مواضع آمریکا در جنگ تحمیلی-14
روابط اقتصادي ايران و آمريكا در دهه اول انقلاب بسياري از تحليلگران مسايل خاورميانه معتقد هستند ظهور انقلاب اسلامي ايران، باعث گرديده اصول رفتاري و فلسفي جديدي در منطقه حاكم گردد. اين امر ريشه در سنتهاي جامعه ايران و اصول اسلام انقلابي دارد. شكلگيري چنين شرايطي را بايد به­ عنوان اولين گام در تعارضات منطقهاي و بينالمللي تلقي نمود، زيرا اصول و مباني انقلاب ايران كه جلوههاي عملي و اجرائي آن از سال 1979 نمايان گرديد، با فلسفه سياسي غرب در تعارض ميباشد. اين مسأله منجر به «تصاعد تدريجي بحران» در روابط ايران و آمريكا شد که به ­طور طبيعي اين امر، فشارهاي سياسي و اقتصادي مؤثري را بر جمهوري اسلامي ايران وارد آورده است. (مؤسسه فرهنگي ابرار معاصر،481:1383)

لغو قراردادهاي نظامي

محمدرضا پهلوي در طول 25 سال­ سلطنت خود و به­خصوص در سال­هاي 1970 تا 1977 ميلادي، بيشترين خريدهاي تسليحاتي (در بين كشورهاي جهان) را از ايالات متحده آمريكا و كشورهاي اروپايي به­ عمل آورد. مهم­ترين دليل آمريكا براي فروش اين سلاح­ها به ايران، تبديل اين كشور به يك پايگاه دايمي و تبديل آن به ژاندارم منطقه­اي بود تا در صورت ضرورت، نيروهاي مسلح ايران به نيابت از آمريكايي­ها عمل نمايند. بديهي است كه فروش اين سلاح­ها باعث رونق و توسعه اقتصاد آمريكا نيز مي­گرديد. با تشديد تظاهرات مردم مسلمان ايران در سال 1357، دولت­مردان آمريكايي­ كه وحشت داشتند تا مبادا اين سلاح­ها به دست ارتش سرخ شوروي­ بيفتد، از طريق ايادي و عناصر خود فروخته داخلي تلاش نمودند تا نسبت به لغو قراردادها اقدام نموده و به هر نحو ممكن سلاح­هاي فروخته شده را نيز بازپس بگيرنند.

«شاپور بختيار» در دوران كوتاه نخست وزيري خود بالاترين خدمت را در اين خصوص به دولت آمريكا نمود. ارتشبد فردوست در كتاب خاطرات خود در اين باره چنين مي­نويسد: «دزدي بختيار در دوران نخست وزيري، در برابر خيانتي كه او كرد، هيچ است و آن لغو سفارشات وسايل نظامي با آمريكا و انگليس بود. مسلمأ يكي از مأموريت­هاي هايزر همين بود، زيرا واسطه لغو قرارداد بايد نظامي باشد. جمع اين سفارشات ظاهرأ حدود 11 ميليارد دلار بود كه اكثر اين مبالغ به­ عنوان پيش قسط پرداخته شده بود. به نظر من خيانت بختيار، ارتشبد شفقت و ارتشبد قره­باغي در اين مسأله بسيار بزرگ و مسلم است كه از اين بابت حق و حساب كلاني در خارج به بختيار پرداخت شده است.»(فردوست، 608:1387)   

راهي كه بختيار در دوران كوتاه صدرات خود آغاز نموده بود، دريادار «احمد مدني»[1] به ­عنوان وزير دفاع دولت موقت ادامه داده و تكميل نمود. در تاريخ 14 فروردين سال 1358، خبرگزاري­ها به نقل از وزير دفاع اعلام داشتند كه ايران تصميم دارد بخشي از سلاح­ها، منجمله جنگنده­هاي اف14 را به آمريكا بفروشد.[2] (روزنامه لس­آنجلس تايمز، 29 مارس 1979) چند روز بعد نيز، خبر از لغو قرارداد خريد ساير جنگنده­ها داشتند. (بهنام­گهر،91:1390) آخرين اقدام در ارتباط با لغو قراردادها را آقاي «ابراهيم يزدي»  به­ عنوان وزير امورخارجه دولت موقت انجام داده و اين سناريو را تكميل كرد.

اعضای دولت موقت نیز به جای آن‌که متوجه عمق این تهدیدات شوند و عکس‌العمل مناسب را پیشه نمایند، عملاً اقداماتی را به مرحله اجراء درآوردند که خواست آمریکا بود. رادیو لندن از قول دکتر یزدی اعلام نمود که بعضی سلاح‌هایی که دولت ایران در زمان شاه خریداری کرده دیگر مورد لزوم ارتش ایران نیست و ایران مایل است که این وسایل را به آمریکا بفروشد. متعاقب آن، رادیو کلن از ورود یک هیأت آمریکایی به ایران برای خرید وسایل فروخته شده قبلی خبر داد. این سلاح‌ها عبارت بودند از هواپیماهای جنگی جدید، موشک‌های هدایت شونده و سامانه رادارهای نظامی که براساس قرارداد بین ایران و آمریکا، ایران حق فروش این وسایل به کشور دیگری را نداشت.(روزنامه کیهان: 9 تیرماه 1358) البته، همین امر دلیلی بود بر این که دولت ایران به هیچ ‌وجه قصد تجاوز به خاک کشوری را ندارد اما، برداشت صدام از این اقدام، مطلب دیگری بود. رژیم بعث تمامی این حرکات را قدمی در راستای تضعیف قوای مسلح ایران محسوب می‌نمود.

اما رژیم بعث عراق بر خلاف ایران عمل می‌نمود. در اواسط تیرماه، خبرگزاری فرانسه خبر داد که «ریمون بار»[3] نخست وزیر فرانسه، با مقامات عراقی در بغداد امکان همکاری نظامی عراق و فرانسه را مورد بررسی قرار داده و به عراق امکان داده شده است که بتواند از فرانسه تجهیزات پیشرفته نظامی خریداری کند و منابع مطلع مذاکرات فروش تجهیزات پیشرفته زمینی، هوایی و دریایی فرانسه به عراق را تأیید کردند. (روزنامه کیهان:20 تیرماه 1358) این در حالی است که در بیستم مرداد، سخنگوی دولت ایران اعلام کرد قرارداد نُه میلیارد دلاری تسلیحاتی ایران با آمریکا لغو شد. این قرارداد شامل خرید هواپیماهای ( اف-16)، ناوشکن و آواکس بود. (اگرچه در ادامه اعلام شده بود که آمریکا باید قطعات یدکی خریداری شده را به ایران تحویل دهد.) اقدامات دولت موقت مغایر با خواست رهبران انقلابی ایران بود به گونه‌ای که هفت روز بعد، یعنی در 27 مرداد 1358 آقای {حضرت آيت­الله}سیدعلی خامنه‌ای(مدظله‌العالی)، ‌معاون وزیر دفاع ایران اعلام نمودند که ‌ایران به نیروی دفاعی کامل در مقابل امپریالیزم احتیاج دارد.(حسینی،129:1387)

گفتنی است محاسبات و برآوردهای عراق، نسبت به وضعیت داخلی ایران کاملاً دور از واقعیت‌ها بوده و همین اطلاعات غلط یک عامل مهم وسوسه صدام و یارانش برای حمله به ایران شد. در ارتباط با لغو اين قراردادها، دو نكته مهم و بسيار حائز اهميت وجود دارد:

الف) حضرت امام خميني(ره) در تاريخ 26/10/1357 در قسمتي از پيامي كه به مناسبت اربعين حسيني ارسال نموده بودند، در اين خصوص چنين اعلام مي­كنند: «از قرار اطلاع، دولت آمريكا درصدد است كه اسلحه و مهماتي را كه در ايران است و در مقابل نفت به مردم ايران تحميل كرده است، يا به سرقت ببرد (اگر تاكنون نبرده باشد، چنانچه بعضي از خبرگزاري­ها افشاء كرده­اند) و يا منفجر كند، بر افسران ارتش و نيروهاي سه گانه است كه از آن جلوگيري كنند و بر ملت است كه با ارتش در اين امر همكاري كنند و نگذارند بيش از اين مال ملت را نابود و يا چپاول كنند. افسران محترم بدانند كه مسامحه در اين امر خيانت به كشور و اسلام است.»(عقيدتي سياسي ارتش، 37:1365)  

 ب) حكومت شاهنشاهي، پول فروش نفت ايران به بانك­هاي آمريكايي واگذار و در آنجا نگهداري مي­گرديد. دولت آمريكا، در ارتباط با ساخت و فروش اين تجهيزات به ايران، مقادير قابل توجهي از وجوه آن را در قالب پيش قسط دريافت نموده بود. از سويي ديگر، قراردادها به­گونه­اي تنظيم شده بودند كه انصراف خريد از ادامه معامله، اين حق را به فروشنده مي­داد تا از دارايي­هاي موجود در بانك­هاي آمريكا، مبالغي را به­عنوان ضرر و زيان بردارند. خيانت افرادي همچون بختيار، مدني و يزدي باعث مي­گرديد تا آمريكاييان تمامي اين سلاح­ها و تجهيزات را به نفع خود ضبط نموده، وجوه پيش پرداختي آن­ را برداشت كرده، از دارايي­هاي موجود در بانك­ها خسارات مورد نظر را دريافت كنند و در نهايت نيز، همان سلاح­ها و تجهيزات را به ساير كشورها همچون رژيم صهيونيستي، عربستان سعودي و پاكستان فروخته و سود مضاعفي بنمايند.

 

منبع: مواضع آمریکا در جنگ تحمیلی، عسگری، شاداب، 1393، ایران سبز، تهران

 


1- مشاارلیه در زمان حکومت قبلی به درجه امیری رسیده و جزء طیف ملی­گرا بود.

2- در مارس ۱۹۷۹ وزارت دفاع آمریکا پیشنهادی مبنی بر بازگرداندن جنگنده­هاي اف۱۴ در اختیار ایران به آمریکا ارائه داد. این درخواست شامل محمولة موشک‌های فونیکس نیز می‌شد. آمریکا این پیشنهاد را در جهت جلوگیری از در اختیار قرار گرفتن احتمالی کاتالوگ‌ها و در نتیجه تکنولوژی پیشرفته این جنگنده به دست کارشناسان نظامی اتحاد جماهير شوروي سابق، انجام داد. در ابتدا مقامات دولت موقت انقلاب از جمله مهندس بازرگان، با این درخواست موافقت کردند، ولی به دلیل حصول نشدن توافق نهایی بر سر مبلغ پرداختی از جانب دولت ايالات متحده، این بازپس​گیری انجام نشد. این جنگنده، با دلاوری و تلاش عناصر فنی و شجاعت و شهامت خلبانان ازجمله شهید بابائی، عملیاتی شده و به خوبی توانست تا مأموریت مراقبت از آسمان میهن اسلامیمان را در هشت سال دفاع مقدس و بعد از آن عهده­دار گردد.

[3]- Reymon De Boar.

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده