دفاع مقدس و ارتش در استان سیستان و بلوچستان (50)
فصل چهاردهم: پیشینه و نقش نیروی دریایی ارتش در دوران دفاع مقدس کشور ایران به لحاظ موقعیت حساس جغرافیایی و دسترسی به آبهای بسته در شمال و آبهای آزاد در جنوب کشور، از شرایط بسیار ویژه و مطلوبی برخوردار است.

نادرشاه افشار به دریا توجه خاصی داشت. اولین نیروی دریایی مدرن آن روزگار توسط نادرشاه افشار تأسیس گردید. وی با خرید چند کشتی از هلند و انگلستان، این نیرو را راه‌اندازی کرد. در دوره قاجار، اهمیتی به دریا و نیروی دریایی داده نشد و باعث رکود و به نوعی انحلال نیروی دریایی گردید. در دوره پهلوی اول و مخصوصاً دوم، اهمیت بسیار زیادی برای خرید تجهیزات دریایی وجود داشت. بلافاصله به دنبال آن سازماندهی و آموزش خدمه‌های آن در دست اقدام قرار گرفت. در آن ایام، مرکز نیروی دریایی ارتش در خرمشهر معطوف شده بود و ادوات و تجهیزات دریایی شامل موارد زیرین بود:

  • ناو ببر در خرمشهر
  • کشتی سیمرغ در خرمشهر
  • کشتی شاهرخ در خرمشهر
  • ناو پلنگ در آبادان
  • کشتی کرکس در بندر شاهپور (امام خمینی)
  • کشتی شهباز در بندر شاهپور (امام خمینی)
  • پنج شناور در بندر شاهپور (امام خمینی)

با شروع جنگ جهانی دوم در سال 1320، نیروی دریایی ایران مورد تهاجم و شبیخون نیروهای انگلیسی و شوروی سابق قرار گرفت و تقریباً همه این نیرو از بین رفت. در این حوادث، دریادار غلامعلی بایندر در جنوب و ناوسروان یدالله بایندر در بندر انزلی به همراه حدود 600 تن دیگر از نظامیان دریایی کشته و مجروح شدند.

در دهه 1970 (1349)، ایران با برنامه گسترش نفوذ خود به اقیانوس هند، اقدام به تجهیز ناوگان دریایی نمود، که اقلام و تجهیزات بسیار زیادی را خریداری و قراردادهای کلانی نیز منعقد نمود.

با پیروزی انقلاب اسلامی در سال1357 و دلایل زیادی، اکثر قراردادهای نظامی لغو گردید و دیگر تجهیزاتی به کشور وارد نشد و خرید و ورود هر آنچه نیروی دریایی ارتش دارد، به قبل از سال1357 برمی‌گردد. تعدادی از تجهیزات نیروی دریایی که به کشور وارد شده بود، بلافاصله سازماندهی و آموزش آن در دستور کار قرار گرفت. در واقع، ظهور دوباره اقتدار ایران بر پهنه دریا کار بسیار بزرگی بود، که در آن ایام صورت گرفت. قبل از شروع جنگ در 31/6/1359 توسط کشور همسایه عراق امکانات و تجهیزات این نیرو به شرح ذیل بود:

  • سه فروند ناوشکن ببر، پلنگ، آرتمیز مجهز به سکوی پرتاب موشک و توپ‌های ضدسطحی به ظرفیت 4800 تن
  • چهار فروند مین‌روب کرانه‌ای بایندر، نقدی، میلانیان، کهنمویی به ظرفیت 4550 تن
  • دو فروند مین‌روب رودخانه‌ای هرسیچی، ریاضی به ظرفیت 470 تن
  • سه فروند ناوچه گشتی توپدار بهرام، پروین، ناهید به ظرفیت 438 تن
  • چهار فروند ناوچه گشتی توپدار کیوان، مهران، تیران، ماهان به ظرفیت 428 تن
  • ناوچه‌هایی از نوع ظهره به ظرفیت 228 تن
  • ناوچه‌های گشتی سرویس به ظرفیت 48 تن
  • ناوچه‌های لجستیکی و تعمیراتی سهراب، لنگه، چابهار، حوض‌های شناور به ظرفیت 16660 تن
  • هواناوهای نوع SRn-6 به ظرفیت 110 تن
  • هواناوهای نوع BH-7 به ظرفیت 100 تن
  • سازمان هوادریا شامل اسکادران بالگردهای ضدسطحی 206 و 205 و…

نقش نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در دفاع مقدس

از روزگاران بسیار قدیم و بویژه در شرایط خاص فعلی، دریا و دسترسی به آن برای انسان‌ها اهمیت فوق‌العاده‌ای داشته و دارد. بیش از 70% از سطح کره خاکی زمین توسط دریاها پوشانده شده و 30% آن خشک و خاکی می‌باشد. کلیه کشورهایی که به دریا و مخصوصاً دریاهای آزاد راه دارند، از آن طریق می‌توانند در اقصی نقاط جهان به راحتی با یکدیگر ارتباط برقرار کرده و مبادرت به تبادل تجارت نموده و ارزان‌ترین قیمت کالا را حمل و نقل و در سطح اقتصادی مناسبی قرار دهند. از سوی دیگر، استفاده از منابع و بستر دریا (نفت، گاز، صید انواع آبزیان و…) از نظر اقتصادی کمک فراوان و شایانی به آنان می‌نماید.

قدرت دریایی از آنِ کشوری است که بتواند از مجموعه وسایل و توانمندی‌هایی که امکان استفاده از دریا را برای آن ممکن و میسر می‌نماید، استفاده نماید. الحمدلله کشور ایران از شمال به دریای بسته خزر و از جنوب به دریای آزاد ارتباط داشته و از شرایط ویژه‌ای در دنیا برخوردار می‌باشد. حفظ و آرامش مرزهای دریایی از دیرباز مد نظر حاکمان و مسئولین کشور بوده و هست. در جنگ تحمیلی ناخواسته، که کشور همسایه عراق رسماً در 31 شهریور1359 آغازگر آن بود، یکی از هدف‌های کلی آن تسلط مطلق بر اروندرود و تجزیه سه روزه استان خوزستان به عنوان عربستان و دسترسی آزاد و راحت به آب‌های آزاد از طریق خلیج فارس بود. گرچه هشت کشور حاشیه خلیج فارس هرکدام بخشی را با دریا هم‌مرز بوده و دارای سهمی می‌باشند، ولی کشور ایران بیشترین ساحل و برعکس کشور عراق کمترین ساحل را داراست.

از اولین روز جنگ، غیورمردان نیروی دریایی ارتش به کمک لشکر92 زرهی اهواز شتافتند. تعداد چهار فروند بالگرد ضدسطحی AB212 مجهز به موشک AS12 به همراه یک فروند بالگرد ضد زیردریایی SH3D حامل مهمات برای بالگردهای مذکور برای مقابله با نیروهای زرهی دشمن به کار گرفته شدند. تکاوران نیروی دریایی که یک گردان کامل در خرمشهر حضور داشتند و بلافاصله یک گردان از تکاوران بوشهر به فرماندهی ناخدا صمدی به آنان ملحق شد، حماسه‌های بسیاری خلق کردند. عملیات پارتیزانی و ویژه دریایی و رخنه به خطوط دشمن ضربات مهلک و سنگینی به دشمن وارد نمود و بلافاصله به شکار ادوات زرهی، مخصوصاً تانک‌های دشمن شتافتند که یک نمونه بارز آن شهید دریادار محمدعلی صفا، شکارچی معروف تانک‌های عراقی فقط در یک روز تعداد 64 تانک عراقی را در اطراف خرمشهر شخصاً شکار و منهدم نمود، که بی‌نظیرترین عملیات در دنیا محسوب می‌شود و تاکنون و قبل از آن حتی مشابه آن در دنیا اتفاق نیفتاده است.

در جنگ خونین اشغال خرمشهر در 34 روز نخست اول جنگ، فقط تعداد 130 تن از تکاوران نیروی دریایی، از پایوران (افسر و درجه‌دار)، قهرمانانه جنگیدند و به درجه رفیع شهادت نائل آمده و به خیل عظیم شهدای کشور، بویژه ارتش پیوستند و تعداد 300 تن جانباز و مجروح نیز تقدیم نمودند.

پس از سقوط خرمشهر و حرکت و پیشروی نیروهای عراق به جنوب رودخانه کارون و قطع جاده آبادان به خرمشهر و محاصره کامل شهر آبادان، نیروهای عراق که با اختفاء در نخلستان اطراف آبادان شبانه پلی را بر رودخانه بهمنشیر نصب کرده و قصد ورود به آبادان را داشتند، تفنگداران نیروی دریایی با کمک نیروهای لشکر77 به فرماندهی سرهنگ منوچهر کهتری (امیر بازنشسته فعلی) شتافتند و به شدت با آنان درگیر شده و پس از یک روز درگیری سنگین، نیروهای عراقی را به عقب راندند و بدین ترتیب، از سقوط شهر آبادان جلوگیری کردند. غواصان شجاع نیروی دریایی از همان روزهای اول جنگ با توجه به قدرت بدنی بالا و ورزیدگی صد درصدی که داشتند، در عملیات‌های اسکورت گشتی‌ها، مخصوصاً کشتی‌هایی که مورد اصابت موشک قرار گرفته و باعث غرق شدن آنها می‌گردید، در نجات افراد و اقلام و تجهیزات، در عملیات بیت‌المقدس، فتح خرمشهر و بخش عبور از رودخانه کارون برای تخلیه مجروحین و شهدا و تجهیزاتی که در آب غرق می‌شدند و همچنین، آموزش غواصان سپاه برای عملیات والفجر8، خدمات ارزنده و جانفشانی‌های فراوانی از خود به یادگار گذاشتند.

با توجه به تکیه اقتصاد کشور عزیزمان ایران به واردات و صادرات، باز نگه داشتن خطوط مواصلاتی دریا در طول جنگ از اهمیت بالایی جهت تردد کشتی‌های تجاری برخوردار بود. عملیات اسکورت کشتی‌ها از اولین روز آغاز جنگ شروع و تا پایان جنگ همچنان ادامه داشت، زیرا اگر چنین نمی‌شد، در همان روزهای نخست، اقتصاد کشور فلج می‌شد و در مقابل، برنده جنگ کشور عراق بود. اسکورت کشتی‌های نفتی، تجاری (واردات و صادرات) مهم‌ترین اقدام نیروی دریایی ارتش بود. کشور عراق مصمم بود با ناوچه‌های موشک‌انداز اوزا، استفاده و پرتاب از موشک‌های استیکس (کرم ابریشم) از ساحل رأس‌البیشه و بالگردهای مجهز به موشک اگزوست و مین‌های دریایی ضربه و صدمه به نیروی دریایی کشور ایران وارد نماید، اما نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران توانست همه اهداف و مقاصد آنان را در خلیج فارس (محدوده خور موسی)  100% عقیم و با اقتدار اسکورت و تأمین کشتی‌ها را برقرار نمودند.

سلسله عملیات‌های انهدام سکوهای نفتی البکر و الامیه یکی از بهترین و کم‌نظیرترین عملیات‌های دریایی ارتش بود که کشور عراق را از نظر صدور و فروش نفت و گاز فلج نمود. شاید قسمتی از اقتصاد کشور عراق به همین سکوها بستگی داشت، که طی عملیات‌های اشکان، شهید صفوی و در نهایت، مروارید، طومار نیروی دریایی عراق طی مدت کمتر از سه ماه اول جنگ برای همیشه در هم پیچیده و به زباله‌دان تاریخ سپرده شد.

سلحشوران نیروی دریایی ارتش از استان سیستان بلوچستان که در اکثر یگان‌های این نیرو (خرمشهر، بوشهر، بندرعباس، منجیل، کنارک و…) مشغول به خدمت بودند، با آغاز جنگ تحمیلی، به همراه همرزمان خویش، بعضاً به صورت داوطلب راهی مناطق عملیاتی شدند تا از کیان ایران اسلامی و نوامیس ملت بزرگ خود دفاع نمایند و در این راستا، شهدائی نیز تقدیم نظام و انقلاب نمودند که به نمونه‌ای از این عزت و افتخار اشاره می‌شود.

 

منبع: دفاع مقدس و ارتش در استان سیستان و بلوچستان ، سرهنگ غلامحسین زرگر ، 1398، ایران سبز، تهران

 

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده