نبردهای خرمشهر و آبادان(77)
از نظر تلفات و ضایعات، به طور کلی عملیات ثامنالائمه یکی از عملیات کمتلفات ما بود. با توجه به اینکه یک لشکر تقویتشده پیاده از عناصر نیروی زمینی در این عملیات شرکت کرده بود، تلفات این لشکر تقویتشده یعنی تلفات کلیه یگانهای شرکتکننده نیروی زمینی در این عملیات 176 نفر شهید، 644 نفر مجروح، یک نفر مفقود و 5 نفر اسیر بود. در حالی که از نیروهای دشمن فقط قریب 1800 نفر اسیر گرفته شد

 

سقوط هواپیمای سی130 حامل فرماندهان بلندپایه

بعد از تحکیم و تثبیت کامل و قاطع مواضع پدافندی نیروهای ما در کرانه شرقی کارون، شخصیت‌های سیاسی نظامی که برای آگاهی از چگونگی عملیات شخصاً در منطقه نبرد حضور داشتند، در غروب روز هفتم مهرماه با یک فروند هواپیمای سی130 نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران از اهواز به مقصد تهران پرواز نمودند، ولی در نزدیکی تهران هواپیما دچار سانحه شد و سقوط کرد و تعدادی از سرنشینان آن، از جمله شخصیت‌های برجسته نظامی ایران، به شهادت رسیدند. خلاصه جریان این حادثه چنین بود که یک فروند هواپیمای سی130 با یک خلبان و دو نفر کمک خلبان و شش نفر خدمه در ساعت 1350 روز هفتم مهرماه، از فرودگاه مهرآباد تهران به مقصد بوشهر پرواز کرد. در بازگشت از اهواز به تهران مراجعت می‌کرد که در ساعت 1843 همان روز با 40 نفر سرنشین و 27 مجروح و 32 نفر شهید عملیات ثامن‌الائمه، جمعاً 108 نفر، از فرودگاه اهواز به مقصد فرودگاه مهرآباد تهران به پرواز درآمد.

تیمسار سرتیپ فلاحی جانشین رئیس ستاد مشترک، سرهنگ نامجو وزیر دفاع، سرهنگ فکوری فرمانده نیروی هوایی و وزیر دفاع سابق، برادر کلاهدوز قائم مقام سپاه پاسداران و برادر جهان‌آرا فرمانده سپاه پاسداران خرمشهر و آبادان از جمله سرنشینان این هواپیما بودند. هواپیما در ساعت 1959 روز هفتم، در 17 مایلی فرودگاه مهرآباد تهران و جنوب‌غربی کهریزک دچار سانحه شد و به علتی که در بررسی‌های دقیق و طولانی چگونگی این سانحه مشخص نگردید، هر چهار موتور هواپیما هم‌زمان خاموش شدند. خلبان تلاش کرد هواپیما را در همان منطقه به زمین بنشاند. چرخ‌های هواپیما به وسیله دستگیره دستی باز شد، هواپیما در زمین ناهموار فرود آمد و پس از طی قریب 270 متر در نقطه‌ای متوقف گردید و بال چپ هواپیما به زمین خورد. هواپیما متلاشی شد و آتش گرفت که تعداد 49 نفر از سرنشینان آن از جمله شخصیت‌های نظامی که نام برده شدند، شهید گردیدند. فقط 37 نفر از سرنشینان زنده هواپیما نجات یافتند.

درباره علت بروز این سانحه، متخصصین فنی نتوانستند عامل مشخصی را پیدا کنند، ولی در افکار عمومی احتمال نوعی خرابکاری مطرح بود که واقعیت آن روشن نگردید. این حادثه تأسف‌بار سبب تحولاتی عمیق در سازمان فرماندهی ارتش جمهوری اسلامی ایران گردید که در سرنوشت ادامه جنگ اثرات فوق‌العاده‌ای داشت و بعد از عزل بنی‌صدر از فرماندهی کل قوا، مهم‌ترین تغییر و تحول را در ارتش جمهوری اسلامی ایران به وجود آورد. تیمسار سرتیپ ظهیرنژاد که بین او و سپاه پاسداران روابط چندان صمیمانه‌ای وجود نداشت، از فرماندهی نیروی زمینی برداشته شد و به جای تیمسار فلاحی به جانشینی ریاست ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران منصوب گردید و سرهنگ توپخانه علی صیادشیرازی که روابط بسیار خوبی با سپاه پاسداران داشت، به فرماندهی نیروی زمینی منصوب شد و با توجه به اینکه درجه ترفیعاتی این افسر سرگردی بود و درجه سرهنگی به عنوان درجه موقت به ایشان اعطا شده بود، با انتصاب ایشان به فرماندهی نیروی زمینی تغییرات بنیادی به وجود آمد و نیروی زمینی با یک سامانه جدید فرماندهی که با سپاه پاسداران هماهنگی بیشتری داشت، هدایت جنگ را بر عهده گرفت و این تحولات سازمان فرماندهی سبب تحولات بنیادی در هدایت جنگ گردید، که اولین اثرات آن عملیات طریق‌القدس و پیامد آن عملیات فتح‌المبین و بعد بیت‌‌المقدس بود. به هر حال، عملیات ثامن‌الائمه نه تنها از نظر چگونگی وضعیت جنگ در منطقه نبرد آبادان ـ ماهشهر  و با کل جنگ در صحنه عملیات خوزستان اثرات فوق‌العاده‌ای داشت، این سانحه هوایی نیز در نوع خود در سرنوشت ادامه جنگ اثرات ویژه‌ای به وجود آورد که سبب به وجود آمدن آن نیز همان عملیات بود.

از جمله اثرات سانحه هوایی یادشده آن بود که فرمانده لشکر77 (سرهنگ شهاب‌الدین جوادی) با وجود اینکه فرمانده فاتح عملیات ثامن‌الائمه بود، از فرماندهی لشکر برداشته شد و سرهنگ توپخانه ازگُمی فرماندهی توپخانه همان لشکر به فرماندهی لشکر77 منصوب گردید. از نظر عملیاتی، خط پدافندی نیروهای ما در شرق رودخانه کارون تثبیت شد. یگان‌هایی که از لشکرهای دیگر برای تقویت لشکر77 پیاده اعزام شده بودند، به منطقه واحد اصلی خود برگردانده شدند و مأموریت پدافندی این منطقه به لشکر77 محول گردید.

از نظر تلفات و ضایعات، به طور کلی عملیات ثامن‌الائمه یکی از عملیات کم‌تلفات ما بود. با توجه به اینکه یک لشکر تقویت‌شده پیاده از عناصر نیروی زمینی در این عملیات شرکت کرده بود، تلفات این لشکر تقویت‌شده یعنی تلفات کلیه یگان‌های شرکت‌کننده نیروی زمینی در این عملیات 176 نفر شهید، 644 نفر مجروح، یک نفر مفقود و 5 نفر اسیر بود. در حالی که از نیروهای دشمن فقط قریب 1800 نفر اسیر گرفته شد و قطعاً دشمن بیش از این تعداد کشته و زخمی داشت. از نظر ترکیب شهدا و مجروحین خودی از 176 نفر شهید 10 نفر افسر، 15 نفر درجه‌دار و 151 نفر سرباز بودند و از 644 نفر زخمی 27 نفر افسر، 71 نفر درجه‌دار و 544 نفر سرباز بودند. آمار تلفات سپاه پاسداران و نیروهای مردمی مشخص نگردید.

بعد از پایان موفقیت‌آمیز عملیات ثامن‌الائمه، خط پدافندی نیروهای ما در جنوب خوزستان به رودخانه کارون متکی گردید که نیروی چندان زیادی برای نگهداری این خط ضروری نبود. ضمن اینکه کاملاً مشخص گردیده بود که ارتش متجاوز عراق از خیال خام تصرف جزیره آبادان به کلی منصرف شده و دیگر برای عبور از کارون تلاش نخواهد کرد. بنابراین، نیروی زمینی جمهوری اسلامی ایران می‌توانست با یک واحد سبک‌تر از لشکر در کرانه شرقی کارون دفاع کند و لشکر77 پیاده را رها سازد و بعد از بازسازی، آن لشکر را در مأموریت‌های مؤثرتری به کار برد و این امر از اوایل آبان‌ماه 1360، یعنی یک ماه بعد از اجرای عملیات ثامن‌الائمه، آغاز شد و تیپ1 لشکر77 پیاده از آبادان رها گردید و به منطقه تجمع هفت تپه در نزدیکی شوش اعزام شد و بعد از استراحت و بازسازی، در 16 آذرماه منطقه عملیاتی سوسنگرد و بستان تغییر مکان کرد و در ادامه عملیات طریق‌القدس شرکت نمود و از عناصر دیگر لشکر77 نیز در مأموریت‌های مهم دیگری استفاده شد که در شرح وقایع مناطق دیگر نبرد بدانها اشاره خواهد شد.

 

منبع: نبردهای منطقه خرمشهر و آبادان، حسینی، سید یعقوب، 1396، ایران سبز، تهران

 

 

 

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده