نبردهای خرمشهر و آبادان(69)
بدینوسیله به دفاتر فدائیان اسلام در سراسر کشور و ستادهای این سازمان مستقر در جبهههای جنگ علیه کفار بعثی در جنوب و غرب اعلام میگردد به فرمان رهبر عالیقدرمان، امام امت، موظفند دوش به دوش ارتش دلیر اسلام و سپاه جان بر کف پاسداران و سایر نهادهای اسلامی انقلابی مشترکاً و با هماهنگی کامل و مشورت یکدیگر انجام وظیفه نموده، تا به یاری خداوند متعال هرچه زودتر نوکران سرسپرده اجنبی را از خاک متبرک اسلامی ایران عقب رانده و دشمنان داخلی را ناامیدتر نمایند. به یاری خدای توانا.

 

در دهه سوم خردادماه 1360، تلاش نیروهای ما در منطقه عملیاتی ماهشهر شامل عناصر لشکر77 پیاده و سپاه پاسداران و فدائیان اسلام و سایر نیروهای مردمی و تکاوران دریایی که در این منطقه نبرد مستقر بودند، به نتایج مطلوبی رسید و نیروهای دشمن در قسمت شمالی و جنوبی مجبور به ترک مواضع پدافندی جلو و عقب‌نشینی به مواضع غربی گردیدند و تلفات و متحمل خسارات فراوانی شدند که مجموعاً حدود 500 نفر اسیر و صدها نفر کشته و زخمی از افراد دشمن بود و ده‌ها دستگاه تانک و نفربر زرهی و خودروهای چرخ‌دار و صدها قبضه جنگ‌افزار دشمن منهدم گردید، یا به دست نیروهای ما افتاد و وضعیت این منطقه نبرد به طور محسوس به نفع نیروهای ما تغییر کرد.

 این تغییرات مستلزم تغییراتی در سازمان و گسترش نیروهای ما در این منطقه بود و برای این منظور، قرارگاه لشکر77 پیاده در 31 خرداد، یک دستور برای گسترش منطقه سلیمانیه (شمال منطقه) و دستور دیگر برای جنوب منطقه در محور ماهشهر ـ آبادان صادر کرد که بر اساس این دستورات، در منطقه سلیمانیه و قسمت شمالی جبهه خاکریزهای جدیدی در زمین‌های تصرف‌شده در جنوب آبادی محمدیه و شمال آبادی مارد تهیه گردید و مواضع تحکیم شد و یگان‌های جدیدی برای اشغال آن مواضع در نظر گرفته شدند.

طبق دستور صادره از قرارگاه لشکر77 پیاده، آخرین وضعیت منطقه نبرد جاده ماهشهر ـ آبادان در 31 خرداد چنین بود که فدائیان اسلام در شب قبل به مواضع مقدم دشمن در جنوب جاده ماهشهر ـ آبادان حمله کرده بودند و موفق شده بودند نیروهای دشمن را حدود 700 متر عقب برانند و به فاصله 300 متری جنوب جاده ماهشهر ـ آبادان برسند.  صبح روز 31 خرداد (ساعت 0630)، تکاوران دریایی با استعداد یک گروهان پیاده در منطقه مربوطه به مواضع دشمن حمله کردند و موفق شدند نیروهای دشمن را تا حدود 200 متری جنوب جاده ماهشهر  ـ آبادان عقب برانند و مواضع مناسبی در این محل اشغال نمایند.

 این موفقیت‌های کوچک برای کم کردن خطر تهدید محاصره و یا اشغال آبادان فوق‌العاده حائز اهمیت بود. لذا لشکر تصمیم گرفت مواضع تصرف‌شده را نگه دارد. برای این منظور دستورات تأکیدی به یگان‌های اشغال‌کننده مواضع و دستورات پشتیبانی به یگان‌های دیگر موجود در منطقه صادر کرد. تدبیر لشکر در این دستور این بود که ضمن نگهداری قطعی مواضع قبلی پدافندی، مواضع جدید را نیز تا آخرین حد امکان نگه دارد و با نیروهای موجود در منطقه پدافندی هدف‌های اشغال‌شده در عملیات دو روز اخیر را تحکیم نماید. ضمن اینکه لشکر تمایل نداشت احتیاط خود را برای نگهداری این هدف‌ها درگیر سازد و برای این منظور مأموریت پدافندی به همان یگان‌های موجود در منطقه هدف‌ها واگذار شد و دستور پشتیبانی به توپخانه و سایر عناصر پشتیبانی دیگر داده شد.

در منطقه شمال، یعنی سلیمانیه و محمدیه، به گردان291 تانک دستور داده شد مواضع اشغالی را نگه دارد.

اما لشکر نگران آن بود که نیروهای دشمن در منطقه جنوب جاده ماهشهر ـ آبادان اقدام به پاتک کنند و یگان تکاوران دریایی را از مناطق متصرفی عقب برانند. برای جلوگیری از این خطر احتمالی، لشکر گردان136 پیاده را، که قبلاً در احتیاط بود، ولی قسمتی از آن در منطقه سلیمانیه وارد عمل شده بود، از مأموریت شمال منطقه نبرد رها کرد و به جنوب تغییر مکان داد و مسئولیت پدافند قسمت مهم منطقه اشغالی یگان تکاوران دریایی و گردان144 پیاده را به آن گردان محول کرد.

گردان144 پیاده از مسئولیت پدافند در مواضع رها شد تا در احتیاط لشکر قرار گیرد و گردان تکاوران دریایی برای تعویض و اعزام به اردوگاه استراحت آماده گردید. درباره حمله محدود تکاوران دریایی و سایر عناصر لشکر77 پیاده در آخر خرداد 1360 یادآوری این نکته ضروری است که طبق اسناد و مدارکی که از یگان‌های لشکر3 زرهی عراق به دست آمده، قبلاً به آن اشاره شد، عناصر این لشکر طبق طرح عملیاتی از مواضع جنوب جاده ماهشهر ـ آبادان عقب کشیده شدند.

این موضوع مورد تأیید لشکر77 ما نیز بود و به همین علت، پیشروی نیروهای ما برای اشغال خاکریزهای جنوب جاده ماهشهر ـ آبادان با مقاومت آنچنانی دشمن مواجه نشد، اما نیروهای دشمن برای استقرار در مواضع عقب، نیاز به زمان داشتند و برای این منظور با آتش توپخانه و حرکات فریبنده به عنوان حمله متقابله پیشروی عناصر لشکر77 را در حدود 300 متری جنوب محور یادشده متوقف کردند. در نتیجه، عناصر سازمانی و زیر امر این لشکر موفق نشدند تمام نیروهای دشمن را به شمال آن محور عقب برانند و مجبور شدند به همان مواضع تخلیه‌شده از عناصر دشمن اکتفا نمایند و خط پدافندی را در همان محل تحکیم کنند و آماده برای وارد کردن ضربات بعدی به نیروهای دشمن باشند.

اسرای گرفتار شده عراقی در عملیات آخر خرداد، اظهار کردند که کلیه عناصر تیپ8 مکانیزه عراق از مواضع اطراف محور ماهشهر ـ آبادان، به منطقه عقب در کنار رودخانه کارون برده شده و در سرپل شرق کارون، فقط عناصر تیپ6 زرهی عراق با یگان‌هایی از نیروی مخصوص و عناصری از تیپ49 پیاده و چند گروهان کماندو در منطقه سرپل شرق کارون باقی مانده‌اند.

تلفات نیروهای ما در عملیات آخر خرداد در محور ماهشهر ـ آبادان از تکاوران دریایی دو نفر شهید، از گردان144 پیاده یک نفر شهید و دو نفر زخمی، از گردان148 پیاده دو نفر زخمی، از فدائیان اسلام 11 نفر شهید و 33 نفر زخمی، از نیروی بسیج مردمی دو نفر شهید و سه نفر زخمی، از گردان مهندسی چهارنفر زخمی، از توپخانه لشکر یک نفر زخمی، جمعاً 14 نفر شهید و 46 نفر زخمی بود.

در عملیات مشترک نیروهای ارتش و سایر رزمندگان، به ویژه نیروهای مردمی و فدائیان اسلام، ایجاد هماهنگی مشکلاتی برای فرماندهان نظامی فراهم می‌کرد و بر مبنای گزارش‌های لشکر77 در عملیات جنوب جاده ماهشهر ـ آبادان، این عدم هماهنگی سبب بروز تلفات زیاد به افراد فدائیان اسلام می‌شد. بعد از تحکیم مواضع جدید در این منطقه عملیات، فدائیان اسلام مجدداً بدون هماهنگی با قرارگاه تیپ2 پیاده که مسئولیت تمام منطقه شمال بهمنشیر را به عهده داشت، اقدام به حمله به مواضع دشمن کرد، که متأسفانه تعدادی از افراد فدائیان اسلام در این حمله شهید و مجروح شدند، بدون اینکه موفقیتی به دست آورده باشند.

 این روش عملیات ناهماهنگ، سبب اعتراض فرماندهان نظامی می‌گردید. لذا از طریق ستاد مشترک از کلیه نیروهای مردمی، به ویژه فدائیان اسلام، درخواست شد هرگونه عملیات خود را با قرارگاه لشکر و سایر قرارگاه‌های نظامی که مسئولیت مشترک منطقه را دارند، هماهنگ سازند تا از بروز حوادث ناگوار و وارد شدن تلفات غیرضروری خودداری گردد.

در گزارش تیپ2 لشکر77 در این باره یادآوری شده بود که در عملیات ناهماهنگ فدائیان اسلام 17 نفر شهید و 56 نفر زخمی و سه نفر مفقود شده‌اند و این‌گونه عملیات علاوه بر اینکه نتیجه مثبتی نداشته، سبب بروز اختلاف بین فرماندهان نظامی و فرمانده فدائیان اسلام نیز گردیده است و فرمانده تیپ پیشنهاد کرد که مسئولیت رهبری کلیه عناصر رزمنده غیرنظامی از جمله فدائیان اسلام به سپاه پاسداران مناطق محول شود تا فرماندهان نظامی با یک سازمان رهبری رزمندگان غیرنظامی هماهنگی برقرار سازند.

نکته بسیار مهم در هنگام تغییر مواضع پدافندی دشمن در منطقه عملیات آبادان ـ ماهشهر این است که هم‌زمان با عقب کشیدن قسمتی از نیروها از جنوب جاده ماهشهر ـ آبادان، نیروهای عراقی یک چشمه از پل حساس ارتباطی خرمشهر ـ آبادان را تخریب کردند و این پل را غیرقابل استفاده ساختند. این امر کاملاً دلیل بر آن بود که از آخر خرداد1360 نیروهای متجاوز عراق از دسترسی به جزیره آبادان به کلی ناامید شدند و این طرح را کاملاً کنار گذاشتند و حداکثر به حفظ همان مناطق اشغالی در غرب کرخه و کارون و کرخه‌کور اکتفا نمودند.

 نظر به اینکه نگهداری منطقه اشغالی سرپل شرق کارون در شمال آبادان حالت آبرو و حیثیت فوق‌العاده داخلی و بین‌المللی برای صدام حسین و ارتش متجاوز عراق پیدا کرده بود، عقب بردن نیروهای عراق به غرب کارون سبب وارد شدن لطمه شدید به حیثیت سیاسی عراق می‌گردید، لذا نیروهای عراق این قسمت کوچک را در شرق کارون حفظ کردند، در حالی که همان‌گونه که فرمانده لشکر3 زرهی عراق اعتراف کرده است، با توجه به برقراری ارتباط زمینی جزیره آبادان با ماهشهر که با احداث جاده وحدت منشعب از جاده ماهشهر به آبادی چوئبده در کنار بهمنشیر برقرار شد، دیگر نگهداری منطقه سرپل شرق کارون ارزش نظامی برای ارتش عراق نداشت و با توجه به افزایش قدرت نیروهای مسلح ایران، دست‌یابی نیروهای عراق به جزیره آبادان به حالت بسیار مشکل و در حد ناممکن درآمده بود.

تخریب پل خرمشهر به نفع نیروهای ما شد زیرا نیروهای ما مطمئن شدند که از جبهه خرمشهر تهدیدی برای جزیره آبادان به وجود نخواهد آمد. به علاوه این امر نشان داد که اشغال جزیره آبادان از برنامه عملیاتی ارتش متجاوز عراق حذف گردیده است. بنابراین، نیروهای ما که در جزیره آبادان مستقر بودند، می‌توانستند با عناصر سبک، کرانه‌های اروندرود را پوشش کنند و عمده قوای مستقر در این منطقه در یک نبرد سرنوشت‌ساز شرکت نمایند و همین کار سه ماه بعد انجام گرفت.

 درباره هماهنگی فدائیان اسلام با فرماندهان نظامی، موضوع در رده‌های بالای فرماندهی مورد بررسی قرار گرفت و قرارگاه اصلی این سازمان به تمام عناصر تابعه، از جمله عناصر مستقر در منطقه عملیات آبادان ابلاغ نمود که هرگونه عملیات خود را با فرماندهان ارتش و سپاه پاسداران هماهنگ سازند. این دستور در دهه اول تیرماه صادر شد و از آن به بعد، عملیات تعرضی با نتیجه مطلوب‌تری اجرا گردید.

متن دستوری که در 12 تیرماه، به ستاد فدائیان اسلام در آبادان ابلاغ شد چنین بود:

بدین‌وسیله به دفاتر فدائیان اسلام در سراسر کشور و ستادهای این سازمان مستقر در جبهه‌های جنگ علیه کفار بعثی در جنوب و غرب اعلام می‌گردد به فرمان رهبر عالی‌قدرمان، امام امت، موظفند دوش به دوش ارتش دلیر اسلام و سپاه جان بر کف پاسداران و سایر نهادهای اسلامی انقلابی مشترکاً و با هماهنگی کامل و مشورت یکدیگر انجام وظیفه نموده، تا به یاری خداوند متعال هرچه زودتر نوکران سرسپرده اجنبی را از خاک متبرک اسلامی ایران عقب رانده و دشمنان داخلی را ناامیدتر نمایند. به یاری خدای توانا.

سرپرست و مدیر انتظامات فدائیان اسلام و بنیان‌گزاران ابوالقاسم رفیعی

*****

این تذکرات مقامات رده بالای گروه‌های مختلف تا حدودی مؤثر بود، ولی مشکل فرماندهی رزمندگان غیرنظامی را به طور کامل حل نکرد و گاه‌گاهی از این ناهماهنگی‌ها‌ به وجود می‌آمد تا موقعی که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هدایت عملیات کلیه رزمندگان غیرنظامی را عهده‌دار گردید و به این وضع خاتمه داده شد.

بعد از تغییر وضعیت خردادماه سال 1360 در منطقه عملیات ماهشهر ـ آبادان، بار دیگر نیروهای هر دو طرف به حالت پدافند ثابت درآمدند و از تیرماه آن سال به بعد فعالیت چندانی در منطقه عملیات ماهشهر ـ آبادان انجام نگرفت.

لشکر77 پیاده با یک تجدید نظر در وضعیت پدافندی منطقه مسئولیت خود تدبیر کلی پدافندی را به مورد اجرا گذاشت. در طرح جدید لشکر، دو تیپ پیاده مسئولیت پدافند کرانه شمالی بهمنشیر را به عهده گرفتند.

عناصر دیگر رزمنده غیر لشکری شامل یگان‌های نظامی و رزمندگان غیرنظامی و ژاندارمری و شهربانی در سازمان واحدهای لشکر، که 2 تیپ پیاده و یک گروه رزمی291 تانک بود، سازمان داده شدند تا وحدت فرماندهی در تمام منطقه برقرار گردد و یک احتیاط متعادل نیز در اختیار لشکر نگهداری شد.

این وضعیت پدافندی در مرداد و شهریورماه 1360 نیز ادامه داشت. اما مسئله مهم این بود که از تیر 1360، طرح اجرای عملیات آفندی گسترده در منطقه عملیات ماهشهر ـ آبادان به صورت جدی تحت بررسی بود، تا اینکه در شهریور 1360، بررسی‌های مقدماتی خاتمه یافت و طرح عملیاتی ثامن‌الائمه تهیه و در اوایل مهر1360 اجرا گردید که در فصل سوم چگونگی طرح‌ریزی و هدایت این عملیات بیان می‌گردد.

 

منبع: نبردهای منطقه خرمشهر و آبادان، حسینی، سید یعقوب، 1396، ایران سبز، تهران

 

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده