نبردهای هوایی ایران (11)
5ـ تجاوز پیشدستانه هوایی عراق و اقدامات تلافی جویانه نهاجا سرانجام رژیم بعث عراق از ساعت 13:35 تا 14:00 روز 31 شهریور 1359، حمله سراسری خود را با بمباران پایگاه های نیروی هوای، ایستگاه های راداری، برخی از تأسیسات اقتصادی و... جهت کسب برتری هوایی و رسیدن به یک پیروزی برق آسا به کپی برداری از جنگ اعراب- اسرائیل در سال 1967 میلادی، آغاز کرد که بهرغم غافلگیری اولیه سامانه دفاع ضهوایی عامل پایگاه ها و ایستگاه های راداری و پدافندی، با واکنش غیرقابل انتظار نهاجا مواجه شد که باتوجه به اهمیت نقش نهاجا در این روز تاریخی، مراتب به تفصیل در این بخش تشریح شده است.

الف ـ ترسیم تهاجم هوایی سرتاسری عراق به پایگاه‌های نهاجا و فرودگاه های کشور

برابر گزارشات واصله و اخبار منتشر شده، حملات هوایی نیروی هوایی عراق علاوه بر پایگاه های هوایی یادشده و فرودگاه های کشور، همچنین به دیگر یگان ها و ایستگاه های راداری نهاجا و سازه‌های غیرنظامی نیز آسیب هایی جزیی وارد کرد که در سطور زیر به مسیرهای اصلی پروازی جنگنده-بمب افکن های عراقی از پایگاهای مختلف این کشور به پایگاه‌های هوایی نهاجا، فرودگاه‌ها و سایر نقاط حیاتی و اهداف تعیین شده در کشور، براساس محورهای مورد استفاده روی نقشه هوایی ترسیم و به شرح زیر عنوان می‌شود:

  • از کرکوک به: ارومیه، تبریز، پیرانشهر، سنندج؛
  • از حبانیه (هضبه و تموز) به: تهران، همدان، کرمانشاه، قصرشیرین گیلان غرب، اسلام آباد و ایلام؛
  • از کوت به: دهلران، اصفهان، شهرکرد و دزفول؛
  • از ناصریه به: اهواز، آبادان، خرمشهر، بوشهر و امیدیه؛
  • از شعیبیه به: آغاجاری، بوشهر، ماهشهر و پایگاه های دریایی.

 

 

 

نقشه شماره 2-1

تهاجم سراسری هوایی عراق علیه کشور ج.ا.ایران در 31 شهریور 1359

با استعداد 192 فروند

ب ـ اهداف تهاجم پیشدستانه و میزان موفقیت نیروی هوایی عراق

در خصوص حمله پیش دستانه دشمن، سرلشکر «علوان العبوسی» از فرماندهان عالی رتبه نیروی هوایی عراق (که علاوه بر فرماندهی گروه های هوایی پایگاه کرکوک، شخصاً در پروازهای آن روز نیز حضور داشته است)، می گوید:

«از ماه ها قبل، تمرین های منظم به‌منظور تهاجم پیش دستانه و بمباران پایگاه های هوایی ایران در قالب عملیات آموزشی صورت می گرفت تا این که در 20 سپتامبر (29 شهریور)، طرح مربوط به نیروی هوایی و جزییات عملیات حمله به پایگاه های ایران ظاهراً به‌صورت مانوری و آزمایشی ابلاغ شد. این طرح دارای یک ایراد بزرگ به این صورت بود که در مسیر حمله به پایگاه های ایران، خلبانان هواپیماهای بمب افکن ناگریز از روی برخی شهرهای بزرگ می گذشتند که این امر باعث لو رفتن دسته های پروازی قبل از رسیدن روی هدف و هوشیاری سامانه پدافندی ایران می شد.

در این خصوص، من شخصاً مراتب را در قالب طرح پیشنهادی به سرلشکر «حلدون» که فرمانده پایگاه بود، ارائه کردم و او هم مراتب را فوراً به‌وسیله یک پیک ویژه هوایی به ستاد نیروی هوایی در بغداد فرستاد.

 پس از بررسی، پیشنهاد من پذیرفته شد و اقدامات اصلاحی مورد ملاحظه قرار گرفت و براساس آن نقشه ها اصلاح و مسیر جدید تصویب و سریعاً به پایگاه ابلاغ شد. تا این که دو روز بعد یعنی در 22 سپتامبر (31 شهریور) هنگامی که هواپیماهای خود را برای مأموریت به ظاهر تمرینی ولی با مهمات حقیقی مسلح کرده و در ابتدای باند پروازی مستقر و آماده بودیم، با ناباوری دستور پرواز به‌سوی ایران داده شد و خلبانان متوجه شدند که درگیر یک مأموریت رزمی و حقیقی برای حمله به اهداف معین در پایگاه های ایران شده‌اند.

«ژنرال علوان العبوسی» ادامه می‌دهد که ایران توان حمله پیش دستانه به عراق و انهدام سامانه های دفاعی ما را داشت و چنانچه این عملیات از سوی ایران صورت گرفته بود، موجب شکست عراق و عدم حمله سراسری به ایران می شد[1]. با این وجود، همان گونه که قبلاً تأکید شد، اغلب نظریه پردازان نظامیِ جهان، در آن مقطع انتظار یک پیروزی برق آسا را برای ارتش عراق رقم‌زده بودند. به‌همین منظور نیروی هواییِ آن کشور، در آخرین روز از شهریور 1359شمسی، عملیات پیش دستانه هواییِ خود را به 15 پایگاه، ایستگاه رادار هوایی و برخی از فرودگاه های ایران با هدف نابودسازی هواپیماها و جنگنده های نهاجا روی زمین و فلج ساختن قدرت هوایی ایران آغاز کرد[2].

ترجمه کامل اعلامیه شماره (1) صادره از سرفرماندهی نیروهای مسلح عراق به شرح زیر است:

«با توجه به سلاح‌های پیشرفته‌ای که در اختیار داریم و با تصویب مجلس اعلای عراق، نظر به این‌که در این روزها استمرار حملات نیروهای مسلّح ایرانی زیاد شده است و با بکارگیری تجهیزات نظامی علیه اهداف حیاتی و نظامی وشهری ما و… اقدام می‌کنند. نیروی هوایی ما در ساعت 12:00 امروز 22 ایلول[3] 1980 (31شهریور 1359) به پایگاه‌ها و فرودگاه‌های نظامی واقع در عمق خاک ایران به شرح زیر حمله می‌کنند:

1- پایگاه هوایی مهرآباد نزدیک تهران؛ 2- پایگاه هوایی شیراز؛ 3- پایگاه هوایی بوشهر؛ 4- فرودگاه‌های دزفول؛ 5- پایگاه شاهرخی در همدان؛ 6- پایگاه خاتمی در اصفهان؛ 7- فرودگاه نظامی تبریز؛ 8- فرودگاه نظامی آغاجاری؛ 9- فرودگاه‌های نظامی‌کرمانشاه؛ 10- فرودگاه هوایی اهواز در عربستان.

ما با هدف‌گیری دقیق موشک‌های (زمین به زمین) اهداف مورد نظر خود را که در رأس آنها دزفول است و از آنجا به ما خسارت وارد می‌کردند، مورد اصابت قرار دادیم. خسارات ما در این حمله:

یک فروند هواپیما به علت نقص فنّی در خاک ایران سقوط کرد و خلبانان آن به بیرون پریدند که مسئولیت جان آنان برعهده مقامات ایرانی می‌باشد؛ هواپیمای جنگنده‌ای که مورد اصابت سلاح‌ ایرانی‌ها قرار گرفت، خلبانش با مهارت و توانایی توانست به داخل خاک وطن برگردد.

سرفرماندهی نیروهای عراق بغداد  22 سپتامبر 1980»

 

منبع: نبردهای هوایی ایران، سرتیپ2 خلبان حسین خلیلی، 1398، ایران سبز، تهران

 


[1]‌- ام.وودز و دیگران (1393) «جنگ ایران و عراق از دیدگاه: فرماندهان صدام» تهران: انتشارات مرزوبوم، ص 334 و 329.

[2]– نیروی هوایی رژیم اشغالگر قدس در عملیات پیش دستانه خود در سال 1967 میلادی توانست بیش از 50 درصد از جنگنده های کشورهای عربی را در رمپ های پروازی نابود سازد و جمال عبدالناصر رهبر مصر را در همان ده ساعت نخست جنگ وادار به تسلیم سازد.

[3]– «ایلول» در متن اعلامیه به ماه نهم از سال شمسی عربی از ریشه سریانی گفته می‌شود که مصادف با ماه سپتامبر میلادی است.

 
 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده