نبردهای هوایی ایران (10)
4 ـ وضعیت کلی و توان رزمی انواع هواپیماهای نهاجا قبل از جنگ در این مبحث ابتدا راهنمای سنجش آمادگی یگان‏های پروازی نهاجا در قالب جدول شماره 3-1 ترسیم شده است، آنگاه نظر به راهنمای سنجش توان رزمی، برای تبیین تصویر روشنی از وضعیت آمادگی نهاجا، تعداد و انواع هواپیماهای این نیرو به ترتیب در سه مقطع فروردین 1357، 1358 و شهریور 1359 به اختصار ارائه شده‏اند.

 

 

جدول شماره 3-1 راهنمای سنجش توان رزمی یا درجه آمادگی یگان‌های پروازی

آمادگی‌رزمی

کارکنان

هواپیما

آمادگی ‌‌هواپیما

آموزش کارکنان

عالی

C-1

دارای 90 % کارکنان پروازی سازمانی با 85 % آماده رزمی

دارای 85% هواپیماهای ‌سازمانی

71% از هواپیماهای واگذاری آماده رزم باشند

دارای 85% از کارکنان آموزش دیده و ماهر باشند

خوب

C-2

دارای 80 % کارکنان پروازی سازمانی با 70 % آماده رزمی

دارای 70% هواپیماهای واگذار شده

58% از هواپیماهای واگذاری آماده رزم ‌باشند

80% از کارکنان آموزش دیده و ماهر باشند

متوسط

C-3

دارای 70 % از کارکنان پروازی سازمانی با 55 %  آماده رزمی

دارای 55% هواپیماهای واگذار شده

45 % از هواپیماهای واگذاری آماده رزم باشند

55% از کارکنان آموزش

دیده و ماهر باشند

زیرمتوسط

 (ضعیف)

C-4

کمتر از 70 % از کارکنان پروازی سازمانی را دارا بوده و کمتر از 55 % آماده الزامات

کمتراز 55% هواپیماهای واگذار شده و در اختیار

کمتر از40% از هواپیماهای آماده رزم و در دسترس

کمتر از 55% از کارکنان‌سازمانی آموزش‌دیده و آماده باشند

 

 

الف ـ آمادگی هواگردهای نهاجا در مقاطع فروردین 1357 و 1358

 هواپیماهای شکاری-رهگیر «اف14»: تعداد واگذاری 70 فروند[1]، آماده کامل در فروردین 1357، 39 فروند، در فروردین 1358 به تعداد 35 فروند و در 31 شهریور 1359، به تعداد 19 فروند[2].

هواپیماهای شکاری-بمب‏افکن فانتوم یا «اف4ئی»: تعداد واگذاری؛ 167 فروند (فروردین 1357) آماده کامل 119 فروند، فروردین 1358 تعداد 165 فروند، آماده کامل 126 فروند، شهریور 1359 تعداد 160 فروند؛ آماده کامل 121 فروند.

هواپیماهای شناسایی «آر.اف4»: تعداد واگذاری؛ 13 فروند (فروردین 1357) آماده کامل 12 فروند، فروردین 1358 تعداد 13 فروند، آماده کامل 10 فروند، شهریور 1359 تعداد 12 فروند آماده کامل 8 فروند.

هواپیماهای شکاری-بمب‏افکن «اف5ئی»: تعداد واگذاری؛ 136 فروند (فروردین 1357) آماده کامل 128 فروند، فروردین 1358 تعداد 135 فروند، آماده کامل 117 فروند، شهریور 1359 تعداد 135 فروند آماده کامل 107 فروند.

هواپیمای شکاری-آموزشی «اف5اف دوکابینه»: تعداد واگذاری؛ 28 فروند (فروردین 1357) آماده کامل 26 فروند، فروردین 1358 تعداد 24 فروند، آماده کامل 19 فروند، شهریور 1359 تعداد 26 فروند آماده کامل 22 فروند.

هواپیماهای شکاری-آموزشی «اف5بی دوکابینه»: تعداد واگذاری؛ 8 فروند (فروردین 1357)، آماده کامل سه فروند، فروردین 1358 تعداد 8 فروند، آماده کامل 2 فروند، شهریور 1359 تعداد 8 فروند، آماده کامل یک فروند.

هواپیماهای شناسایی دریایی «پی3اف»: تعداد واگذاری؛ 6 فروند (فروردین 1357) آماده کامل 3 فروند، فروردین 1358 تعداد 6 فروند، آماده کامل 5 فروند، شهریور 1359 تعداد 6 فروند، آماده کامل یک فروند.

هواپیماهای ترابری تاکتیکی سنگین «سی130»: تعداد واگذاری؛ 51 فروند (فروردین 1357) آماده کامل 36 فروند، فروردین 1358 تعداد 50 فروند، آماده کامل 29 فروند، شهریور 1359 تعداد 49 فروند، آماده کامل 30 فروند.

هواپیماهای ترابری نیمه سنگین «اف27»: تعداد واگذاری؛ 18 فروند (فروردین 1357) آماده کامل 15 فروند، فروردین 1358 تعداد 20 فروند، آماده کامل 17 فروند، شهریور 1359 تعداد 19 فروند، آماده کامل 16 فروند.

هواپیماهای ترابری ـ سوخت‏رسان «707»: تعداد واگذاری؛ 12 فروند (فروردین 1357) آماده کامل 9 فروند، فروردین 1358 تعداد 13 فروند، آماده کامل 10 فروند، شهریور 1359 تعداد 14 فروند، آماده کامل 11 فروند.

سوخت‏رسان راهبردی جامبوجت «بوئینگ747»: تعداد واگذاری 10 فروند (فروردین 1357) آماده کامل 9 فروند، فروردین 1358 تعداد 10 فروند، آماده کامل 8 فروند، شهریور 1359 تعداد 10 فروند، آماده کامل 7 فروند.

بالگردهای ترابری تاکتیکی سنگین «شنوک»: تعداد واگذاری 5 فروند (فروردین 1357) آماده کامل 2 فروند، فروردین 1358 تعداد 6 فروند، آماده کامل 2 فروند، شهریور 1359 تعداد 6 فروند، آماده کامل یک فروند.[3]

ب ـ نارسایی‏های پوشش راداری کشور در آغاز جنگ تحمیلی

پوشش راداری کشور قبل از جنگ، همواره با نگرش‌های متفاوت و درعین حال، شنیدنی روبرو بوده است. براساس مطالب مندرج در پرونده شماره«22/2» سال 1359 (معاونت طرح و برنامه، به نام «پرونده بهسازی پدافند هوایی»، در پی عملیات نظامی نافرجام آمریکا در طبس، گام‌های زیر برای کاهشِ نواقص پوشش رادارهای پدافند هوایی برداشته شده است:

در سال 1359، سماجا2 طی گردشکاری، نواقص پوشش راداری در پدافند هوایی کشور را با توجه به افزایش توان هوایی ارتش عراق، به آگاهی سرلشکر شاکر، ریاست وقت ستاد ارتش رسانید. برابر دستور ایشان و در تاریخ 28/2/59، جلسه‌ای در اداره پنجم با حضور نمایندگان نیروی هوایی و اداره‌های یکم، دوم، سوم، پنجم، ششم و هفتم ستاد ارتش[4] همراه با وزارت دفاع تشکیل شد و با توجه به اطلاعات موجود، وضعیت پوشش سامانه‌های راداری و پایین بودن کارآیی و نارسایی‌های آن مورد بحث و تبادل ‌نظر قرار گرفت و نتیجه این نشست منجر به ثبت این نکات شد: «فرسوده بودن سامانه‌ها و نارسایی‌های پشتیبانی و لجستیکی؛ پیچیدگی در امر تعمیر و نگهداری؛ بهره نگرفتن از توانمندی‌ها و فناوری‌های نوین به‌ویژه در رویارویی با قابلیت‌های جنگ الکترونیک دشمن؛ عدم هماهنگی در سامانه فرماندهی و کنترل و ارتباطاتِ ارتش با سامانه هواپیمایی کشوری، نیروهای نظامی و سازمان‌های مرتبط با موضوع؛ فقدان وجود رادارهای پرقدرت در برخی نقاط حساس کشور؛ نقص در پوشش راداری به‌دلیل کمبود در تعداد سامانه‌های مورد نیاز. در نهایت برای گسترش پوشش راداری و رفع نواقص یادشده فوق، اعضای حاضر در جلسه پیشنهادهایی را به «شورای ‌عالی ‌دفاع» ارایه دادند که مهم­ترین راهکارهای گسترش پوشش راداری به شرح مختصر زیر بیان می‌شود: «چنانچه پوشش 360 درجه در مرزها و درون کشور مدنظر باشد، به تعداد قابل توجهی سامانه‌های راداری نیاز خواهیم داشت. با توجه به مشکلات نگه‏داری و هزینه‌های هنگفتی که در مسیر تحقق این طرح وجود دارد، بهترین راهکار موجود، استفاده از رادارهای پرنده و بررسی راه‏کارهای دستیابی به آنهاست.» نظر به خلاء و نواقص پوشش راداری و سامانه‏های دفاع هوایی (اسکرانبل) کل کشور مندرج در نقشه شماره 1-1، پیشنهاد مطرح شده مبنی‏بر: خرید «رادار پرنده» با توجه به هزینه­های هنگفتِ آن‏زمان و شرایط سختِ تحریم­ها، غیرممکن جلوه می‌کرد. افزون بر این، نیروی دریایی نیز در گزارشی به نهاجا و سماجا 3، 4 و5، نگرانی خود را از آسیب‏پذیر بودن پوشش راداری در سواحل و آبهای جنوبی کشور را ابراز می‌دارد.

 

منبع: نبردهای هوایی ایران، سرتیپ2 خلبان حسین خلیلی، 1398، ایران سبز، تهران

 


[1]– شمار هواپیماهای واگذاری «اف14» تا بهار 1357 به 70 فروند می‏رسید و در نیمه اول سال 1357 تعداد 7 فروند دیگر به نیروی هوایی تحویل گردید. (البته تعداد کل هواپیماهای «اف14» خریداری شده 80 فروند بود که دو فروند از آنها در سال 1356 حین آموزش سقوط کردند و یک فروند آخر نیز تاکنون به خاطر تحریم‏های ظالمانه به ایران تحویل داده نشده است.)

[2]– آمار یادشده مؤید این واقعیت است که نخست: از 70 فروند جنگنده «اف14» واگذاری حتی در سال 1357 که مشکلات قطعه‏رسانی و عدم ارتباط با کشور سازنده وجود نداشت، به دلیل پیچیدگی سامانه فنی و نگهداری و جدید بودن تجهیزات آن، فقط 39 فروند یعنی حدود 55%  آنها آماده عملیات بودند، این روند در سال 1358 به کمتر از این میزان کاهش یافته و در آستانه جنگ تحمیلی به 19 فروند یعنی حتی کمتر از 25% رسید! به همّت کارکنان فنّی و دیگر کارکنان فنّی نهاجا شمار آماده این نوع جنگنده پس تجاوز سراسری ارتش بعث عراق در 31 شهریور 1359 به بیش از شمار 26 فروند افزایش پیدا کرد که شرح آن در فصل پنجم آمده است.

[3]– برای آگاهی بیشتر بنگرید به: زینعلی، نصرالله، (1394) «لجستیک هوایی در دفاع مقدس» تهران: مرکز انتشارات راهبردی نهاجا، جلد1، ص270.

[4]– در آن زمان، ستاد مشترک ارتش ج.ا.ایران (سماجا) دارای هشت اداره متشکل از: اداره یکم؛ امور اداری و نیروی انسانی، دوم؛ امور اطلاعاتی، سوم؛ عملیاتی، اداره چهارم؛ آماد و پشتیبانی (لجستیکی)،پنجم؛ طرح و برنامه، ششم؛ ارتباط و الکترونیک، هفتم؛ دارایی و اداره هشتم؛ آموزش بود که امور ستادی را انجام می‌دادند.

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده