نبردهای خرمشهر و آبادان(64)
زیرا در آن موقع و حتی در تمام طول جنگ، وضعیت استعداد رزمی سپاه پاسداران و ژاندارمری در شرایطی نبود که بتوانند به طور مستقل مسئولیت عملیات آفندی یا پدافندی را بر عهده بگیرند، زیرا حداقل از لحاظ توپخانه و زرهی و هوانیروز متکی به نیروی زمینی بودند. بنابراین، قبول مأموریت مستقل برای سپاه پاسداران و ژاندارمری کشور تقریباً غیرقابل اجرا بود.

 

لشکر77 در اوایل اردیبهشت‌ماه، اولین دستور عملیاتی پدافندی را بر مبنای مأموریت واگذارشده از نیروی زمینی و بر اساس بررسی‌ها و برآورد وضعیت‌های انجام‌شده و تغییراتی که در استعداد رزمی یگان‌های منطقه به وجود آمده بود، تهیه و منتشر کرد.

در برآورد اطلاعاتی لشکر، نیروهای دشمن در مقابل منطقه عملیات آبادان ـ خرمشهر بدین شرح برآورد گردیده بود:

  1. در منطقه سرپل اشغالی دشمن در شرق کارون: حدود یک تیپ پیاده و یک تیپ زرهی با پشتیبانی توپخانه.
  2. در خرمشهر اشغالی: یک تیپ پیاده، یک تیپ نیروی مخصوص تقویت‌شده با گردان‌های تانک و توپخانه و گردان‌های موشکی.
  3. در غرب خرمشهر: یک گردان شناسایی، یک گردان کماندو، تعدادی گردان توپخانه.
  4. در شلمچه و تنومه: قرارگاه لشکر3 زرهی و عناصر در کنترل قرارگاه آن لشکر و تیپ49 پیاده، یک گردان شناسایی، یک گردان تانک و واحدهای توپخانه و موشک و کماندو و مهندسی.
  5. در جنوب اروندرود از سیبه تا فاو: حدود یک تیپ پیاده با واحدهای توپخانه و واحدهای موشکی و گارد ساحلی.

*****

از مدارک عملیاتی بدست آمده از نیروهای عراق، چنین برمی‌آید که این برآورد تا حدودی درست بود. در مدرکی که از لشکر3 زرهی ارتش عراق که در منطقه خرمشهر، ماهشهر، آبادان مستقر بود به دست آمده، نشان می‌دهد در اوایل سال1360 این لشکر با یک تیپ زرهی، یک تیپ مکانیزه، دو تیپ پیاده و یک تیپ نیروی مخصوص مأموریت دفاع از مناطق اشغالی خرمشهر و شرق کارون را داشت. بنابراین، لشکر77 پیاده در هنگام گسترش در منطقه عملیاتی ماهشهر ـ آبادان با این نیروی دشمن مواجه بود. البته باید اضافه کرد که همراه تیپ‌ها یگان‌های کماندو و افراد جیش‌الشعبی هم بودند و اصولاً نگهداری خرمشهر اشغالی به افراد جیش‌الشعبی واگذار شده بود که تعداد آنها حدود یک هزار نفر برآورد می‌شد.

نیروی دشمن که حدود دو لشکر سازمان‌یافته بود، از نظر نیروی احتیاط نیز با احتیاط سپاه 3 و لشکرهای5 مکانیزه و 9 زرهی که در منطقه عملیاتی جنوب اهواز مستقر بودند، امکان تقویت و پشتیبانی را داشت و در مقابل این نیروی دشمن، عناصر سازمانی و زیر امر لشکر77 پیاده که در منطقه دفاعی دارخوین، شادگان شمال بهمنشیر و کرانه کارون و اروندرود مستقر بودند، عبارت بودند از: دو تیپ پیاده سازمانی لشکر هریک با سه گردان پیاده، دو گردان تانک و گردان سوارزرهی سازمانی لشکر، یک گردان پیاده از لشکر21 پیاده، یک گردان تانک از مرکز زرهی، یک گردان امداد از ژاندارمری کشور و واحد تکاوران دریایی در حدود یک گروهان تقویت‌شده، که البته در هنگام انتقال فرماندهی به لشکر77 پیاده، فرمانده لشکر تصمیم گرفت عناصر تیپ2 پیاده را که قریب شش ماه در خط مقدم درگیر بود، با عناصر تیپ1 که تازه به منطقه عملیات وارد شده بود، تعویض کند و افراد تیپ2 را برای مدتی جهت استراحت به ارودگاه یا به منطقه پادگانی مربوطه در قوچان اعزام نماید. لذا هنگام تهیه طرح عملیاتی پدافندی در اردیبهشت‌ماه1359، تیپ2 در منطقه عملیات نبود، ولی بعد از مدتی، مجدداً کلیه پرسنل یگان‌های تیپ2 نیز به منطقه عملیات مراجعت کردند و لشکر توانست یک واحد احتیاط مناسب در اختیار داشته باشد.

مأموریت لشکر77 پیاده عبارت از این بود که در منطقه مسئولیت خود پدافند کند و با اجرای عملیات ایذائی و تک‌های محدود و محلی، دشمن متجاوز را فرسوده سازد و زمینه را برای اجرای یک عملیات آفندی قاطع و عقب راندن نیروهای دشمن به غرب رودخانه کارون فراهم نماید.

تدبیر کلی فرماندهی لشکر برای اجرای این مأموریت در منطقه عملیاتی ماهشهر ـ آبادان چنین بود که در قسمت شمال و در سلیمانیه نیروی پوشش برقرار کند و در بقیه مناطق، مقابل خط سرپل دشمن پدافند ثابت نماید. بر اساس این تدبیر، نیروهای موجود در منطقه سازماندهی شدند و برای هر قسمت از منطقه عملیات، نیروی متعادلی در نظر گرفته شد و می‌توان گفت یک نیروی متعادل پدافندی در مقابل نیروهای دشمن در خط سرپل و جزیره آبادان مستقر گردید و توازن نسبی بین نیروهای ما و دشمن برای یک عملیات پدافندی به وجود آمد.

در اوایل اردیبهشت‌ماه، نیروی زمینی در نظر گرفت که عناصر سازمانی لشکر77 پیاده را از درگیری در مأموریت پدافندی جزیره آبادان رها سازد و تمام عناصر این لشکر را برای وارد عمل شدن در محور ماهشهر ـ آبادان آماده کند. برای این منظور، به ستاد مشترک پیشنهاد نمود با سپاه پاسداران و ژاندارمری کشور هماهنگی شود و مسئولیت پدافند از جزیره آبادان به آن سازمان‌ها واگذار گردد، تا لشکر از مأموریت جزیره آبادان رها شود و بتواند در شمال جزیره با نیروی کافی وارد عمل گردد، ولی این طرح نیرو مورد تأیید ستاد مشترک قرار نگرفت. زیرا در آن موقع و حتی در تمام طول جنگ، وضعیت استعداد رزمی سپاه پاسداران و ژاندارمری در شرایطی نبود که بتوانند به طور مستقل مسئولیت عملیات آفندی یا پدافندی را بر عهده بگیرند، زیرا حداقل از لحاظ توپخانه و زرهی و هوانیروز متکی به نیروی زمینی بودند. بنابراین، قبول مأموریت مستقل برای سپاه پاسداران و ژاندارمری کشور تقریباً غیرقابل اجرا بود.

در اوایل اردیبهشت، بار دیگر احتمال حمله قریب‌الوقوع نیروهای دشمن برای اشغال جزیره آبادان تقویت گردید. لذا در دستورات مکرر به لشکر77 ابلاغ می‌شد تا برای درهم شکستن حمله احتمالی دشمن آماده باشد.

از اقدامات مهمی که لشکر77 از اوایل اردیبهشت‌ماه در منطقه عملیات ماهشهر ـ آبادان آغاز کرد، احداث جاده ارتباطی جزیره آبادان با جاده ماهشهر بود. لشکر در 5 اردیبهشت‌ماه گزارش داد طرح احداث جاده ارتباطی از خور کوارین تا آبادی چوئبده در کنار رودخانه بهمنشیر را آغاز کرده است. این جاده به وسیله گردان مهندسی لشکر و با همکاری نیروهای مردمی و جهاد سازندگی شروع به احداث گردید. با احداث این جاده، یک خط ارتباط مطمئن بین آبادان و ماهشهر برقرار می‌شد و امکان هرگونه پشتیبانی رزمی و تدارکاتی یگان‌های مستقر در جزیره آبادان تسهیل می‌گردید.

برای برقراری تأمین بیشتر کارکنان جاده‌سازی، از نیروی دریایی درخواست شد تأمین دهانه رودخانه بهمنشیر در خلیج فارس را برقرار کند، تا عوامل نفوذی عراق از طریق خلیج فارس و رودخانه بهمنشیر مزاحمتی برای عناصر لشکر77 فراهم ننمایند.

همان‌گونه که یادآوری شد، فرمانده لشکر77 در نظر داشت در صورت امکان، مأموریت پدافندی جزیره آبادان را به ژاندارمری و سپاه پاسداران محول کند و به این منظور، از ناحیه ژاندارمری خوزستان خواست نیروی بیشتری از عناصر ژاندارمری در زیر امر لشکر77 قرار داده شود، ولی ژاندارمری خوزستان پاسخ داد که فرماندهی ژاندارمری کشور با توجه به گسترش یگان‌های ژاندارمری در سطح کشور، به ویژه در غرب، قادر به اعزام یگان بیشتر به خوزستان نمی‌باشد و یادآوری نمود که در حال حاضر، چهار گردان ژاندارمری شامل گردانی از ژاندارمری شادگان، آبادان، خسروآباد و گارد ساحلی در محل و زیر امر لشکر77 قرار دارند.

در 21 اردیبهشت، قرارگاه جنوب به منظور تقویت لشکر77 پیاده به نیروی زمینی پیشنهاد کرد تیپ3 این لشکر را که در منطقه گیلان‌غرب گسترش داشت با یگان دیگری تعویض کند و آن تیپ را به خوزستان اعزام نماید تا به لشکر ملحق گردد. ضمناً پیشنهاد کرد چنانچه انتقال تیپ3 لشکر77 به خوزستان مقدور نیست، حدود 500 نفر از افراد سپاه پاسداران به لشکر77 مأمور شوند تا مأموریت پدافند جزیره آبادان به آنان واگذار شود و عناصر لشکر مسئولیت شمال جزیره را به عهده داشته باشند.

البته این پیشنهاد قرارگاه جنوب بر اساس پیشنهاد لشکر77 پیاده بود، اما نکته جالب دیگری هم در همین موقع در منطقه لشکر77 مشاهده گردید که عبارت از این بود که اصولاً افراد سپاه پاسداران و نیروهای مردمی هنوز بعد از گذشت قریب هشت ماه از زمان شروع جنگ، شکل منظم نظامی به خود نگرفته بودند و عناصر این نیروهای رزمنده نمی‌توانستند تابع طرح‌ها و دستورالعمل‌های فرماندهان نظامی باشند، چنان‌که در منطقه عملیاتی ماهشهر و آبادان در اردیبهشت‌ 1359، نیروهای مردمی بدون هماهنگی با لشکر77 اقدام به عملیات تعرضی و دستبرد در سطح وسیع کردند و در منطقه فیاضیه و شمال بهمنشیر به مواضع پدافندی دشمن حمله نمودند.

اما عملیات آفندی این نیروها به علت عدم اطلاع لشکر و عدم تطبیق آتش‌های پشتیبانی توپخانه و هوانیروز کلاً با موفقیت همراه نبود و تلفات فراوانی (به نسبت وسعت عملیات) به رزمندگان مردمی ما وارد گردید و طبعاً بعد از هر ناکامی، مشاجرات و گفتگو بین عناصر ذینفع آغاز می‌گردید و درباره این عملیات نیز چنین گفتگوهایی به وجود آمد، تا اینکه لشکر77 در 23 اردیبهشت‌ماه از نیروی زمینی درخواست نمود ترتیبی داده شود که عناصر سپاه پاسداران و نیروهای مردمی هرگونه عملیات خود را با لشکر هماهنگ کنند تا از بروز حوادث ناگوار، که به علت عدم هماهنگی قبلی بین نیروهای مردمی و لشکر به وجود می‌آید، جلوگیری گردد. اما باید توجه داشت که از اوایل اردیبهشت، تدبیر کلی نیروی زمینی به تمام لشکرها و تیپ‌های مستقل مستقر در صحنه عملیات خوزستان چنین ابلاغ شده بود که از حالت رکود و سکون خارج شوند و عملیات آفندی محدود برای اشغال و نگهداری قسمتی از مواضع پدافندی دشمن طرح‌ریزی و اجرا نمایند و اصولاً مرحله تثبیت نیروهای متجاوز عراق در مواضع پدافندی پایان‌یافته تلقی شود و مرحله جدید جنگ که بیرون راندن نیروهای متجاوز و اشغالگر از سرزمین اسلامی ما بود، به طور جدی آغاز گردد.

بر مبنای همین دستور، طرح عملیاتی آفندی در غرب سوسنگرد و تپه‌های الله‌اکبر (شمال سوسنگرد) از اوایل اردیبهشت در حال تهیه و آمادگی بود که به وسیله لشکرهای 16 و 92 و تیپ55 هوابرد و عناصری از سپاه پاسداران و نیروهای نامنظم دکتر چمران اجرا می‌گردید (شرح این عملیات در جلد سوم و جزو عملیات منطقه اهواز و سوسنگرد بیان می‌گردد). بر اساس این تدبیر کلی آغاز مرحله جدید جنگ، لشکر21 پیاده در منطقه غرب دزفول و شوش و لشکر77 پیاده نیز در منطقه عملیات ماهشهر ـ آبادان طرح‌هایی برای عملیاتی آفندی محدود تهیه کردند که به مرور و بر حسب ایجاد شرایط مناسب به مرحله اجرا گذاشته شد.

اولین عملیات آفندی محدود لشکر77 پیاده در 25 اردیبهشت‌ماه1360 در شمال بهمنشیر و در منطقه‌ای به نام میدان تیر آبادان به وسیله گردان148 پیاده آن لشکر و با همکاری سپاه پاسداران و نیروهای مردمی مستقر در منطقه آن گردان اجرا شد که نتیجه نسبی بسیار موفقیت‌آمیز بود. این عملیات به صورت حمله شبانه واحد پیاده نظام اجرا گردید و تا ساعت 0200 هدف پیش‌بینی‌شده به تصرف نیروهای ما درآمد. در ساعت 0300، فرماندهی رده بالای دشمن متوجه حمله نیروهای ما شد و با احتیاط محلی پاتک کرد، ولی به علت هماهنگی قبلی که شده بود با اجرای آتش‌های سنگین توپخانه و خمپاره‌انداز پاتک دشمن دفع گردید و یگان حمله‌ور موفق شد هدف تصرف‌شده را که خاکریزهای مقدم دشمن و مواضع نیروی تأمینی وی بود، نگه دارد و بعد از عملیات ناموفق توکل در دی‌ماه، برای اولین بار نیروهای ما در منطقه عملیات ماهشهر و آبادان پیشروی موفقیت‌آمیزی کردند. در این عملیات محدود، 59 نفر از افراد دشمن به اسارت نیروهای ما درآمدند. تعداد بسیاری از افراد دشمن نیز کشته شدند و 12 دستگاه خودرو زرهی دشمن منهدم گردید. تلفات نیروهای ما نیز جمعاً 17 نفر شهید و 38 نفر مجروح بودند که شامل افراد نظامی سپاه پاسداران و بسیج مردمی بودند.

این عملیات آفندی لشکر77 گرچه از نظر وسعت عملیات چندان وسیع نبود و مسلماً در یک صحنه عملیات چند صد کیلومتری که چندین لشکر ایرانی و عراقی در مقابل یکدیگر صف‌آرائی کرده بودند، در مقیاس ظاهری زمین و دشمن چندان حائز اهمیت نبود، ولی از نظر روانی فوق‌العاده حائز اهیمت بود. زیرا این عملیات و عملیات محدود و کوچک دیگر نظیر آن در شرایط کلی جنگ و شرایط عمومی صحنه عملیات اثرات فوق‌العاده مهم‌تر از حالت ظاهری آن داشت. این‌گونه عملیات آفندی سبب تقویت روحیه و اعتماد به قدرت نیروهای ما و دلیل ضعف نیروهای دشمن می‌شد و فرماندهان ما را برای طرح‌ریزی و اجرای عملیات مداوم محدود یا عملیات گسترده منطقه‌ای تشویق می‌کرد، چنان‌که همین نتیجه نیز حاصل شد و می‌توان گفت عملیات غرورآفرین ثامن‌الائمه که منجر به شکستن محاصره 11 ماهه آبادان و عقب راندن نیروهای دشمن به غرب کارون و انهدام یک لشکر زرهی دشمن گردید، از همین عملیات 25 اردیبهشت‌ماه پایه‌گذاری شد. برای پی بردن به اهمیت روانی این عملیات محدود کافی است که به عکس‌العمل نیروی زمینی جمهوری اسلامی ایران درباره آن توجه کنیم.

فرمانده نیروی زمینی برای اعلام رسمی نتایج مثبت این عملیات به تمام ملت ایران و بالا بردن روحیه رزمندگان ما و تشویق همه آنان به پیروی از لشکر77 پیاده و سپاه پاسداران و نیروهای مردمی منطقه عملیات ماهشهر و آبادان از ستاد مشترک درخواست نمود که با اخذ تماس با رسانه‌های گروهی، اعلامیه‌ای به این شرح درباره عملیات یادشده انتشار یابد:

خدای بزرگ را سپاس می‌گوییم که بار دیگر لطف بیکران خود را شامل حال ملت مسلمان و شهیدپرور ایران، به ویژه رزمندگان راه اسلام نمود و ما را در جهاد علیه متجاوزین عراقی نصرت بخشید. دلاوران لشکر77 و برادران پاسدار و بسیج در یک حمله شبانه که در نیمه شب مورخه 26/2/1360 در منطقه میدان تیر آبادان به ارودگاه دشمن متجاوز انجام دادند، با شجاعت بی‌نظیری تعداد زیادی از فریب‌خوردگان دشمن را کشته و زخمی نموده و هدف‌های تعیین‌شده را به تصرف خود درآوردند.

در این عملیات موفقیت‌آمیز، تعداد 59 نفر از افراد نیروهای خصم به اسارت نیروهای ما درآمدند و 10 دستگاه تانک و یک دستگاه نفربر زرهی دشمن منهدم گردید.

رزمندگان لشکر77 و سپاهیان پاسدار و برادران بسیج با شجاعت تمام همچون کوهی از پولاد در برابر دشمن استوارند و خود را به لطف الهی مستظهر و دعای خیر امام و امت و پشتیبانی ایثارگونه ملت مسلمان و شهیدپرور ایران را بدرقه راه خود می‌دانند و آماده‌اند تا با تمام قوا و تا آخرین قطره خون خود در دفاع از اسلام و میهن اسلامی در برابر حملات و توطئه‌های کفار و اجانب ایستادگی نمایند. در این عملیات همچنین تعدادی از رزمندگان ما نیز به درجه شهادت نائل آمدند و به ملکوت اعلی پیوستند و تعدادی نیز مجروح گردیدند.

امضا ف نزاجا: سرتیپ ظهیرنژاد

 

منبع: نبردهای منطقه خرمشهر و آبادان، حسینی، سید یعقوب، 1396، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده