نبردهای هوایی ایران (4)
2) تحولات تجهیزاتی و اقلام عمده پروازی از سال‏های 1335 شمسی باعنایت به مباحث و اهداف مطروحه فوق نیروی هوایی، شاهد توسعه و گسترش بیش از حد و غیر قابل انتظاری بوده است به این صورت که در راستای این اهداف، در ابتدا با برخورداری از تجهیزات آمریکایی در قالب «کمک‏های نظامی» اولین جت آموزشی «ت33» و متعاقباً در سال 1336 اولین سری از هواپیمای جت شکاری «اف84» و چند سال بعد جنگنده «اف86» در اختیار نیروی هوایی قرار می‏گیرد.

تا این‏که از دهه 1340 به بعد و در اوج دوران جنگ سرد، از یک جانب به دلیل نفوذ شوروی در کوبا و امکان سرایت کمونیزم به دیگر کشورهای متحد غرب، توجه بیشتری به تهدیدات ابرقدرت شرق می‏گردد و به نیروی هوایی باتوجه به افزایش درآمدهای نفتی ایران، هم‏سو با منافع غرب، اجازه خریداری تجهیزات مدرن روز هوایی دنیا به شرح ذیل داده می‏شود:

– در سال 1342، اولین سری از هواپیماهای ترابری سنگین «سی130»، در سال 1343 نخستین هواپیماهای فراصوت «اف5»، سال 1347 شکاری‏بمب‏افکن «اف4»، سال 1353 هواپیماهای ترابری ـ سوخت‏رسان «بوئینگ707» و تجسسیِ‏دریایی «پی3.اف»، سال 1354 اولین سری از هواپیماهای شکاری ـ رهگیر «اف14» توسط خلبانان آمریکایی در پایگاه هشتم شکاری اصفهان «خاتمی» فرود می‏آیند و همزمان هواپیمای راهبردی جامبوجت «بویینگ747» تحویل نیروی هوایی می‏شود.

– در خلال این سال‏ها با خروج نیروهای انگلیسی(دهه1970) و سپردن امنیت خلیج فارس به نیروهای محلی در راستای سیاست دوستونی نیکسون-کیسینجر، علاوه ‏برتوسعه پایگاه‏های موجود نیروی هوایی، همچنین پایگاه‏های ششم بوشهر، نهم بندرعباس و دهم چابهار تأسیس و اغلب با برخورداری از هواپیماهای «اف4» فعال می‏شوند و نیز پایگاه ‏هوایی اصفهان جهت هواپیماهای جنگنده «اف14» و «اف16» تحت سفارش و پایگاه پنجم امیدیه جهت به‏کارگیری جنگنده‏های «اف16» تأسیس می‏گردند و نیز تعدادی بالگرد آمریکایی از جمله بالگرد ترابری سنگین شنوک در اختیار نیروی هوایی قرار می‏گیرد، ضمن این که همزمان با تأسیس هوانیروز تعداد زیادی از این نوع بالگرد و نیز بالگرد شکاری موسوم به کبرا در اختیار ارتش ایران قرار می‏گیرد، به طوری که منابع مختلف از جمله نشریه «توازن نظامی» استعداد بالگردهای ارتش که از کمپانی‏های بل آمریکا و آگوستای ایتالیا (وابسته به بل) خریداری شده بود را تا هشتصد فروند برآورد می‌کردند. در این دوره، استعداد هواپیماهای شکاری نیروی هوایی به 480 فروند می‏رسید. همچنین قرار بود که تعداد 160 فروند هواپیمای «اف16» در ژوئیه 1980 (تابستان 1359) و هفت فروند هواپیمای رادار پرنده «آواکس» در دسامبر 1981 (آذر1360) تحویل نیروی هوایی گردد که تعداد آنها در جدول شماره 1-1 درج شده است.[1]

 

جدول شماره 1-1 فهرست هواپیماها و جنگ‏افزارهای نیروی هوایی در آبان 1357 شمسی

ردیف

نوع هواپیما

تعداد برنامه شده

فروند موجودی

مأموریت

ملاحظات

1

اف4دی

32 فروند

27 فروند

شکاری بمب‏افکن

5 فروند ریزش

2

اف4ئی

177

165

شکاری بمب‏افکن

12 فروند ریزش

3

آر.اف4ئی

28 فروند

10

شناسایی هوایی

تحویلی 12 فروند، ریزش 2فروند

4

اف5ئی

141

136

شکاری- تک‏کابین

ریزش 5 فروند

5

اف5اِف

28

28

آموزشی-شکاری

مدل دوکابین

6

اف14

80

77

شکاری- رهگیر

دو فروند ریزش، یک فروند در آمریکا

7

کی‏سی707

13 فروند

11 فروند

ترابری-تانکر

بوئینگ سوخت‏رسان

8

اف16

160

شکاری‏بمب‏افکن

تاریخ تحویل ژوئیه 1980

9

ای3 .آ

7 فروند

رادار پرنده (آواکس)

تاریخ تحویل دسامبر 1981

10

پی3.اف

6 فروند

6 فروند

شناسایی دریایی

قدرت پرتاب موشک هارپن

11

بالگرد بی214 سی

36 فروند

2+37

ترابری سبک

 

 

به‏علاوه، مذاکراتی نیز جهت خریداری تعداد دیگری از جنگنده‏های موجود نیروی هوایی به عمل آمده بود که در صورت تحقق این اهداف، نیروی هوایی ایران به پنجمین قدرت هوایی متعارف دنیا تبدیل می‌شد. البته با اوج‏گیری نهضت اسلامی ملت ایران به رهبری امام راحل(ره)  ابتدا سفارش دومیلیارد دلاری خرید 70 فروند «اف14» دیگر که در اکتبر 1978 میلادی (آبان 1357ش) ارسال شده بود، لغو شد، اگرچه ارسال سایر محموله‏های نظامی به ایران هم‏چنان ادامه داشت. تا این‏که دولت بختیار در راستای منافع غرب به بهانه این‏که ایران از این به بعد دیگر «ژاندارم خلیج فارس» نخواهد بود، قراردادهای مذکور را در تاریخ 15/11/57 به صورت یک طرفه لغو می‏نماید[2]. از دیگر اقلام عمده می‏توان به لغو خرید هواپیماهای شناسایی «آر.اف4» اشاره کرد. وزارت دفاع اعلام می‏کند که قراردادهای نظامی با آمریکا شامل خرید 16 فروند «آر.اف4» لغو شده است[3]. خرید این هواپیماها طی دو قرارداد جداگانه به تعداد 5 و 11 فروند و مبلغ نزدیک به 220 میلیون دلار انجام‌شده بود[4]. قرار بود با استفاده از این هواپیماها، گردان دوم شناسایی در پایگاه مهرآباد تشکیل شود.

در این رابطه به گزارش واشنگتن پست، سفارش‏های مزبور به همراه قرارداد خرید سه فروند ناو دریایی به ارزش 4/1 میلیارد دلار هم‏زمان با سفر ژنرال هایزر[5] به ایران توسط یکی از نظامیان برجسته پنتاگون به نام «اریک فون‏ماربد» که جانشین آژانس خدمات امنیت دفاعی آمریکا بود، با امضای تفاهم‏نامه‏ای توسط دولت بختیار لغو شد که این امر به دولت آمریکا این فرصت را داد تا نه تنها تجهیزات مورد سفارش را به ایران تحویل ندهد، بلکه میلیون‏ها دلار از بابت جریمه لغو یک‏طرفه آنها توسط دولت آمریکا از حساب تنخواه‏گردان ایران برداشت شود. خلاصه این که نه تجهیزاتی به ایران تحویل داده شد و نه حتی یک دلار از باقیمانده حسابی که 9 میلیارد دلار بود، به ایران پس داده شد. سولیوان سفیر وقت آمریکا در تهران در کتاب خاطراتش اعتراف می‏کند که امضای تفاهم‏نامه مزبور توسط بختیار حداقل چهار میلیارد دلار به نفع دولت متبوع‏اش تمام شد[6].

 

منبع: نبردهای هوایی ایران، سرتیپ2 خلبان حسین خلیلی، 1398، ایران سبز، تهران


[1]– مأخذ: پرونده قراردادهای هواپیماهای تاکتیکی «موضوع: تحویل اقلام عمده خریداری شده» به شماره 108/52-1401/02 مورخ 15-8-1357 صادره از ستاد بزرگ ‏ارتشتاران (کمیته طرح‏ها و بررسی‏های استراتژیک) به نیروی هوایی ش (معاونت طرح و برنامه و بودجه) به زبان انگلیسی تحت عنوان ""Excludes Map & Direct Control که ترجمه آن در جدول شماره 1-1 به نمایش در آمده است.

[2]– تهامی، سیدمجتبی و فتح‏اله رسولی، (1380) «سیاست امریکا در قبال ایران طی جنگ تحمیلی» تهران: مرکز اسناد دیپلماسی، وزارت امور خارجه، ص 111.

[3]– روزنامه اطلاعات، 15 بهمن 1357، شماره 15776.

[4]– زینلی، نصراله (1394)، «آماد و پشتیبانی هوایی در دفاع مقدس، جلد اول: از آغاز تا شروع جنگ تحمیلی»، مرکز انتشارات راهبردی نهاجا، ص 175

[5]– با اوج‏گیری انقلاب اسلامی دولت آمریکا ژنرال «رابرت هایزر» را برای کنترل اوضاع به ایران فرستاد. او شاه را متقاعد ساخت که منافع وی و آمریکا در ترک ایران است؛ وی برابر اسناد موجود در معاونت طرح و برنامه نهاجا تحت عنوان «سب-5» با اجازه شخص شاه قبلاً دوبار در سال‏های 1356 و 1357شمسی به منظور تشکیل «سامانه فرماندهی و کنترل ارتش» در رأس یک هیأت مرکب از افسران زمینی، هوایی و دریایی به ایران سفر کرده بود. 

[6]– بنی‏لوحی، سیدعلی (1378) «مبانی دفاع از دیدگاه امام(ره) در دفاع مقدس: با تحلیلی مقایسه‏ای» تهران: مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر، ص 111.

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده