نبرد دلیران ایرانزمین(28)
در ساعت 1100صبح سوم خرداد، در حالی که بین نیروهای ایران و عراق در شمال نهر خین درگیری شدیدی در جریان و دشمن درصدد شکستن حلقه محاصره خرمشهر بود، نیروهای قرارگاه فتح از سمت غرب و خیابان کشتارگاه وارد شهر شدند. هنگام ورود، مقاومت دشمن بسیار ضعیف و تقریباً هیچ بود و فقط در ناحیه گمرک خرمشهر، در کنار اروندرود مقاومت جزئی مشاهده میشد که به سرعت شکسته میگردید و سربازان عراقی گروه گروه به اسارت درمیآمدند و یا از ترس تسلیم میشدند.

منطقه قرارگاه قدس با چهار تیپ زرهی و یک تیپ پیاده از ارتش به همراه چهار تیپ پیاده از سپاه، از منطقه عمومی کرخه کور تا شمال جاده حسینیه ـ پاسگاه زید در کیلومتر25 توسعه یافت. پس از این تغییر و تحول سازمان قرارگاه قدس بدین شرح صورت گرفت:

  1. قدس1 شامل: تیپ1 زرهی لشکر16، تیپ بیت‌المقدس سپاه پاسداران در منطقه بین ایستگاه آهو تا شمال پاسگاه حسینیه.
  2. قدس2 شامل : تیپ2 زرهی لشکر16.
  3. قدس3 شامل: تیپ3 زرهی لشکر16، تیپ نور سپاه پاسداران، گردان234 سوار در محور قیصریه ـ جفیر ـ طلایه، و محور هویزه ـ کیاندشت ـ شهابی ـ طلائیه.
  4. قدس4 شامل: تیپ58 ذوالفقار، تیپ41 ثارالله سپاه پاسداران، گردان252 سوارزرهی در محور جاده آسفالت اهواز ـ حمید ـ ایستگاه آهو ـ پاسگاه کوشک، و محور حمید ـ جفیر ـ طلائیه.
  5. قدس5 شامل: تیپ37 زرهی، تیپ امام رضا از سپاه پاسداران در منطقه شمال پاسگاه حسینیه تا پاسگاه زید در کیلومتر25.

در اواخر روز نوزدهم اردیبهشت، معلوم شد که یگان‌های متجاوز مستقر در منطقه شمال جاده مورب حسینیه ـ پاسگاه زید، با نیروهای خودی قطع تماس نموده و دست به عقب‌نشینی تا حوالی مرز زده و به احتمال زیاد در امتداد سایر یگان‌های عراقی در مرز مستقر گردیده و به این علت بود که یگان‌های قدس1 و قدس5 مجدداً برای اخذ تماس دوباره با دشمن، در حد فاصل کوشک تا پاسگاه مرزی کیلومتر25 در  کنترل عملیاتی قرارگاه قدس قرار گرفتند. کلیه یگان‌های قرارگاه قدس مأموریت داشتند تا پس از وصول به خط دژها در سه کیلومتری مرز، وضعیت پدافندی اتخاذ نمایند و با اعزام و گسترش نیروهای تأمینی به جلو، خط مرز بین‌المللی را پوشش دهند. قرارگاه کربلا طی امریه‌ای به قرارگاه قدس دستور داده بود که برای ادامه عملیات برون‌مرزی و تأمین هدف‌های واگذاری پیش‌بینی‌های لازم را به عمل آورد.

یگان‌های قرارگاه قدس در اواخر روز نوزدهم اردیبهشت‌ماه1361 به پاسگاه ژاندارمری کیان‌دشت در جنوب هویزه، جفیر، پادگان حمید رسیدند و آماده عبور از این خط و ادامه پیشروی به سمت جنوب گردیدند. در این روز، دشمن در مناطق قرارگاه‌های نصر و فتح به هیچ‌گونه عملیات آفندی اقدام ننمود و درگیری‌ها به صورت تبادل آتش در جریان بود و قرارگاه نصر با تغییر در سازمان رزمی و تغییر گسترش، آماده اجرای عملیات احاطه خرمشهر گردید. با آزاد شدن مناطق جنوب کرخه کور، ژاندارمری ناحیه خوزستان پاسگاه‌های ژاندارمری حمید، هویزه و حسینیه را که نیمه مخروبه بودند، گشایش نموده و پرسنل ژاندارمری در آنها مستقر شدند.

در شب 19به20 اردیبهشت‌ماه، تعداد 6000 نفر نیروی تقویتی از بسیج سپاه پاسداران با هواپیماهای غول‌پیکر747 نیروی هوایی از مشهد به پایگاه هوایی امیدیه در خوزستان منتقل شدند، که این جابه‌جایی از نظر تعداد نفرات و سرعت زمان کوتاه اجراء (فقط در یک شب) یکی از سریع‌ترین عملیات ترابری نیروی هوایی در طول عملیات بیت‌المقدس بود. این افراد با هلی‌کوپتر از امیدیه به مناطق عملیاتی قرارگاه‌های نصر و فتح اعزام شدند. عملیات محاصره و تأمین خرمشهر توسط قرارگاه نصر از روز بیستم اردیبهشت به شدت ادامه یافت و دشمن هم مصمم بود سرسختانه از خرمشهر دفاع نماید؛ لذا تلفات و ضایعات زیادی در این منطقه به طرفین وارد می‌شد. 

 

مرحله دوم طرح عملیات بیت‌المقدس در احاطه و تأمین خرمشهر

با صدور دستور جزء به جزء شماره5 قرارگاه کربلا، سه گردان پیاده از تیپ ثارالله از قرارگاه قدس و دو گردان پیاده از تیپ33 المهدی از قرارگاه فجر جدا شده و هر پنج گردان به اضافه دو گردان از تیپ8 نجف و تیپ14 امام حسین(ع) به قرارگاه نصر واگذار شدند. تجربه طول عملیات نشان داده بود که نیروهای ایرانی با استفاده از تاریکی شب و رعایت غافلگیری، بهتر کارایی خواهند داشت و به محض روشن شدن هوا، کارایی آنها رو به کاهش گذاشته و در عوض، نیروهای عراقی در تاریکی شب هیچ بهره‌ای نداشته و با روشن شدن روز و استفاده از یگان‌های زرهی و قدرت نیروی هوایی خود، از کارایی بالایی برخوردار می‌شدند.

با توجه به موارد بالا و آسیب‌پذیری یگان‌های عملیاتی و تک‌ور، همواره تلاش می‌شد تا هدف‌های پیش‌بینی‌شده در طول تاریکی شب تأمین و در طول روز تحکیم و تثبیت شوند و بدین طریق، از عوامل برترساز توان رزمی به نفع خود و به ضرر دشمن نیز استفاده گردد. 

در ساعت 0230 بامداد روز 21 اردیبهشت‌ماه، قرارگاه نصر به دشمن تک نموده و پس از یک درگیری شدید، پیشروی آغاز گردید و در ساعت 0440، یگان‌های تیپ55 هوابرد و تیپ25 کربلا به جاده آسفالت شلمچه رسیده و آن را قطع کردند، ولی با مقاومت بسیار شدید و پاتک‌های سنگین دشمن روبه‌رو شدند و نتوانستند جاده را نگهداری کنند و به مواضع اولیه خود عقب زده شدند. عملیات قرارگاه نصر در این روز نتیجه‌ای به بار نیاورد و هیچ‌یک از هدف‌های مورد نظر تأمین نگردید و تنها مشخص شد که نیروهای عراقی نه تنها از خرمشهر عقب‌نشینی نکرده‌اند، بلکه مصمم به دفاع سرسختانه از آن می‌باشند.

در تاریخ 21/2/1361، جلسه فرماندهان ارتش و سپاه به همراه مسئولین عملیات بیت‌المقدس و تعدادی از فرماندهان یگان‌های قرارگاه نصر برای بررسی وضعیت قرارگاه نصر و چگونگی ادامه عملیات آزادسازی خرمشهر در قرارگاه فرماندهی نصر1 تشکیل شد. در این جلسه، با بررسی و مشورت‌های فراوان مقرر گردید به علت فرسودگی و خستگی بیش از حد رزمندگان در اثر ادامه مستمر عملیات به مدت12 روز، به خصوص دو عملیات تقریباً ناموفق دو شب پیاپی اخیر به خرمشهر و نبود نیروهای تازه‌نفس برای اعزام به منطقه و تقویت نیروهای درگیر عملیات و نیاز قاطع آنها به استراحت و تجدید قوا، چند روزی ادامه تک به سوی خرمشهر متوقف گردد، تا یگان‌ها به تجدید قوا و تجدید سازمان پرداخته و با آمادگی و شناسایی بیشتر به سوی خرمشهر حمله کنند. این تعویق دو سه روزه در عمل بالغ بر ده روز گردید. در این مدت، درگیری‌ها به صورت تبادل آتش بین توپخانه‌های طرفین ادامه داشت که در جبهه خرمشهر از شدت بیشتری برخوردار بود.

پس از ده روز که از دومین تلاش نیروهای ایرانی برای فتح خرمشهر گذشت، سرانجام در ساعت 2230 روز یکم خردادماه 1361، سومین تلاش آفندی قرارگاه کربلا به منظور آزادسازی خرمشهر با رمز «بسم الله القاصم الجبارین، یا محمد بن عبدالله(ص)» آغاز گردید. عراقی‌ها در مقابل تک غافلگیرکننده نیروهای ایرانی در منطقه غرب خرمشهر و پل نو مجبور به ترک خاکریزهای دفاعی خود یکی پس از دیگری شدند و در ساعت 0345 روز دوم خرداد، قرارگاه فتح به جاده آسفالت خرمشهر ـ شلمچه رسید و به طرف پل نو گسترش یافت. نیروهای فجر3 هنوز به جاده نرسیده بودند، اما نصر2 به جاده آسفالت رسیده و نصر3 به علت برخورد با میدان متراکم مین و مقاومت شدید دشمن در حوالی شرقی شلمچه، زمین‌گیر شده بود. در ساعت 0430 روز دوم خردادماه، نیروهای عراقی تحت فشار نیروهای ایرانی به حوالی نهر خین عقب رانده شدند و ارتباط زمینی نیروهای عراقی مستقر در خرمشهر با نیروهای مستقر در منطقه شلمچه قطع گردید و دشمن روی جاده خاکی حاشیه نهر خین رفت و آمد می‌کرد. در ساعت 0630، قرارگاه فتح خرمشهر را محاصره کرد و فجر3 به پل نو رسید و به طرف شط‌العرب پیشروی نمود. نیروهای نصر2 در حال الحاق با نصر3 بودند و نصر3 جاده دژها را اشغال کرده بود و در جنوب جاده آسفالت خرمشهر ـ شلمچه به شدت با دشمن درگیر شد.

در ساعت 1400، فجر3 به رودخانه شط‌العرب که از تداخل دو رودخانه دجله و فرات تا قبل از تلاقی با آب‌های رودخانه کارون تشکیل شده است، رسید و کمی بعد قرارگاه فتح به سواحل رودخانه اروندرود دسترسی پیدا کرد و بدین ترتیب، این دو قرارگاه فتح و نصر مأموریت واگذاری را با موفقیت انجام دادند. در برابر تک سریع و غافلگیرکننده رزمندگان پرتوان ایرانی، نیروهای عراقی دچار وحشت و سرگردانی شدید شده بودند و نمی‌توانستند عکس‌العمل مناسبی از خود نشان دهند و ارتباط یگان‌های دشمن با یکدیگر قطع گردیده و فرار افسران، درجه‌داران و سربازان عراقی از منطقه گویای ازهم‌پاشیدگی سازمان یگان‌های دشمن در خرمشهر بود.

نتیجه عملیات روزهای اول و دوم خرداد بسیار درخشان بود و قرارگاه کربلا به هدف خود، که احاطه کامل خرمشهر بود، رسید و یگان‌هایی از دشمن در نهر خین و شلمچه به میزان زیادی اسیر یا منهدم شدند. در اواخر روز دوم خرداد، قرارگاه کربلا به فجر3 دستور داد تیپ33 المهدی را که در شکستن خاکریزهای پدافندی دشمن در نهر عرایض و پل نو از خود شایستگی نشان داده، در اختیار قرارگاه فتح قرار داده و خود به پدافند در منطقه محوله در کرانه اروند ادامه دهد. در همین زمان، به قرارگاه فتح دستور داده بود با در اختیار گرفتن تیپ33 المهدی، با ورود به شهر خرمشهر، این شهر را از لوث وجود نیروهای دشمن پاکسازی نماید.

نیروهای عراقی در ساعت‌های 0350 و 1100 و 1330 روز سوم خرداد ماه، از سمت شلمچه به نیروهای نصر2و3 پاتک نموده و تلاش کردند تا حلقه محاصره خرمشهر را بشکنند، ولی رزمندگان دلاورانه پایداری نموده و با وارد کردن تلفات و ضایعات فراوان دشمن را به عقب راندند.     

در ساعت1100صبح سوم خرداد، در حالی که بین نیروهای ایران و عراق در شمال نهر خین درگیری شدیدی در جریان و دشمن درصدد شکستن حلقه محاصره خرمشهر بود، نیروهای قرارگاه فتح از سمت غرب و خیابان کشتارگاه وارد شهر شدند. هنگام ورود، مقاومت دشمن بسیار ضعیف و تقریباً هیچ بود و فقط در ناحیه گمرک خرمشهر، در کنار اروندرود مقاومت جزئی مشاهده می‌شد که به سرعت شکسته می‌گردید و سربازان عراقی گروه گروه به اسارت درمی‌آمدند و یا از ترس تسلیم می‌شدند.

سرگرد پیروزان در جلو مسجد جامع خرمشهر به اتفاق سرباز هم‌رزمش

در ساعت 1400 روز سوم خردادماه1361، بود که خرمشهر به طور کامل فتح شد و پرچم پرافتخار جمهوری اسلامی ایران بر فراز مسجد و پل تخریب‌شده خرمشهر به اهتزاز در آمد. تعدادی از نیروهای عراقی که تاب مقاومت نداشتند، پس از سقوط شهر با استفاده از تاریکی شب و قایق، اقدام به فرار از راه اروندرود کردند که هدف تکاوران نیروی دریایی قرار گرفته و همه سرنشینان آنها غرق شدند. سرانجام در ساعت 1800 سوم خرداد، فرماندهان عراقی که از پاتک‌های متعدد خود نتیجه‌ای جز تلفات نگرفته بودند، به یگان‌های خود دستور دادند تا به مواضع دفاعی خود در داخل خاک عراق عقب‌نشینی نمایند. در پیام‌هایی که از دشمن در منطقه عملیات استراق سمع شد، وحشت، اضطراب، تمرد، ناامیدی و عدم تمایل به جنگ به کرات در بین نیروهای عراقی ملاحظه شده بود.

خبر فتح خرمشهر و ورود قرارگاه فتح به این شهر به سرعت در همه‌جا پیچید و موج عظیمی از هیجان و خوشحالی سراسر کشور را گرفت و مردم در خیابان‌ها با روشن کردن چراغ اتومبیل‌ها و به صدا درآوردن بوق آنها، به جشن و پایکوبی پرداختند و بار دیگر خونین‌شهر به آغوش مام وطن بازگشت و خرمشهر شد. با آزاد شدن خرمشهر، قرارگاه کربلا با صدور اعلامیه‌ای اختتام مراحل مختلف بیت‌المقدس را به یگان‌ها اعلام داشت و از این لحظه به بعد، روند ادامه جنگ ایران و عراق به فرم و شکل دیگری پیش گرفته شد.

عکس بالا: پل منهدم‌شده خرمشهر

عکس پایین: سرگرد پیروزان، پیرمرد بسیجی و سرباز ارتش در یکی از سنگرهای دژ شماره15 ایران

 

منبع: نبرد دلیران و شیران ایران زمین، پیروزان، کریم، 1395، ایران سبز، تهران

 

0 دیدگاه کاراکتر باقی مانده