر نيز، مبلغ نیم میلیارد دلار به بانک مرکزی عراق حواله مي­شود.» وي ادامه داد: هیأت پس از قطر به کویت رفت و «شیخ جابر احمد الصباح» امیر وقت کویت نیز دو میلیارد دلار به آنها هدیه كرده است.» در این سفر یک روزه، هیأت عراقی به 5/5 میلیارد دلار قرض بدون بهره و یک میلیارد دلار هدیه از سوی امارات دست یافت. حنا رزوقى، ادامه داده است: «سفرهاي ما به پايتخت کشورهاي عربي سه بار ديگر نيز تکرار شد. به ­طوري که آمار اين مبالغ در جريان شش ماه به  19 ميليارد و 500 ميليون دلار رسيد. ميزان كمك هريک از کشورهاي عربي به عراق عبارت بود از: عربستان سعودي 9 ميليارد دلار، کويت 6 ميليارد دلار، امارات متحده عربي سه ميليارد دلار و قطر يک ميليارد و 500 ميليون دلار.»(تهران، خبرگزاري جمهوري اسلامي، 5/7/1384، به مناسبت هفتة دفاع مقدس: نقش غرب در جنگ ايران و عراق، جلد2:ص 5) 

سردمداران عربستان سعودي در خصوص كمك مالي به رژيم صدام، علي ­رغم بازپرداخت سهم توافق شده از وام­هاي عربي به عراق، به ادامه كمك­هاي مالي به آنها اقدام مي­نمودند به ­گونه­اي­كه در صورت کاهش موجودي حساب­هاي بانک مرکزي عراق، وزير دارايي عراق با «شيخ محمد ابوالخيل» وزير دارايي عربستان سعودي تماس ­گرفته و دولت عربستان، مبالغ لازم را که هربار حداقل چهارصد تا ششصد ميليون دلار بود، براي رژيم صدام ارسال مي­داشته است. حنارزوقى اظهار مي­دارد: «من معتقدم مجموع کمک­هاي پرداختي دولت عربستان سعودي به عراق از 11 ميليارد دلار نيز بيشتر شد زيرا تا آنجا که مي­دانم بخشي از اين پرداخت­ها حتي براساس قرارداد نيز نبود و لذا امکان مشخص کردن مبلغ واقعي که به عراق پرداخت شده است، وجود ندارد.» در سال 1982 «راشد بن عبدالله» وزیر امورخارجه امارات، با هواپیمای خصوصی به عراق سفر كرده و مبلغ دو میلیارد دلار دیگر نیز در اختیار رژيم صدام مي­گذارد.

در آن مقطع، سران كشورهاي كویت و عربستان توافق مي­كنند كه از سال ‌١٩٨٢ عایدات صدور نفت از منطقة بی­طرف «الخفجي» كه روزانه ‌٣٠٠ تا ‌٣٥٠ هزار بشكه نفت را شامل مي­گرديده است، به حساب عراق ریخته شود. این توافقنامه تا سال ‌١٩٨٦ اعتبار داشته و اجرائي مي­شده و عراق به دنبال تمديد آن به مدت يك سال ديگر بود.(رودباري،163:1375) چند سال بعد و پس از بروز اختلاف ميان عراق و كويت و اظهارات مقام­هاي عراقي مبني بر «جنگ با ايران به تنهايي»، ابوغزاله، معاون اسبق رئيس جمهور و وزير دفاع مصر، ادعاي عراق را به ­عنوان يك دروغ بزرگ تعبير كرد و گفت: «تنها كويت و عربستان بيش از 60 ميليارد دلار به عراق كمك كردند.»(روزنامه كيهان مورخه: 7/12/1369، ابوغزاله در گفت­وگو با راديو كويت)

فهد پادشاه عربستان نيز در سخناني اظهار كرده بود، «اگر عراق مي­گويد افرادش را فدا كرده است، ما نيز با پول، سلاح­هاي پيشرفته و همكاري بين­المللي در اين فداكاري(!) سهيم بوده­ايم.» وي در ادامه، اقدامات رهبري عراق را نشان ناسپاسي نسبت به حمايت­هاي نظامي عربستان ذكر كرد.(صفري، 1370: 2) هم زمان، «شيخ الصباح» سفير كويت در واشنگتن نيز در پاسخ به اظهارات عراقي­ها گفته بود: «كويت 14 ميليارد دلار كمك­هاي نقدي و بيش از 16 ميليارد دلار از طريق كمك­هاي خدماتي و غيره به ماشين جنگي عراق مساعدت كرده است؛ كويت در زمان جنگ بيش از نياز نفت صادر مي­كرد تا به صدام در جنگ كمك كند.» بعدها كويتي­ها اذعان داشتند، افزون بر كمك­هاي مالي، پايگاه­هاي نيروي هوايي خود را در اختيار عراق قرار دادند كه همين امر به عراقي­ها براي حمله به جزيرة خارك، پايانه­هاي نفتي ايران و نفت­كش­ها كمك شاياني كرده بود. در نتيجه، اين كمك­ها همراه با حمايت­هاي مالي كشورهاي عرب حاشية خليج فارس به­ ويژه عربستان و كويت، قدرت زميني عراقي­ها را بهبود بخشيد و آنها توانستند با تكيه بر سلاح­هاي فرانسوي و روسي توان هوايي آنها را افزايش دهند.(رودباري،162:1375) نگاهي به وام­ها و كمك­هاي اقتصادي خارجي دولت كويت به عراق در طي سال­هاي جنگ نشان مي­دهد كه كويت يكي از عمده­ترين وام دهندگان به عراق بوده است.

كارشناسان بين­المللي، هزينة جنگي عراق را ماهانه بين 600 ميليون تا يك ميليارد دلار برآورد مي­كردند؛ در حالي كه ارز حاصل از صدور روزانه 893/1 ميليون بشكه نفت به قيمت متوسط 12 دلار براي هر شبكه در سال­هاي پاياني جنگ، رقمي در حدود 681 ميليون دلار در ماه بود و اين حتي تكافوي هزينه جنگي عراق را نمي­كرد. از اين جهت مشاركت كشورهاي عربي به­ويژه كويت و عربستان در جنگ تحميلي و حمايت از عراق به­خوبي آشكار مي­شود. از ديگر كمك­هاي انجام شده مي­توان به اين موارد اشاره نمود:

1- در اوايل سال 1360 مطبوعات كويت گزارش دادند كه كويت و عربستان قرار است يك وام شش ميليارد دلاري در اختيار عراق قرار دهند. سهم كويت از اين مبلغ، دو ميليارد و سهم عربستان چهار ميليارد دلار تعيين شده بود.

2- هفت ماه پس از اعطاي وام نخست كويت به عراق، در تاريخ 19/8/1360 گزارشي مبني بر واگذاري يك اعتبار 7/4 ميليون دلاري از سوي كويت به دولت عراق منتشر شد.

3- در تاريخ 9/1/1365 نيز واحد مركزي خبر در تهران گزارش داد كه دولت كويت در ادامه حمايت مالي خود از عراق، وامي به مبلغ هشت ميليون و 900 هزار دينار كويتي به عراق خواهد پرداخت.

دکتر «غواص بدر» اقتصاددان مستقل کویتی در یک کنفرانس خبری در مقر سازمان ملل به تاریخ 27 نوامبر 1990، اظهار داشت: «کویت در جریان جنگ عراق علیه ایران قریب به پانزده میلیارد دلار پول نقد به عنوان وام بلاعوض در اختیار بغداد قرار داده است… کمک مالی کویت به عراق جدا از نفتی بود که کویت برای عراق صادر می­کرد.»(ظريف و ميرزايي، 1376: 95) 

همچنین، شاهزاده «خالد بن سلطان سعودي» در کتاب «جنگجوی صحرا» می­نویسد: «ملک فهد در کنفرانس جامعة عرب در مراکش، طرح عقب نشینی کامل نیروهای عراقی از ایران و پرداخت غرامت از سوی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس به ایران را پیشنهاد کرد. این طرح از سوی عراق پذیرفته شد، ولی ایران آن را رد کرد.» [2](دروديان، 1387 : 195) فهد پادشاه عربستان سعودی نیز پس از حملة صدام به کویت و عربستان، در مصاحبه­ای مطبوعاتی در تاریخ 23/5/1369 گفت: «اقدامات رهبر عراق نشانگر ناسپاسی نسبت به حمایت­های نظامی عربستان از او در طول جنگ هشت ساله­اش علیه ایران است. چگونه صدام می­تواند سعی در از بین بردن حقایق داشته باشد.»

همچنین، سفیر کویت در عربستان بعدها از فرط خشم نسبت به صدام، گفت: «صدام فردی دروغگو و کافر است و به کعبه و قرآن اعتقادی ندارد. ایران، صدام را خوب شناخت و در مورد حملة عراق به کویت به ما اخطار داده بود، اما ما گوش شنوایی در این مورد نداشتیم.» در تأیید سخن وی، روزنامة «لوکو تیدین»[3] (چاپ فرانسه) نیز نوشت: «تمسک صدام به اسلام، تنها در جهت مقاصد جنگ طلبانة وی می­باشد.» البته هم کویت و هم همة جهانیان به درستی می­دانستند که صدام اعتقادی به اسلام و قرآن ندارد و تمام ریاکاری­های وی، در راستایی مقاصد وی بوده است. بعید است که آنها صدام را نشناخته باشند.(بني لوحي، 1378: 296) 

بیان سفیر کویت، استناد به این هشدار حضرت امام خمینی(ره) است که در تاریخ 26/2/1361 چنین فرمود: «شما بدانید که اگر صدام نجات پیدا کند و قدرت را به دست گیرد، آدمی نیست که قدر شناسی از امثال شما بکند. آدمی است که جنون بزرگ بینی خودش را دارد و این جنون با شما که با او همراهی کردید، به جنگ بر می­خیزد و شما را اگر قدرت داشته باشد، تباه خواهد کرد.»(صحيفه نور، جلد 16، بيانات امام خميني(ره) در مورخه 26/3/150:1361) واقعيت اين است: «آنچه كه عراق را قادر ساخت تا اين حد سلاح خريداري نمايد، در واقع كمك كشورهاي حاشيه خليج فارس(شايد 40 ميليارد دلار تا پايان سال 1985) به آن كشور بود كه عراق را از اوضاع اسفناك اقتصادي نجات داد.»(كينگ و كارش، 1387: 208)

روزنامة کیهان هوایی در شمارة 921 خود می­نویسد: «فهد پادشاه عربستان صریحاً اعلام کرد: اگر به رژیم عراق کمک نمی­کردیم، در جنگ با ایران نابود می­شد. ما به نتیجه رسیده بودیم که براساس برآوردها، تجربه­های نظامی و طبیعت ملت­ها، پیروزی عراق بر ایران یک چیز غیر ممکن بود و ما بر سر دو راهی قرار داشتیم، اگر عراق را به حال خود می­گذاشتیم، توسط ایران نابود می­شد و از بین می­رفت.»(بني لوحي، 1378: 186) شايان ذكر است، بخش ناچیزی از کمک­های اعراب به عراق در سال­های 1990 و 1991 و طی حملة عراق به کویت توسط سران و مقامات رسمی این کشورها افشاء شد، امّا واقعیت این کمک­ها همچنان در پردة ابهام باقی مانده و شاید در آیند برملا شود. مثلاً شیخ «صباح الاحمد الصباح» وزیر خارجة کویت، پس از اشغال این کشور توسط عراق در سال 1990 گفت: «ما هرگز تصور نمی­کردیم که از سوی یک کشور همسایه که در جنگ هشت ساله­اش با ایران، از آن حمایت کردیم، هدف تهاجم قرار بگیریم.» (رستمي،254:1385) 

بانك جهاني در سال 2002 كل بدهي­هاي عراق را 7/127 ميليارد دلار اعلام كرد كه 47 ميليارد دلار آن، بهره وام­هاي دريافتي در گذشته بوده است. اما، نشريه «ميس»[4] بدهي­هاي عراق را در سال 2003 حدود 5/118 ميليارد دلار اعلام كرد كه سهم كشورهاي عربي به اين شرح بوده است.

  1. عربستان سعودي: 25 ميليارد دلار.
  2. كويت: 12.5 ميليارد دلار.
  3. ساير كشورهاي عربي: 17.5 ميليارد دلار.(رستمي، 1385: 249) 

 

سرانجام آن­كه، عراقي­ها تجهيزات و مواد خامي را كه براي حملات نظامي به ايران نياز داشتند از 200 شركت در 21 كشور جهان به دست مي­آوردند. غربي­ها در نظر داشتند با كمك به عراق از برتري نظامي ايران و تغيير موازنه به سود آن جلوگيري كنند.(دروديان، 1385: 32) 

 

منبع: مواضع آمریکا در جنگ تحمیلی، عسگری، شاداب، 1393، ایران سبز، تهران

 


1 – Anthony H. Kerdsman.

2- این ادعا، هیچگاه جنبه طرح رسمی در مجامع بین المللی را پیدا ننمود. وانگهی، دولت سعودی با پرداخت این غرامت خواسته­های متعدد دیگری منجمله صرف نظر نمودن دولت ایران از سایر خواسته­های مشروع و به حقش در ارتباط با حکومت بعث عراق در قبال این جنگ را داشت که این موضوع با سیاست­ها و منافع دولت جمهوری اسلامی ایران در تضاد کامل قرار می­گرفت.

3- Locko Teadean Newspaper. 

4 – Miss.

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده