نبردهای خرمشهر و آبادان(88)
اطلاعاتی که از نیروهای مقدم رسیده بود، حاکی بود که دشمن شروع به تعرض وسیع علیه پایگاهها نموده است، به ویژه صداهای «الله اکبر» دشمن که به وسیله بلندگوها پخش میشد. تمام این اعمال موجب بینظمی در نیروهای خودی گردید و لذا تیپ دستور تخلیه فوری مواضع را صادر نمود و این امر موجب ایجاد اختلال و بینظمی در طرح زمانبندی عملیات و اجتماع واحدها در راهها و جادهها گردید.

 

عملیات تخلیه پایگاه‌ها

الف) اهمیت مطابقت طرح و اجرای آن:

  1. طرح عملیات پایگاه‌ها، پس از بررسی کافی پیرامون کلیه احتمالات و احتساب دقیق در سطح ستاد لشکر به منظور پیش‌بینی هرگونه احتمال عدم موفقیت و تضمین موفقیت‌آمیز عملیات بدون اینکه به حفاظت و امنیت یگان‌ها لطمه وارد شود و به هنگام انجام عملیات تخلیه هماهنگی آنها مختل گردد، تهیه گردیده است.

مکانیزم تخلیه طوری طرح‌ریزی شده که پیوسته توازن و قدرت نیروهای عقب‌نشینی کننده تأمین باشد، کمااینکه به طور کاملاً دقیق زمان‌بندی‌ها محاسبه گردیده است، تا ساعات تاریکی را نیز زیر پوشش قرار دهد و مواضع در تمام اوقات نیرومند بوده باشند.

طرح تهیه‌شده چندین بار مورد بررسی و مطالعه قرار گرفت. فرمانده تیپ مربوطه و افسر ستاد او نیز در مطالعه و بررسی شرکت داده شدند و طرح به عنوان دستورالعمل با تعیین زمان‌بندی‌ها به طوری که در بالا آمده است، ابلاغ گردید.

  1. طرح تیپ درباره تخلیه پایگاه‌ها با طرح لشکر در مبنا با هم اختلاف داشتند. در عین حال، فرمانده تیپ طرح لشکر را قبول داشت. همچنین در مورد زمان‌بندی این چنین بود: طرح تیپ عقب‌نشینی را در یک شب و طی چند مرحله آماده کرده بود، در صورتی که در طرح لشکر عقب‌نشینی در دو شب انجام می‌پذیرفت.
  2. فرمانده تیپ می‌بایستی نظر خود را نسبت به طرح لشکر اظهار می‌داشت و در صورت عدم قناعت، پیرامون آن بحث و بررسی می‌نمود، نه اینکه آن را بپذیرد، ولی طرح مخصوص خود را اجرا کند، که این امر روی زمان‌‌بندی آمادگی نیروی محافظ راه اثر گذارد و وقت کافی در طرح برای استحکامات مواضع پیش‌بینی نشده بود.

ب) فریب:

  1. مخفی نگاه داشتن موضوع عملیات تخلیه به علل زیر امری بس دشوار بود:

الف) نزدیکی دشمن به پایگاه‌ها، به طوری که مسافت بین خاکریز دشمن تا پایگاه شماره2 حدود 800-700 متر و در بعضی مناطق کمتر یا بیشتر بوده است.

ب) حرکت غیرعادی و سر و صدای خودروهای شنی‌دار در طول مدت عقب‌نشینی به گوش می‌رسید.

ج) جهت حرکت شنی‌دارها و خودروها نمایانگر عملیات تخلیه منطقه بود، نه تغییر در عملیات درگیری.

د) علاوه بر گلوله‌های نورافشانی که دشمن به هوا شلیک می‌کرد، شب تخلیه نیز مهتابی بود. از این رو، عملیات دیده‌بانی را برای دشمن آسان کرد.

هـ) طرح فریب آن طور که طرح‌ریزی شده بود، به علت تأخیر در رسیدن وسایل فریب و نزدیکی دشمن به پایگاه‌ها، به مورد اجرا گذارده نشد.

و) عملیات تخلیه ظرف یک شب انجام گردید، این امر موجب گردید که حرکت غیرعادی بسیاری در منطقه به وجود آید و عملیات فاش گردید.

  1. چنانچه عملیات تخلیه برابر طرح و مراحل و دستورات لشکر انجام می‌گردید، از پوشش و حفاظت بیشتری برخوردار بود.
  2. امکان فاش شدن عملیات و احتمال دخالت دشمن پیش‌بینی شده بود. طرح‌ریزی شده بود که واحدها در تمام مراحل عقب‌نشینی هماهنگ و قادر به دفاع از خود و جلوگیری از حمله دشمن باشند.

ج) پر کردن مواضع و برطرف کردن خاکریزها:

دستورات صادره مبنی بر این بود که مواضع اضافی پر شوند و خاکریزهای نزدیک مدتی قبل از شروع عقب‌نشینی برطرف گردند، برای این کار کوشش‌های مهندسی اضافی بسیاری تخصیص داده شده بود، لیکن عملیات با دشواری‌های زیر روبه‌رو گردید:

  1. مواضع دفاعی در مدتی طولانی و به طور مستحکم ساخته شده و در آنها مصالح استحکاماتی و کوشش‌های مهندسی بسیار به کار برده شده، لذا از بین بردن آنها در مدت زمان کوتاه، میسر نمی‌باشد.
  2. نزدیکی خاکریزها از مواضع دشمن و زیر آتش و دیده‌بانی آنها قرار داشتن، به وسایل مهندسی اجازه عمل در روز را نمی‌دهد و لذا شبانه و به میزان محدود کار انجام می‌گردید، از این رو حجم کار انجام‌شده محدود بوده است.
  3. شدت فعالیت دشمن به هنگام شنیدن صدای وسایل مهندسی و بمباران شدید منطقه به منظور جلوگیری از کار بولدوزرها. عملاً کوشش‌های مهندسی بسیاری در این عملیات به هدر رفت.
  4. برای اینکه دشمن پی به مقاصد ما نبرد، بالإجبار لازم می‌گردید بعضی از مواضع را باقی بگذاریم تا عملیات تخلیه فاش و آشکار نگردد.
  5. می‌بایستی بعضی مواضع تا آخرین مراحل پایان عملیات عقب‌نشینی نگهداری می‌شدند.
  6. دشمن از مواضع و پناهگاه‌هایی که تخریب و پر نشده بودند و همچنین از خاکریزها به منظور نزدیک شدن به واحدهای ما و دست زدن به حمله به نیروی محافظ راه استفاده نمود.

د) دقت اطلاعات:

عملیات تخلیه برابر زمان‌بندی مرحله‌ای طرح ستاد تیپ پیش می‌رفت و عملاً هم تخلیه پایگاه شماره2 انجام شد، لیکن احساس دشمن از حرکت‌های غیرعادی در منطقه طبیعتاً از خود عکس‌العمل نشان داده، مبادرت به بمباران مواضع واحدهای خودی نمود. دشمن با تمام سلاح‌های موجود خود از قبیل تانک خمپاره سلاح متوسط و سبک تیراندازی می‌نمود.

اطلاعاتی که از نیروهای مقدم رسیده بود، حاکی بود که دشمن شروع به تعرض وسیع علیه پایگاه‌ها نموده است، به ویژه صداهای «الله اکبر» دشمن که به وسیله بلندگوها پخش می‌شد. تمام این اعمال موجب بی‌نظمی در نیروهای خودی گردید و لذا تیپ دستور تخلیه فوری مواضع را صادر نمود و این امر موجب ایجاد اختلال و بی‌نظمی در طرح زمان‌بندی عملیات و اجتماع واحدها در راه‌ها و جاده‌ها گردید.

لازم بود از اطلاعات رسیده اطمینان حاصل شود و موقعیت ارزیابی گردد و اقداماتی که قبلاً طرح‌ریزی شده بود به مورد اجرا درمی‌آمد. لیکن ستاد تیپ هدف اصلی یعنی تخلیه مواضع از تمامی نیروها با حداقل تلفات را دنبال می‌نمود.

هـ) نیروی مسئول و محافظ راه‌ها:

طرح این بود که یک موضع دفاعی در فاصله 3-2 کیلومتری جلو جاده شیخ بدر ـ آبادان تهیه و آماده گردد. موضع مورد توافق و نظر لشکر به شرح زیر بود:

  1. ایجاد خاکریز در جهت شیخ بدر که از جاده اصلی تا نیروی محافظ گذرگاه امتداد داشته باشد.
  2. ایجاد خاکریز در جهت آبادان که از جاده آبادان ـ شیخ بدر آغاز و به سمت جنوب امتداد داشته باشد.
  3. در حدود دو کیلومتر از دو خاکریز تخصیص داده شد و یک خاکریز سوم نیز در جهت پایگاه‌ها به وجود آمد، تا به عنوان حصار و چهارچوب کلی مواضع جدید بوده باشد. ضمناً واحدهای زیر نیز برای آن تخصیص داده شد:

الف) یک گروهان پیاده از گردان2 تیپ49 به علاوه یک گروهان کماندو (الهادی) به علاوه چهار دستگاه تانک و چهار قبضه توپ106 میلی‌متری در جهت شیخ بدر به اعتبار اینکه حمله دشمن از این سمت خواهد بود که با پیاده و تانک انجام خواهد گرفت، زیرا زمین مساعد می‌باشد.

ب) یک گروهان پیاده از گردان2 تیپ49، به علاوه یک دسته پیاده، به علاوه دو قبضه توپ 106 میلی‌متری در جهت آبادان، به اعتبار اینکه تهدید دشمن با نیروی پیاده از این جهت خواهد بود.

ج) دو گروهان پیاده از گردان2 تیپ49 منهای یک دسته، به علاوه چهار دستگاه تانک در جهت پایگاه‌ها، به اعتبار اینکه دشمن با پیاده و تانک از این طرف تهدید خواهد نمود.

  1. برابر طرح، مقرر بود که ایجاد مواضع دفاعی مندرج در فعالیت‌های مراحل اولیه، قبل از مبادرت به عقب‌نشینی پایان پذیرد. لیکن بعضی امور مستقیماً روی عملیات ایجاد مواضع اثر گذاردند که آن عملیات ناقص باقی ماندند و از این جهت، تعرض دشمن را آسان ساختند. عوامل مؤثر در این مورد به شرح زیر است:

الف) نیروهایی که می‌بایستی مواضع دفاعی نیروی محافظ راه را اشغال کنند، تحت فرماندهی تیپ8 پیاده مکانیزه بودند و قرار بر این بود قبل از آغاز عقب‌نشینی، به مواضع خود اعزام شوند تا بتوانند مواضع را آماده و استحکامات لازم برای مقاومت در مقابل حمله دشمن را فراهم سازند و نیز بتوانند عقب‌نشینی تیپ را از پایگاه‌ها در صورتی که با تعرض دشمن مواجه گردند، تحت پوشش خود داشته باشند. لیکن تیپ مذکور نیروی معین را نفرستاد و وقتی هم نیرو اعزام داشت دو روز قبل از عقب‌نشینی بود، آن هم در گروه‌های کوچک که بزرگترین آنها از یک دسته پیاده تجاوز نمی‌کرد، لذا موجب ایجاد مشکلات برای ستاد تیپ6 مأمور دفاع از جاده گردید.

ب) بستری شدن فرمانده گردان2 تیپ49 در بیمارستان پس از واگذاری اختیارات عملیات به وی از طرف فرماندهی تیپ6 زرهی و عدم واگذاری اختیارات از طرف فرمانده گردان به جانشین خود قبل عزیمت به بیمارستان، موجب بی‌نظمی و تأخیر اجرای عملیات گردید. واگذاری اختیارات و اجازه عملیات یک روز قبل از عقب‌نشینی تیپ8 از سوی فرمانده تیپ6 زرهی به جانشین خود، فرمانده گردان2 تیپ49 داده شد و این فاصله زمانی کافی برای آماده کردن و تکمیل نمودن مواضع نبود.

ج) گروهان کماندوی «الهادی» برای آماده کردن منطقه به موقع از طرف تیپ8 مکانیزه اعزام نگردید و پس از پایان عقب‌نشینی تیپ اعزام شد، به طوری که گروهان مذکور بدون داشتن مواضع باقی مانده بود. همچنین اعزام گروهان تانک نیز به تأخیر افتاد به طوری که دو دستگاه تانک در اثناء عقب‌نشینی و بقیه تانک‌ها پس از عملیات عقب‌نشینی اعزام شده‌اند.

و) عوامل منفی:

  1. عدم تکمیل مواضع دفاعی نیروی محافظ راه و تصرف آن به وسیله واحدها قبل از عقب‌نشینی.
  2. عدم اعزام واحدهای مأمور اشغال مواضع دفاعی نیروی محافظ راه، مگر بعد از گذشت زمان که در نتیجه روی آماده کردن مواضع اثر گذارد.
  3. عقب‌نشینی تیپ تقویت شده در ظرف یک شب. این امر موجب تجمع و حرکت بیش از حد گردید و نیز حرکت وسائط نقلیه و تانک‌ها در حجمی بیش از حد سبب آشکار شدن عملیات گردید.
  4. عقب‌نشینی تیپ از پایگاه‌ها برابر طرح و به طور کامل انجام نشد، زیرا در مراحل اخیر با بی‌نظمی و شتابزدگی روبه‌رو گردید. از این رو، دشمن به ادامه فشار روی تیپ تشویق شد تا خود را به جاده آبادان ـ شیخ بدر برساند. لذا روی گروه مهندسی اثر گذارد و نتوانستند گذرگاهی را که برای عقب‌نشینی تیپ8 مکانیزه باز گذارده بودند، همان شب مسدود نمایند و سیم خاردار نصب کنند.
  5. عدم توانایی بر براندازی کلیه خاکریزها به علت فعالیت‌های دشمن و ضیق وقت. لذا به دشمن فرصت داد از آنها استفاده نماید و نیز عوامل نزدیک شونده مساعدی برای دشمن بود که توانست از آنها برای تیراندازی از توپخانه 106 میلی‌متری و خمپاره و سکوهای موشک و دیگر اسلحه استفاده نماید.
  6. دیر رسیدن واحدهای مأمور به تصرف منطقه جدید بر روی آماده و مستحکم کردن منطقه جدید اثر گذارد.
  7. عبور واحدهای عقب‌نشینی کننده از راه واحد که از سوی توپخانه دشمن ردیابی و دیده‌بانی شده و عدم امکان مانور در جانبین آن راه و منتهی شدن به یک گذرگاه.
  8. رسیدن اطلاعات غیرصحیح از ستون‌های مقدم که موجب بی‌نظمی در عملیات عقب‌نشینی و پایبند نشدن به زمان‌بندی گردید.

ز) عوامل مثبت:

  1. در مراحل اولیه، عقب‌نشینی تیپ با هماهنگی دقیق و منظم و آرام و برابر طرح زمان‌بندی انجام گرفت و در خلال آن، فعالیت‌های معمولی شبانه از قبیل درگیری با دشمن و هدف‌گیری بعضی از مواضع او انجام گردید، مخصوصاً آنچه در پایگاه شماره2 رخ داد، که به هنگام دخالت دشمن کلیه واحدها مقابله کردند و حادثه‌ای هم رخ نداد.
  2. عقب‌نشینی تیپ مکانیزه تقویت‌شده توأم با درگیری با دشمن و تلفات کم با وجود بمباران دشمن خوب بود.
  3. علی‌رغم دخالت دشمن در مراحل پایانی عملیات عقب‌نشینی، او نتوانست به مقاصد خویش دست یابد. نیروی خودی توانست بدون نبرد بگریزد و عقب‌نشینی کند.
  4. ادامه ارتباط تلفنی با قرارگاه‌ها تا مراحل پایانی عملیات عقب‌نشینی و تخلیه موجب گردید که از ارتباط بی‌سیم کاهش یابد.
  5. کنترل ستون‌ها خوب و علامت‌گذاری راه‌ها برای عبور شبانه بسیار خوب و کمکی برای رسیدن سریع واحدها به اماکن جدید بود.
  6. باقی ماندن قرارگاه تیپ در محل خود تا بعد از عقب‌نشینی آخرین واحد مربوطه.
  7. فعالیت قرارگاه اصلی تیپ که کنترل باقیمانده عملیات عقب‌نشینی را با سرعت هرچه بیشتر پس از اصابت فرمانده تیپ و تخلیه وی به موخر جبهه به عهده داشت، خوب بود.

 

منبع: نبردهای منطقه خرمشهر و آبادان، حسینی، سید یعقوب، 1396، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده